Wrzos zwyczajny-Calluna vulgaris (L.) Salisb.

Jest to półkrzew z rodziny Wrzosowatych (Ericaceae), występujący powszechnie na półkuli północnej. W Polsce spotyka się pospolicie na całym niżu oraz w górach na wrzosowiskach i w suchych lasach sosnowych lub brzozowych, w miejscach słonecznych i piaszczystych.
Wrzos ma łodygi rozgałęzione, gałązki gęsto ulistnione. Liście równowąskie, drobne, z dwoma ostrymi uszkami w nasadzie. Kwiaty promieniste, różowe, długości mm w jednostronnych wielokwiatowych gronach na szczytach gałązek.

Surowiec

Do celów leczniczych ścina się od sierpnia do września górne części rozkwitających gałązek wrzosu i suszy w suszarniach naturalnych w cieniu i przewiewie, rozłożone cienką warstwą. Po wysuszeniu osmykuje się kwiaty ręcznie, a następnie odsiewa zanieczyszczenia i gałązki na sitach. Otrzymuje się jako surowiec kwiat wrzosu — FIos Callunae, syn. — Flos Ericae.

Podstawowe związki czynne

Kwiat wrzosu zawiera około 7% garbników, flawonoidy (m.in. kwercetynę i mirycetynę oraz ich aglikony), glikozyd fenolowy arbuzynę (0,3—0,4%), olejek eteryczny, alkaloid erykodynę, kwasy organiczne, jak fumarowy, związki polifenolowe, związek goryczowy i sole mineralne obfitujące w krzemionkę.

Działanie

Przetwory z kwiatów wrzosu zwiększają ilość dobową wydalanego moczu, co przypisuje się flawonoidom. Działają też nieznacznie rozkurczowo, a ponadto przeciwbakteryjnie, ale tylko w przypadku alkalicznego odczynu moczu, ponieważ glikozyd arbutyna ulega wówczas hydrolizie, uwalniając pochodną fenolową, hydrochinon. Słabe własności przeciwbakteryjne mają także związki polifenolowe, zbliżone do garbników.
Z kolei garbniki zawarte w surowcu hamują rozwój flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym i w niewielkim stopniu zmniejszają jego stan zapalny. Związek goryczowy zaś wzmaga wydzielanie soku żołądkowego, usprawnia procesy trawienia i poprawia łaknienie. Najlepsze wyniki osiąga się w mieszaninie z innymi, podobnie działającymi surowcami. Moczopędne działanie surowca zależy głownie od obecności związków flawonoidowych, w mniejszym stopniu id azotanu potasowego, natomiast działanie przeciwbakteryjne w drogach moczowych przypisuje się arbutynie, która w środowisku alkalicznym hydrolizuje uwalniając hydrochinon.

Działania niepożądane

Przetwory z kwiatów wrzosu stosowane w zalecanych dawkach nie wywierają działania szkodliwego.

Zastosowanie

Wyciągi z wrzosu stosuje się najczęściej w stanach zapalnych dróg moczowych, a także pomocniczo w kamicy moczowej. Pożądane jest jednak doprowadzenie odczynu moczu do alkalicznego (pH 7,2—8,0). Napar z kwiatów wrzosu podaje się również w nieżycie żołądka i jelit, łagodnych biegunkach, bezsoczności i braku łaknienia. Pomocniczo w gośćcu, dnie, stanach podniecenia nerwowego i bezsenności. Zewnętrznie napary stosuje się do przemywania w stanach zapalnych oczu, ranach

Zastosowanie w kosmetyce

• wrzos wchodzi w skład gotowych preparatów ziołowych przeznaczonych do pielęgnacji ciemnych włosów
• stanowi składnik mieszanek ziołowych stosowanych do kąpieli kosmetycznych i leczniczych

Zastosowanie w kuchni

• używa się miodu wrzosowego o lekko gorzkawym smaku i wrzosowym aromacie ; aromat z czasem zanika

Napar z dodatkiem miodu wrzosowego wg. T. Wielgosz

• owoce dzikiej róży ( 3 łyżki stołowe) zalewamy wodą (3 szklankami)
• podgrzewamy 30 minut na małym ogniu (nie wolno gotować)
• przecedzamy
• do każdej szklanki ciepłego napoju dodajemy łyżeczkę miodu wrzosowego
• pijemy ciepły napar 3 razy dziennie

Źródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat.