Tymianek pospolity

Thymus vulgaris L.

Jest to drobny półkrzew z rodziny Wargowych (Labiatae), pochodzący z krajów sródziemnomorskich, obecnie uprawiany w wielu krajach, w tym również w Polsce.
Tymianek ma rozgałęzioną wzniesioną łodygę, do 40 cm wysoką, u dołu drewnieiącą. Liście drobne, wyrastające parami, nakrzyżległe, krótkoogonkowe lub siedzące, eliptyczne lub równowąskolancetowate, całobrzegie, od strony dolnej szarawo owłosione. Kwiaty drobne, grzbieciste, dwuwargowe, o koronie różowoliliowej lub jasno- fioletowej, zebrane w pozorne okółki, tworzą szczytowe, skupione, groniaste kwiatostany. Cała roślina ma swoisty, aromatyczny, przyjemny zapach tymolowy.

Surowiec. Do celów leczniczych zbiera się od czerwca do września zakwitające, szczytowe, nie zdrewniałe części pędów tymianku i szybko suszy w suszarniach naturalnych, w miejscach zacienionych i przewiewnych. W suszarni ogrzewanej nie należy przekraczać temp. 35°C. Po wysuszeniu przeciera się przez sita i odrzuca grubsze fragmenty łodyg. Otrzymuje się ziele tymianku — Herba Thymi.

Podstawowe związki czynne. Ziele zawiera olejek eteryczny w ilości do 3,5%, niekiedy nawet do 5,4%. W olejku znajduje się 20 do 50% pochodnych fenolowych - tymolu i karwakrolu, ponadto cyneol, cymen, α-pinen, linalol, octan linalolu, borneol i octan bornylu. Prócz tego znaleziono w zielu do 10% garbników, kwasy polfenolowe, jak kawowy i chlorogenowy, związki trójterpenowe (m.in. kwas ursolowy i oleanolowy), flawonoidy (m.in. luteolinę i apigeninę oraz ich glikozydy), gorycze, saponiny i sole mineralne ze znaczną ilością litu.

Działanie. Najczęściej praktycznie wykorzystuje się działanie wykrztuśne przetworów z ziela tymianku, które pobudzają samoistne ruchy rzęsek nabłonka górnych dróg oddechowych. Wzmagają jednocześnie wydzielanie płynnego śluzu, rozrzedzającego zgęstniałą wydzielinę zalegającą w gardle, i ułatwiają jej odkrztuszanie. Flawonoidy ziela tymianku mają działanie rozkurczowe, korzystne w mechanizmie wykrztuśnym.

Fenolowe składniki olejku, jak tymol i karwakrol, oraz garbniki i niektóre inne związki zawarte w zielu hamują rozwój grzybów chorobotwórczych i flory bakteryjnej, zwłaszcza paciorkowców jamy ustnej i gardła, przewodu pokarmowego i skóry, albo je niszczą. Olejek tymiankowy drażni skórę i powoduje jej przekrwienie.
Związki gorzkie ziela tymianku pobudzają wydzielanie soku żołądkowego i poprawiają trawienie oraz przyswajanie pokarmów. Inne składniki ziela znoszą stany skurczowe w obrębie przewodu pokarmowego.

Działania niepożądane. Duże dawki i zbyt często powtarzane dawki lecznicze wyciągów z ziela tymianku powodują nudności, wymioty, zapalenie żołądka, a nawet białkomocz. Cięższe objawy obserwowano po nieostrożnym, doustnym przyjmowaniu olejku tymiankowego. Tymol działa jeszcze silniej i może nawet spowodować zatrucie śmiertelne.

Zastosowanie. Wyciągi i inne przetwory z ziela tymianku są bardzo często stosowane jako środki wykrztuśne, zwłaszcza u dzieci, młodzieży i osób w wieku podeszłym. Często wykorzystuje się odkażające własności ziela tymianku. Napar z ziela stosuje się do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła wywołanych przez bakterie ropotwórcze lub grzyby. Również w nieżytach gardła i krtani ze skąpą wydzieliną, połączonych z kaszlem i chrypką. Najlepsze wyniki osiąga się stosując w tych przypadkach mieszanki ziołowe. Odwar z ziela tymianku służy do kąpieli wzmacniających i odkażających skórę, a także do okładów i przymoczek oraz przemywań w łojotokowym zapaleniu skóry, wyprysku bakteryjnym itp.
Bardzo rzadko podaje się napary i odwary z ziela tymianku doustnie w nieżytach żołądka i przewodu pokarmowego.

Olejek tymiankowy stosuje się zewnętrznie jako składnik niektórych preparatów przeciwreumatycznych.

Tymol izolowany z olejku tymiankowego stosuje się w stomatologii do odkażania ubytków zębowych. Wchodzi też w skład płukanki profilaktycznej W niektórych krajach tymianek służy w różnych kompozycjach jako przyprawa do przetworów wędliniarskich i mięsnych, krokietów i sałatek oraz do marynowania ogórków. Jest też składnikiem przypraw do drobiu i octu ziołowego, a także likierów ziołowych, jak m.in. benedyktyn.

Źródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie.