Populus nigra L. - Topola czarna

Inne nazwy: topola nadwiślańska, sokora

Topola czarna jest drzewem dekoracyjnym, jednak dosyć uciążliwym. W okresie owocowania w jego sąsiedztwie unoszą się duże ilości białego puchu. Mimo to ma również sporo zalet jako środek leczniczy. Radieści uważają nawet, że samo przebywanie w pobliżu topoli i dotykanie jaj pomaga w terapii schorzeń skóry.

Drzewo o wysokości 15-30 metrów. Korona luźna, rozpostarta, kora ciemnobrunatna, liście szerokie. Owocem jest torebka pękająca, z dwiema klapami. Topola występuje nad brzegami wód, w lasach liściastych, często bywa sadzona.

Pączki topoli czarnej zbiera się wczesną wiosną- gdy zaczynają pęcznieć - po ścięciu gałęzi, i suszy - rozłożone pojedynczą warstwa w temperaturze do 30 stopni.

Surowiec leczniczy

Surowcem są pączki (Gemmae Populi). Podobnego surowca dostarcza topola osika (Populus tremula).

Podstawowe związki czynne

W pączkach topoli występują glikozydy fenolowe (m.in. salicyna, popelina i salicylopopulina), flawonoidy Chryzypa i tekochryzyna, około 0,5% olejku eterycznego (zawierającego m.in. kumulen, kariofilen i cyneol), żywice woski, garbniki, kwas galusowy i sole mineralne. W liściach znajdują się te same składniki.

Działanie

Znajdujące się w surowcu związki salicylowe zwiększają wydalanie moczu i znacznie obniżają poziom kwasu moczowego we krwi, przy czym najsilniejsze działanie ma salicylopopulina. Związki te, nawet po długotrwałym stosowaniu wyciągów z surowca, nie powodują uchwytnych zaburzeń w nerkach. Zmniejszają one stan zapalny w obrębie dróg moczowych oraz w przewlekłym postępującym gośćcu stawowym. Obserwowano również nieznaczne działania napotne, powodowane przypuszczalnie przez metabolity związków salicylowych. Obecne w paczkach topolowych flawonoidy mają niewątpliwie wpływ wspomagający zarówno na diurezę, jak i na działanie napotne salicylanów. Zewnętrznie surowiec przyspiesza gojenie się ran szybko znosi stany zapalne skóry, a w postaci czopków wywołuje subiektywną poprawę w przypadku żylaków odbytu.

Działanie niepożądane

Przetwory z topoli stosowane w zalecanych dawkach nie wywierają działania szkodliwego

Lek roślinny polecany w stanach zapalnych dróg moczowych, w skazie moczanowej - zwiększa wydalanie moczu, obniża poziom kwasu moczowego we krwi, także w przewlekłej chorobie reumatycznej u osób w wieku podeszłym.
Zewnętrznie odwar z pączków topoli służy do przemywań i kompresów w zapaleniu sromu i pochwy. Kompresy ze zmiażdżonych pączków topoli lub maść z tego surowca stosuje się na trudno gojące się rany, żylaki odbytu i żylakowe owrzodzenia nóg. Młode wysuszone liście topili mają podobne działanie do pączków topolowych i służą jako ich środek zastępczy.

Zastosowanie w kosmetyce (T. Wielgosz)

• uzyskany z tataraku olejek jest bardzo cennym produktem wyjściowym służącym do produkcji kompozycji zapachowych; używa się go do wytwarzania perfum; jest również utrwalaczem zapachów
• zioło stosuje się do kąpieli , które łagodzą podrażnienia skóry, uspokajają, mają działanie przeciwzapalne, przeciw świądowe oraz przeciwbakteryjne
• kłącze tataraku może być jednym ze składników (w połączeniu ze skrzypem oraz kora dębu płukanki do pielęgnacji ciemnych i jasnych włosów

Zastosowanie w kuchni (T. Wielgosz)

• olejek tatarakowy wykorzystywany jest przez przemysł spirytusowy do produkcji gorzkich wódek  oraz likierów
• kłącza tataraku smażone w cukrze stosowane są w wielu krajach , m.in. do dekoracji tortów
• sproszkowane kłącze stanowi składnik mieszanek stosowanych w kuchniach wielu krajów, np. wchodzi w skład curry, przyprawia się nim również słodkie potrawy oraz kompoty

Postać leku

Napar. 15-30 g pączków zalać 1 litrem wrzącej wody lub słodkiego wina; odcedzić po 30 minutach. Pić 1-3 szklanki dziennie.

Zewnętrznie można stosować zmiażdżone pączki, które przykłada się na chore miejsca.

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. PZWL. Warszawa; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat