Helianthus annuus L.- Słonecznik zwyczajny

Ojczyzna- Meksyk, w wielu krajach uprawiany, również w Polsce. Roślina roczna, dorastająca do 2,5 m wysokości. Liście szorstkie, sercowate; koszyczki kwiatowe olbrzymie (do 70 cm średnicy). Kwiaty brzeżne - języczkowe żółte, wewnętrzne - rurkowate, białe. Owoce – orzeszki bogate w olej, zaliczany do najlepszych tłuszczów jadalnych. Służą też do niektórych wyrobów cukierniczych, m.in. chałwy. Ze względu na dużą zawartość glicerydów nienasyconych kwasów tłuszczowych olej słonecznikowy nadaje się bardziej do spożywania na surowo, np. w majonezie i sałatkach, niż do smażenia dłuższego, gdyż w podwyższonej temperaturze zachodza w nim niekorzystne zmiany.

Własciwości lecznicze

Surowcem jest kwiat (języczkowy) - Flos Helianthi. Suszy się go w suszarniach naturalnych w cieniu i przewiewie lub w suszarniach ogrzewanych w temperaturze około 40C. Nie należy suszyć na słońcu, ponieważ kwiaty tracą wówczas barwę. Otrzymuje się jako surowiec kwiat słonecznika- Flos Helianthi.

Skład chemiczny i działanie. W kwiecie występują karotenoidy (taksanol i luteol), flawonoidy (kwercetynę, i kwercymetryne), alkohole trójterpenowe, betaina, cholina. Działa on łagodnie przeciwgorączokowo i jako lek tzw. gorzki - pobudza apetyt oraz sole mineralne.

Nasiona słonecznika zawierają do 30% tłuszczu, białko, fitosterole, prowitaminę A, witaminę E, oraz witaminy grupy B. Olej słonecznikowy bogaty jest w glicerydy nienasyconych kwasów tłuszczowych i należy do tłuszczów schnących.

Działanie

Kwiaty słonecznika uważane są za środek przeciwgorączkowy. Wykazują działanie synergetyczne ze związkami salicylowymi.

Zawarte w kwiatach związki gorzkie zwiększają nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego i usprawniają procesy trawienne oraz przyswajania pokarmu. Odwary z kwiatów słonecznika stosowane zewnętrznie ułatwiają wchłanianie wylewów i wybroczyn podskórnych oraz miejscowych obrzęków wywołanych urazami lub zwichnięciami. Zawarte w oleju słonecznikowym nienasycone kwasy tłuszczowe jako tzw. witamina F, niezbędne są do regeneracji i właściwej elastyczności skóry.

W medycynie ludowej jest uznawany za skuteczny lek w malarii, ewentualnie łącznie z mała dawką chininy (Kaukaz),.

Słonecznik bulwiasty (Helianthus tuberosus L.). Dzięki dużej zawartości inuliny normalizuję glikemię. Inulina, łącznie z pektynami i błonnikiem, wiąże w organizmie dużą ilość szkodliwych związków i powoduje ich wydalenie w wyniku pobudzenia kurczliwości ściany jelita. Wpływa również na regulację fizjologicznych czynności wskutek normalizacji stolca w uporczywych zaparciach.

Zapobiega także zakażeniom dróg moczowych i wykazuje właściwości ochronne na miąższ wątroby. Stwierdzono także działanie immunostymulujące surowca. Surowiec zwiększa poposiłkowy wzrost poziomu cukru we krwi, usprawnia metabolizm tłuszczów oraz uzupełnia niedobór aminokwasów i soli mineralnych. W ziołolecznictwie ludowym słonecznik bulwiasty był i jest stosowany m.in. w cukrzycy i w otyłości, także w chorobach serca i naczyń krwionośnych. Jest to roślina spożywcza.

Zastosowanie

W stanach zmniejszonego wydzielania soku żołądkowego, w chorobach przebiegających z gorączką (w przeziębieniach) oraz grypie. Zewnętrznie korzystnie działa w krwawych wybroczynach, przy stłuczeniach, krwiakach, uszkodzeniach naskórka, jak również w zapaleniu skóry, trądziku i świądzie.

Olej słonecznikowy, podobnie jak inne tłuszcze schnące, stosowany do celów spożywczych, zapobiega miażdżycy.

Zastosowanie w kosmetyce

• Podawany zewnętrznie na skórę, ma charakter witaminy F, podobnie jak olej lniany.
• Wyciągi z kwiatów słonecznika dodawane są do kremów i toników przeznaczonych dla cery dojrzałej
• Oleju używa się do produkcji preparatów kosmetycznych o działaniu nawilżającym, regeneracyjnym, uelastyczniającym i ochronnym

Zastosowanie w kuchni

• Olej z nasion słonecznika, wytłaczaniu na zimno, jest bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT)
• Z dodatkiem nasion przyrządza się śniadaniowe mieszanki zbożowe, piecze chleb i bułki
• Kiełki wyhodowane z nasion są bogate w witaminy i sol mineralne, stanowią dodatek do sałatek
• Słonecznik bulwiasty (Helianthus tuberosus) można spożywać jako jarzynę
• Kwiat nadaje się do konsumpcji, jest namiastką karczochów
• Kwiaty wykorzystuje się jako dodatek do herbat

Postać leku

Nalewka spirytusowa. 5 łyżek świeżych kwiatów zalać spirytusem (1/2 szklanki). Odstawić w chłodne i ciemne miejsce na dwa tygodnie. Wycisnąć. Pić 3 razy dziennie po 30 kropli rozpuszczonych w chłodnej wodzie.

Źródło: Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat

.