Ribes nigrum L. - Porzeczka czarna

Czarna porzeczka znana jest od połowy XIV wieku. Szersze uznanie zyskała jednak dopiero w XX wieku. Jej owoce zawierają zestaw makro- i mikroelementów, są szczególnie bogate w witaminy P i C wzmacniające układ odpornościowy [2]

W lecznictwie ludowym odwar z liści i pączków jest środkiem przeciw gośćcowi, krwotokom, puchlinie wodnej i skazie limfatycznej oraz środkiem napotnym [4]

Krzew występujący dziko w wilgotnych lasach i bagnistych zaroślach oraz hodowany w ogrodach. Zbiór liści i owoców krzewów rosnących dziko jest ustawowo zabroniony. Do zbioru nadają się wyłącznie liście młode. Z każdego krzaka zbieramy nie więcej niż 1/3 liści; suszymy je w cieniu, rozłożone cienką warstwą, gdyż łatwo brunatnieją i zaparzają się. Po wysuszeniu surowiec oczyszcza się, odrzucając gałązki i liście pogrążone rdzą. Owoce zbiera się po dojrzeniu i suszy w dość wysokiej temperaturze.[1]

Właściwości lecznicze

Surowcem są liście (Folium Ribis nigri) i owoce (Fructus Ribis nigri).

Skład chemiczny

W liściach czarnej porzeczki występują garbniki, pochodne flawonowe (m.in. rutyna), kwasy organiczne, olejek eteryczny (zawierający alfa pinen, mircen, geraniol, limonen i linalol), ponadto sole mineralne (m.in. sole boru i magnezu). W owocach znaleziono cukry, kwasy organiczne, w tym kwas askorbowy (witamina C). oraz kwas cytrynowy (do 3,5%), antocyjany, pektyny i sole mineralne, obfitujące w bor, potas (365mg%), żelazo (0,9mg%) [3,4]. pod względem zawartości witaminy C porzeczka czarna ustępuje nie tylko róży i- być może

Działanie

Wyciągi z liści porzeczki czarnej pobudzają przesączanie w kłębkach nerkowych i jednocześnie hamują wchłanianie zwrotne w cewkach, co przypisuje się działaniem olejku. Słabo zwiększają ilość wydalanego moczu i produktów przemiany materii, w tym kwasu moczowego. Ponadto działają przeciwzapalnie. Wywierają również nieznaczny wpływ na poprawę krążenia i czynność serca oraz stopniowy zanik obrzęków, obserwowano tez nieznaczne działanie napotne.

Zawarte w surowcu garbniki i mikroelementy działają słabo przeciwzapalnie i ściągająco na błonę śluzową żołądka i jelit, a także hamują rozwój drobnoustrojów przewodu pokarmowego.

Odwar z liści porzeczki podany zewnętrznie w postaci płukań i odwarów ma działanie ściągające i przeciwbakteryjne.

Sok ze świeżych owoców, oprócz właściwości dietetycznych, działa również wirusobójczo, podobnie jak sok z owoców porzeczki czerwonej i dlatego zalecany jest w grypie (np.-1-2 łyżki soku do szklanki herbaty kilka razy dziennie). [3]

Działanie niepożądane

Przetwory z porzeczki czarnej stosowane w zalecanych dawkach leczniczych nie wywierają szkodliwego działania. Niektóre osoby nie znoszą swoistego zapachu tej rośliny [3]

Zastosowanie

Odwary z liści porzeczki czarnej stosuje się jako słaby środek moczopędny, najczęściej w połączeniu z innymi surowcami o podobnym działaniu. Ponadto jako lek przeciwzapalny, zwłaszcza na pęcherz moczowy. Zaleca się również w wizycie żołądka i jelit, zwykle w połączeniu z innymi ziołami. Zewnętrznie stosuje się do płukania w zapaleniu błon śluzowych jamy ustnej i gardła.[3]

Zastosowanie w kosmetyce [2]

• Maseczki ze zmielonych owoców działają uszczelniająco, polecane są wiec dla skóry z kruchymi, rozszerzonymi naczynkami
• Właściwości nawilżające i wygładzające oleju z nasion czarnej porzeczki zostały wykorzystane do produkcji kremów przeznaczonych dla cery suchej i wrażliwej

Zastosowanie w kuchni [2]

• Ze świeżych owoców można przyrządzać desery
• Przygotowuje się z nich także przetwory; kompoty, galaretki (owoce zawierają pektyny), konfitury, dżemy, soki, powidła, wina, nalewki
• Można piec ciasta z owocami, przyrządzać owocowe jogurty, chłodniki, gotować zupy
• Świeżych liści używa się do kwaszenia ogórków i kapusty
• Z suszonych liści zaparza się herbatę
• Owoce wchodzą w skład herbat owocowych
• Napar przygotowany z suszonych owoców podaje się przy przeziębieniu

Postacie leku [1]

Napar z liści. Liście porzeczki czarnej zalać szklanką wrzątku i trzymać pod przykryciem 10 minut. Pić 2-3 razy dziennie po szklance płynu (przeciwgorączkowy).
Odwar z dodatkiem kory wierzby. Łyżkę liści porzeczki czarnej i łyżeczkę kory wierzby  zalać szklanką zimnej wody; gotować 10 minut, następnie odcedzić. Pić 2-3 razy dziennie po szklance odwaru.
Odwar do użytku zewnętrznego. 5-8 dkg suszonych liści zalać 1 litrem wody. Trzymać na małym ogniu (nie gotować) przez 30 minut. Przecedzić przez gazę. Ciepłym odwarem nasycić gazę; kompres przykładać na owrzodzenia żylakowe.
Sok z owoców. Z owoców wycisnąć sok; pić 3 razy dziennie po pół szklanki.

Źródło: [1]Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL [2] Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat [3] Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie.IWZZ [4] P. Czikow, J. Łaptiew- Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL

.