Pokrzywa parząca, pokrzywa wielka, pokrzywa dwupienna
Uritica dioica L. - Pokrzywa zwyczajna (rodz. Urticaceae)

Roślina występująca w całym kraju- w zaroślach, na nieużytkach i przydrożach. Jest byliną, wyrastającą niekiedy nawet do 1 metra. Liście i łodyga są pokryte parzącymi włoskami.

Porą zbioru pokrzywy jest całe lato, od maja do września- w dni pogodne. Rośliny należy ściąć i pozostawić w cieniu, w suchym miejscu. po zwiędnięciu utracą swoje parzące właściwości. Do suszenia rozkładamy surowiec cienką warstwą, w miejscach dobrze przewietrzanych, gdyż łatwo zaparza się i brunatnieje. Po wysuszeniu ziele osmykujemy, odrzucając łodygi.

Surowcem jest liść (Folium Urticae) i korzeń (Radix Urticae)

W surowcu występują karotenoidy, chlorofil, witamina B₂, kwas pantotenowy, witamina C, flawonoidy, garbniki, ksantofil, fitosterole, ślady olejku eterycznego, kwas mrówkowy, chlorofil do 0,8%, serotonina (5-hydroksytryptamina), histamina, ponadto nie ustalone bliżej związki zwiększające odporność organizmu na infekcje. Są też obecne sole mineralne, a w nich różne pierwiastki śladowe. We włoskach parzących wykryto składniki lotne, jak 2- metyloheptenon i antrofen. Korzenie pokrzywy zawierają kwasy organiczne, fitosterol, lecytynę, substancje woskowe i śluzowe oraz sole mineralne. Korzenie pokrzywy mają więcej garbników niż liście.

Działanie

Wyciągi z pokrzywy tylko nieznacznie podnoszą dobową ilość wydalanego moczu, ale dzięki hamowaniu resorpcji zwrotnej wyraźnie zwiększają eliminacje chlorków, mocznika i szkodliwych produktów przemiany materii. Z tego powodu pokrzywa jest uważana za środek „czyszczący krew”.

Obserwuje się wyraźne działanie na procesy przemiany materii, na co ma wpływ, z jednej strony, bogaty zestaw witamin, które mogą uzupełniać niewielkie niedobory, występujące zwłaszcza w okresie wiosennym u dzieci, młodzieży i osób wieku podeszłym, z drogiej strony – duża zawartości soli mineralnych, a wśród nich różnych pierwiastków śladowych, które są niezbędnymi składnikami enzymów i hormonów ustrojowych uczestniczących w procesach przemiany materii.

Zarówno liście jak i korzenie pokrzywy obniżają ciśnienie krwi, co wynika częściowo z ich działania moczopędnego, a także z rozkurczowego wpływu na mięśnie naczyń krwionośnych. Sprzyja to lepszemu ukrwieniu, obfitszemu doprowadzeniu tlenu i sprawniejszemu odprowadzeniu metabolitów.

Odwary z pokrzywy maja również działanie przeciwkrwotoczne, zapobiegające drobnym krwawieniom z naczyń krwionośnych w przewodzie pokarmowym, przypisywane są nie tylko witaminie K, występującej w surowcu w dość znacznej ilości, ale również flawonoidom i garbnikom. Pokrzywa zwiększa też poziom hemoglobiny i liczbę czerwonych krwinek, podobnie jak to się obserwuje po preparatach zawierających związki żelaza.

Przetwory z liści pokrzywy pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, mają także nieznaczne działanie żółciopędne. Ułatwiają trawienie, przyswajanie pokarmów i prawidłowy przebieg procesów przemiany materii. Zmniejszają stany zapalne przewodu pokarmowego i przeciwdziałają mało nasilonym biegunkom.

Omawiany surowiec charakteryzuje się dużą wszechstronnoscią w działaniu leczniczym. Zaobserwowano również , że w pewnych przypadkach jest on w stanie zwiększac laktację.

Szczególne znaczenie ma pobudzający wpływ pokrzywy na czynność wydzielniczą trzustki, fakt tym bardziej godny podkreślenia, iż mało jest ziół o podobnych właściwościach. Pokrzywa obniża nieznacznie poziom cukru we krwi i wykazuje synergizm z innymi surowcami zielarskimi o działaniu przeciwcukrzycowym.

W liściach i korzeniu pokrzywy stwierdzono niedawno istnienie czynników pobudzających wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych, substancji chroniących organizm człowiek przed inwazją wirusów, a pośrednio przed tymi rodzajami nowotworów, które są wywołane wtargnięciem do komórek odpowiednich wirusów onkogennych.

Jak wykazano pektyny w hodowli tkanki stercza, pektyny z korzenia pokrzywy hamują wiązanie epidermalnego czynnika wzrostu (EGF) do receptora EGF. Zaobserwowano także bardzo korzystną interakcję wyciągu z pokrzywy z owocem palmy sabalowej dla przebiegu przerostu stercza. Działanie to polega na hamowaniu reduktazy przez wyciąg z palmy sabalowej i hamowaniu aromatazy przez wyciąg z korzenia pokrzywy, z jednoczesnym działaniem immunomodulacyjnym i hamowaniem czynników wzrostu.

Zastosowanie

Doustnie stosujemy pokrzywy w biegunce, żylakach odbytu (hemoroidy), w bólach mięśniowych i stawowych, w awitaminozach (po porozumieniu się z lekarzem). Zewnętrznie do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej, pochwy (upławy), w bólach mięśniowych i stawowych, do okładów w czyraczności (po porozumieniu się z lekarzem). Jako środek ściągający stosuje się w biegunkach różnego pochodzenia, zaburzeniach trawiennych spowodowanych nieżytem jelit, szczególnie nieżytem śluzowo-błoniastym jelit. pomocniczo w w nieznacznych krwawieniach w przewodzie pokarmowym.

Odwary z pokrzywy stosuje się w niektórych zaburzeniach przemiany materii, wynikających z niedoboru pewnych mikroelementów. Można je podawać dawcom krwi, wykazującym okresowo zwiększone zapotrzebowanie na jony żelaza. Razem z innymi surowcami zielarskimi o podobnym działaniu pokrzywę można stosować w początkowym okresie cukrzycy. Przypuszcza się, że wyciągi z liści pokrzywy pobudzają wytwarzanie enzymów trzustkowych.

Korzenie mają niewielkie zastosowanie do wewnątrz, natomiast zewnętrznie przeciw łupieżowi, łojotokowi i wypadaniu włosów (tzw. woda pokrzywowa do włosów- otrzymywana również z liści), oraz do irygacji. Świeże ulistnione pędy pokrzywy służą do biczowania w chorobie reumatycznej i rwie kulszowej

• Odwar z suchych liści: ½ — 1 łyżki liści na szklankę wody, gotować 5 min, pić kilka razy dziennie w małych porcjach.

• Sok ze świeżych liści: 1 kg młodych, wymytych liści pokrzyw przepuścić przez maszynkę, sok odcisnąć, a zmiażdżone liście zalać 1 l przegotowanej wody i ponownie wycisnąć. Płyny połączyć i pasteryzować w butelkach w temperaturze 65—70°C przez 15 min.

• Z pasteryzowanego soku przygotowuje się różne napoje dla dzieci, np. 4 łyżeczki soku z pokrzywy, 1 szklanka mleka, 2 łyżeczki miodu, ½ szklanki wody. Miód rozpuścić w wodzie, dodać mleka i soku z pokrzyw.

• Koktajl z pokrzyw: sok ze świeżej pokrzywy (160 g) zmieszać z sokiem z marchwi (300 g) i sokiem z cytryny (20 g), silnie ochłodzić (można dodać lodu).

• Sałatka wiosenna z liści pokrzywy: sparzone wrzącą wodą młode listki pokrzywy miesza się ze szczypiorkiem, zieloną pietruszką lub listkami mlecza, pokrojonym jajkiem na twardo, doprawia śmietaną i przyprawami (sól, sok z cytryny). Można je stosować bez sparzenia, gdyż zwiędnięte, zalane śmietaną, nie mają już właściwości parzących.

• Pokrzywa — ,,szpinak”: młode liście pokrzywy zalać wrzącą wodą, gotować 2—3 min, odcedzić, następnie posiekać, dodać jajko i usmażyć jak jajecznicę.

• Miód pokrzywowy: 1 kg świeżych liści przepuścić przez maszynkę, dodać 3 szklanki wody, zagotować i przecedzić przez gazę. Po przecedzeniu dodać 0,5 kg miodu, następnie uzupełnić wodą do objętości 1 l. Rozlać do butelek. Można używać przez cały okres zimowy. Podawać dzieciom, które często zapadają na wirusowe choroby, np. górnych dróg oddechowych, grypę itp.

Z młodych pędów pokrzywy przyrządza się jarzynę przypominającą w smaku szpinak. Pokrzywa jest również cennym pokarmem dla kur, u których zwiększa nośność jaj (latem dodaje się do paszy świeże liście, zimą- suszone).

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL; Aleksander Ożarowski (red.)- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL. Warszawa; Waleria Olechowicz- Stępień; Eliza Lamer Zarawska- Rośliny lecznicze stosowane u dzieci. Wydanie III. PZWL. Warszawa