Owies zwyczajny- Avena sativa

Najstarsze odkrycia potwierdzające występowanie i wykorzystywanie owsa pochodzą z epoki brązu. W starożytnej Grecji był on tylko roślina lecznicza. Pierwsze wzmianki o zastosowaniu zboża do celów konsumpcyjnych pojawiły się w I w., wspomina o tym Pliniusz Starszy w „Historii naturalnej”

Uprawiany dziś w całej strefie umiarkowanej owies zwyczajny osiąga 1,5 m wysokości. Jest to jasnozielona trawa o nagich, sztywnych i wzniesionych źdźbłach. Źdźbło podzielone jest tzw. kolankami (zgrubiałe więzy). Każde międzywęźle objęte jest pochwą liściową. Na szczycie wznosi się kwiatostan - jest to rozpierzchła wiecha złożona z 2- kwiatowych kłosków. Owocem jest ziarniak.

Surowiec leczniczy

Surowiec zbiera się tuż przed kwitnieniem, suszy i sporządza z niego napary i nalewki. Ziarniaki można oddzielić od łusek (plew), a następnie zgnieść na płatki. Ziarniaki i słomę wykorzystuję się w przemyśle kosmetycznym do produkcji środków pielęgnacyjnych i kremów przeciwsłonecznych

Podstawowe związki czynne

Ziele i słoma owsiana zawiera węglowodany, saponinę oraz sole mineralne obfitujące w krzemionkę, w tym również rozpuszczalną w wodzie. Surowiec ten słabo jest dotąd zbadany. Ziarna i płatki owsiane zawierają jako najważniejszy składnik skrobię o ziarnach złożonych z drobnych ziarenek, łatwo strawną po ugotowaniu. Jest nieco białka, ponadto witaminy, grupy B (B₁, B₂, B₆, kwas nikotynowy, kwas pantotenowy) oraz  E w kiełkach, a także sole mineralne, bogate w związki wapnia. Mąka owsiana składa się głównie ze skrobi.

Działanie

W tradycyjnym ziołolecznictwie wyciąg z owsa ma wiele zastosowań. Wodne wyciągi z ziela owsa działają wykrztuśnie, a także przeciwbólowo w schorzeniach reumatycznych, kamicy moczowej i chorobie nerek. Ponadto stanowią dobry środek mineralizujący, bogaty w rozpuszczalną w wodzie krzemionkę, wpływają dodatnio na przemian materii, stan naczyń krwionośnych, narządów wewnętrznych, kości, skóry, włosów i paznokci. Związki krzemu mają też, korzystny wpływa na aktywność hormonalną ludzi starszych. Rozpuszczalna w wodzie krzemionka wydala się częściowo z moczem, gdzie odgrywa częściowa rolę jednego z koloidów ochronnych, przeciwdziałających krystalizacji składników mineralnych w drogach moczowych. Nalewka z ziela owsa wykazuje działanie wzmacniające system nerwowy, zwłaszcza w bezsenności, wyczerpaniu nerwowym, pląsawicy i epilepsji. Kąpiele w odwarze z ziela lub słomy owsianej, bogate w rozpuszczalną krzemionkę wykazuje korzystne działanie w artretyzmie, chorobie reumatycznej, kamicy nerkowej, schorzeniach nerek. Również w chorobach skórnych i czyraczności oraz nadmiernej potliwości nóg.

Kleik z płatków owsianych działa korzystnie jako łatwo strawny środek dietetyczny, a także łagodny środek powlekający. Zewnętrznie płatki i mąka owsiana działają odmiękczająco.

Działania niepożądane

Przetwory z owsa nie wywołują objawów szkodliwych.

Zastosowanie

Odwar z ziela owsa zalecany jest wewnętrznie w chorobach nerek i pęcherza, kamicy moczanowej oraz w schorzeniach reumatycznych. Nalewka z ziela owsa służy jako środek uspokajający oraz ułatwiający zasypianie w wyczerpaniu nerwowym i przepracowaniu. Pomocniczo stosuje się w padaczce oprócz preparatów zaleconych przez lekarza.

Zewnętrznie ziele lub słoma owsiana zalecane są do kąpieli wzmacniających w kamicy moczowej i chorobach nerek, w reumatyzmie i artretyzmie oraz w czyraczności, trądziku i innych chorobach skóry, a także w nadmiernej potliwości nóg. Działają tez wzmacniająco, polecane są dla osób osłabionych, wyczerpanych, nerwowych.

Płatki owsiane stosuje się w formie kleiku jako łatwostrawny i obfitujący w sole wapnia dietetyczny pokarm dla chorych i rekonwalescentów w biegunkach, chorobach przewodu pokarmowego, wątroby, trzustki i nerek. Również jako łagodny środek powlekający w stanach zapalnych i podrażnieniu błony śluzowej jamy ustnej, gardła i przełyku.

W lecznictwie ludowym płatki owsiane i kleik z płatków owsianych, spożywane codziennie uważane są za środek zwiększający popęd płciowy, odmładzający, zapobiegający przedwczesnemu starzeniu się organizmu.

Zastosowanie w kuchni i kosmetyce wg. T. Wielgosz

• Chleb z dodatkiem płatków owsianych długo utrzymuje świeżość (do 1 kg mąki dodajemy 2 szklanki płatków owsianych zalanych 1 l mleka, 10 dag drożdży, łyżeczkę soli, łyżeczkę cukru.
• Wypiekać można też bułeczki oraz ciastka i placki owsiane.
• Na śniadanie polecane są płatki owsiane z dodatkiem rodzynek, siemienia lnianego, sezamu, orzeszków laskowych i miodu- mieszankę zalewamy letnią wodą i zostawiamy na pół godziny, następnie dodajemy rozdrobnione owoce, sok z cytryny oraz jogurt, mleko lub sok (danie jest bardzo zdrowe, sycące, bogate w sole mineralne i witaminy)
• Z owsa produkuje się mydła, balsamy, kremy i płyny do pielęgnacji ciała z dodatkiem wyciągu z owsa.
• Roślina działa powlekająco, łagodząco na skórę.

Ciekawostka

Owies, powszechnie stosowany w nowoczesnej kosmetologii, długo był wykorzystywany jedynie jako pasza dla zwierząt. Dioskurides (I wiek) grecki lekarz i botanik, używał go jednak do kataplazmów i zalecał jego sok w leczeniu biegunki. W Hortus Sanitatis (średniowiecznym zielniku) roślina ta jest zaliczana do leków stosowanych w czyraczności, liszajcu i obrzękach. Słoma owsiana jest obecnie przedmiotem badań, gdyż zmniejsza stężenie cholesterolu we krwi.

Źródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat .