Arctium lappa L. – Łopian większy

W wierzeniach ludowych łopian należał do ziół o wielkiej mocy magicznej. Zrywano go przed wschodem słońca i przystrajano nim obejścia. Wierzono, że szczególną moc mają rośliny zbierane w wigilie św. Jana. W ten dzień wito wianki z dodatkiem łopianu i puszczano je na wodę, wróżąc z nich swoją przyszłość.

Obecnie roślina ta występuje w strefie umiarkowanej półkuli północnej. W Polsce rośnie na obszarze całego kraju; na łąkach, nieużytkach, w zaroślach, przy drogach.

Roślina ta jest znanym powszechnie chwastem, występującym w przydrożach, w ogrodach i na rumowiskach. Dochodzi nawet do 2 metrów wysokości. W pierwszym roku ukazują się duże liście, od spodu szare, tworzące przyziemną rozetę. W drugim roku roślina wypuszcza sztywną, rozgałęzioną łodygę z liśćmi mniejszymi od poprzednich

Łopian zakwita w lipcu, kwiaty wyrastaj w kształcie okrągłych koszyczków barwy różowoczerwonej. Są one zakończone haczykowatymi szczecinkami, łatwo przyczepiają się do sierści zwierząt i ubrań ludzkich. Są to popularne „dziady”. Inaczej „rzepy” i „czepy”

Korzenie łopianu zbierać należy wczesną wiosną z roślin 2-letnich. Po czyszczeniu, od korzenia odcina się części łodygowe i przecina się korzenie wzdłuż. Po wysuszeniu (w temperaturze 50ºC) korzenie przebieramy, odrzucając drobne i ściemniałe na przekroju.

Właściwości lecznicze

Surowcem jest korzeń roślin dwuletnich (Radix Bardanae; Radix. Arctii)

Skład chemiczny

Występuje w nim cukier inulina, substancje białkowe, śluz w niewielkich ilościach, olejek lotny, sole mineralne oraz związki poliacetyle nowe. Tym ostatnim przypisuje się działanie bakteriobójcze i grzybostatyczne.

Działanie

Łopian pobudza łagodnie działanie niektórych narządów. Zwiększa wytwarzanie soku żołądkowego, a także żółci w wątrobie oraz enzymów proteolitycznych w trzustce i usprawnia ich przepływ do dwunastnicy. Dzięki temu ułatwia trawienie i przyswajanie pokarmów.

Jednocześnie zwiększa przesączanie w kłębkach i hamuje resorbcję zwrotną w wyniku czego wzrasta dobowa ilość wydalanego moczu. Działa również słabo napotnie. Przetwory z łopianu poprawiają przemian materii i przyspieszają usuwanie z organizmu szkodliwych jej produktów, a także działają słabo przeciwcukrzycowo

Podawany zewnętrznie na skórę i błony śluzowe w postaci okładów i kąpieli łopian hamuje silnie rozwój szkodliwych bakterii oraz grzybów chorobotwórczych i służy w leczeniu łagodnych zaburzeń czynności skóry, zwłaszcza na tle łojotokowym. Ma również własności przeciwzapalne.

Działanie niepożądane

Przetwory z łopianu stosowane w zalecanych dawkach nie wykazują działanie toksycznego.

Zastosowanie

Odwary i sok ze świeżego korzenia łopianu stosuje się wewnętrznie na mało nasilonych nieżytach przewodu pokarmowego, wątroby i dróg żółciowych oraz dróg moczowych, a także w niektórych zaburzeniach przemiany materii zwłaszcza w okresie pokwitania. Pomocniczo są zalecane w przewlekłym reumatyzmie stawowym i mięśniowym.

Najczęściej jednak podaje się je doustnie w rozmaitych przelękłych schorzeniach skóry. Zwłaszcza chorobach łojotokowych, wyprysku, świądzie, trądziku i czyraczności. Ze świeżego korzenia sporządza się sok.

Zewnętrznie odwary i sok ze świeżego korzenia łopianu stosuje się w postaci przemywań lub okładów, w łojotoku suchym, wypadaniu toksycznym i łojotokowym włosów oraz do kąpieli leczniczych i kosmetycznych

W lecznictwie ludowym łopian jest uważany za skuteczny w początkowym okresie cukrzycy oraz pomocniczy w terapii niektórych nowotworów, ale w tym przypadku stosuje się owoce łopianu zawierające związki z grupy lignanów.

Zastosowanie w kosmetyce

• Łopianu używa się do pielęgnacji włosów suchych, bez połysku, rozdwajających się, skłonnych do łupieżu, wypadających
• Odwarem o działaniu oczyszczającym i przeciwbakteryjnym zmywa si skórę przetłuszczającą się, trądzikową
• Wyciąg z rośliny wchodzi w skład szamponów oraz środków do pielęgnacji włosów i skóry stosowanych przy łojotoku i łupieżu
• Wyciąg z liści łopianu dodaje się do kąpieli

Kąpiel z liści łopianu. Liście łopianu (2 łyżki) zalewamy wrzątkiem (3 l). Zostawiamy pod przykryciem na 20 minut, przecedzamy). Napar wlewamy do wanny z ciepłą wodą. Kąpiel powinna trwać 15 minut. Działa przeciwbakteryjnie oraz przeciwgrzybiczo

Zastosowanie w kuchni

• W Chinach i Japonii korzeń przygotowuje się jak jarzynę

Inne zastosowania

• Z ziela otrzymuje się żółty barwnik

Postacie leku

Sok ze świeżych korzeni. 10 dag korzeni łopianu obmyć przegotowaną woda, zetrzeć  na tarce lub zmiażdżyć w moździerzu. Wycisnąć przez płótno. Pić 3 razy dziennie po łyżeczce.

Odwar z korzeni suchych. Łyżkę korzeni łopianu zalać szklanką wrzątku. Zostawić pod przykryciem na okres 3 godzin. Zagotować i odcedzić. Pić 3 razy dziennie po szklance płynu.

Odwar z dodatkiem tataraku do użytku zewnętrznego. Korzeni łopianu kłącza tataraku po łyżce stołowej zalać 2 szklankami wrzątku; gdy napęcznieje – zagotować. Do okładów przygotowuje się odwary mocno stężone (25%).

Ciekawostka

W Chinach i Japonii gotowane i marynowane korzenia łopianu są  popularną potrawą.

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat

.