Najprawdopodobniej pierwsi roślinę uprawiali Arabowie. Jej dokładna charakterystyka wyszła jednak spod pióra dominikanina, Alberta Wielkiego, w XIII wieku. W średniowieczu wierzono, że ogórecznik łagodzi stany lekowe, ma własności rozweselające, leczy choroby serca i płuc. W Polsce w XV wieku zioło, nazywane wtedy borag, spożywano jako potrawę i przygotowano z niego cenione leki. O boragowej wódce i jej działaniu leczniczym pisał w XVI wieku Hieronim Spiczyński w swoim zielniku „O ziołach tutejszych i zamorskich”. Przez całe wieki roślina była bardzo popularna w wielu krajach (T. Wielgosz).

Roślina roczna. Kwitnie od maja do września. Do celów leczniczych zbiera się w okresie zakwitania górne ulistnione części pędów ogórecznika i szybko suszy rozłożone cienką warstwą w miejscach zacienionych i przewiewnych. Ziele ma zapach podobny do cebuli i przyjemny korzenny smak.

Związki czynne

Skład chemiczny ziela nie jest jeszcze dokładnie poznany. Wyizolowano flawonoidy (m.in. kwercetynę, izoramnetynę i kemferol oraz ich glukozydy), związki śluzowe (do 12,5%), garbniki (około 3%), cholinę, kwasy organiczne, a wśród nich kwas askorbinowy (witamina C), a także sole mineralne, zawierające rozpuszczalną krzemionkę. Olej otrzymywany z nasion zawiera niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (20% kwasu gamma-linolenowego).

Działanie

Ziele ogórecznika należy do surowców o łagodnym działaniu na organizm. Dzięki obecności flawonoidów i niektórych soli mineralnych, zwłaszcza azotanu potasu, przetwory z ogórecznika nieznacznie zwiększają dobową ilość wydalanego moczu i przyspieszają usuwanie z ustroju jonów chloru, mocznika, kwasu moczowego i innych szkodliwych produktów przemiany materii. Daje to dobre wyniki w chorobach nerek, dnie chorobie reumatycznej i schorzeniach skórnych. Ziele ogórecznika wykazuje ponadto słabe działanie napotne i przeciwgorączkowe. Działanie napotne sprzyja usuwaniu z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii.

Na uwagę zasługuje także działanie przeciwzapalne wyciągu z ziela ogórecznika zawiązane z obecnością śluzów, które osłaniają błonę śluzową jamy ustnej, przełyku i żołądka, oraz flawonoidów, które uszczelniają ściany naczyń włosowatych przewodu pokarmowego i tym samym zmniejszają stany zapalne. Podobne działanie obserwuje się po podaniu wyciągu zewnętrznie na skórę i na rany.

Działania niepożądane

Przetwory z ziela ogórecznika stosowane w zalecanych ilościach nie wywierają działania szkodliwego. Ze względu na obecność w zielu szkodliwych dla zdrowia związków nie stosuje się wyciągów z niego w leczeniu wewnętrznym. Nie zaleca się używania ogórecznika jako przyprawy, chociaż dawniej miał takie zastosowanie. Olej tłoczony z nasion nie zawiera szkodliwych alkaloidów

Zastosowanie

Wyciągi z ziela ogórecznika znajdują zastosowanie w mało nasilonych, przewlekłych stanach zapalnych kłębków nerkowych oraz zmniejszonym wydalaniu moczu. Ponadto w zaburzeniach przemiany materii i nadmiernym gromadzeniu się kwasu moczowego, skazie moczowej i artretycznym zapaleniu stawów, a także w początkowym okresie choroby reumatycznej, i to zarówno u dzieci jak i u młodzieży. Równie korzystne wyniki osiąga się w leczeniu niektórych chorób skórnych, mające swoje podłoże w niewłaściwym wydalaniu z ustroju szkodliwych produktów przemiany materii, zwłaszcza w trądziku młodzieńczym, wyprysku przewlekłym, zapaleniu opryszczkowym i kostkowym skóry oraz jej świądzie.

Wyciągi z ziela działające napotnie wykorzystuje się w stanach podgorączkowych i gorączkowych spowodowanych przeziębieniem, gryp anginą z objawami dreszczy i uczucia chłodu.

Zewnętrznie stosowane odwary ułatwiają gojenie się ran, wybroczyn, oparzeń termicznych, i promieniami ultrafioletowymi, uszkodzenia naskórka i wybroczyn oraz obrzęków spowodowanych stłuczeniami.

Ogórecznik ma również duże zastosowanie w kosmetyce do kąpieli i okładów w celu przywrócenia skórze jędrności i elastyczności oraz dla zmniejszenia widoczności niektórych wad skóry, zwłaszcza drobnych blizn, zaczerwień odmrozin i wyprysków. Kiedyś napary z kwiatów ogórecznika stosowano do przemywań i okładów w przypadkach zapalenie spojówek i zaczerwienia oczu. Napar ze świeżego ziela dobrze zmywa zanieczyszczenia i oczyszcza skórę. Przemywanie skóry świeżym sokiem z ogórecznika i pozostawienie go na skórze na pewien czas daje efekt oczyszczający i ściągający.

Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat; F. Sary, V. Jirasek- Rośliny lecznicze. PWRiL. Warszawa