W Polsce rosną cztery gatunki nawłoci. Jedynym europejskim gatunkiem jest nawłoć pospolita. Pozostałe pochodzą z Ameryki Północnej. Sprowadzone do ogrodów jako rośliny ozdobne, bardzo dobrze zadomowiły się w Europie. Wszystkie mają działanie lecznicze. W Ameryce Indianie wykorzystywali nawłoć olbrzymią jako lek i antidotum na ukąszenia grzechotników. W Polsce w lecznictwie ludowym nawłoć pospolita stosowano już w XVI wieku jako środek gojący rany, moczopędny, zapobiegający powstawaniu kamieni.

Jest to bylina z rodziny Złożonych, wstępująca w całej niemal Europie i w strefie umiarkowanej Azji. W Polsce rośnie niekiedy masowo na niżu i w górach w zaroślach oraz na suchych wzgórzach

Roślina wymaga stanowiska słonecznego oraz słabo żyznej, zasadowej lub kwaśnej, średnio wilgotnej gleby. Ma skromne wymagania, rośnie dobrze nawet na słabych, suchych ziemiach

Nawłoć łodygę ma wzniesioną, wewnątrz pustą, mało rozgałęziona, ulistnioną. Liście oziomkowe, o kształcie podłużnym, eliptycznym i piłkowanych brzegach, są ogonkowate Kwiaty drobne, żółte, zebrane w koszyczki, ustawione w grona na wierzchołkach rozgałęzień łodygi.

Zbiór może następować ze stanu naturalnego lub (ze względu na ograniczone zasoby naturalne) z uprawy.

Surowiec

Ziele nawłoci pospolitej

Podstawowe związki czynne

Ziele nawłoci zawiera składniki czynne róznego charakteru. może byc uwazane za surowiec flawonowy. Zawartość ogólna flawonoidów wynosi około 1,5%. Ponadto zawiera znaczną ilość kwaśnych i obojetnych saponin- około 1,5% częściowo o charakterze tridesmozydów i acetylowanych bisedmozydów, garbników katechinowych (około 10%), związki fenolowe- w tym fenolokwasy (około 0,5%) i ich połączenia estrowe i glikozydowe, m.in. charakterystyczny diglikozyd fenolowy, lejokarpozyd, olejek eteryczny 0,12-0,3%, diterpeny, amid kwasu nikotynowego. Spośród flawonoidów występuje m.in. kwercetyna, kemferol i ich glikozydy, m.in astragalina, rutozyd, też antocyjanozydy pochodne cyjanidyny. Aglikonami saponin są: kwas oleanolowy, kwas polygalowy i inne triterpeny. Indeks hemolityczny surowca wynosi 250-1000. Składniki flawonoidowe były przedmiotem szerokich badań polskich autorów (Kohlmunzer PZWL).

Działanie

Najbardziej charakterystyczne jest silne działanie moczopędne surowca, przypisywane obecności flawonoidów i saponiny. W badaniach na myszach stwierdzono zwiększenie diurezy o 200-400%, przy czym wyciągi alkoholowe okazały się skuteczniejsze od wyciągów wodnych. Ponadto ziele nawłoci z uwagi na obecność znacznej ilości garbników, działa ściągająco na błony śluzowe przewodu pokarmowego, przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie, a nawet przeciwkrwotocznie oraz zapobiega nadmiernej łamliwości naczyń włosowatych. Część działania surowca należy również przypisać fenolokwasowm (pseudogarbnikom), które wykazują właściwości przeciwbakteryjne oraz w pewnym stopniu żółciopędne.

Zewnętrznie napary zaleca się do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, do przemywania w schorzeniach skórnych, okłady stosuje się na owrzodzenia skóry, czyraki, trudno gojące się rany.

Działanie niepożądane

Przetwory z ziela nawłoci stosowane w zalecanych dawkach nie wykazują działania szkodliwego.

Zastosowanie

Przetwory z ziela nawłoci najczęściej stosuje się w stanach zapalnych dróg moczowych, zwłaszcza w zapaleniu kłębków nerkowych, miedniczek nerkowych, moczowodów i pęcherza moczowego, a także jako środek pomocniczy w kamicy moczanowej, skazie moczanowej i nadciśnieniu. W badaniach przeprowadzonych w Polsce wykazano wzrost diurezy o ponad 50%. Substancjami czynnymi w tym zakresie są zarówno flawonoidy, jak i saponin; znaczną rolę też przypisuje się lejokarpozydowi. Nasilenie efektu diuretycznego, a także saluretycznego w dużym stopniu zależy od zawartości wymienionych składników i ich wzajemnego ilościowego stosunku, dlatego obserwowana jest znaczna zmienność działania. Przetwory z nawłoci w nieżycie żołądka i jelit oraz niewłaściwej fermentacji w przewodzie pokarmowym. Także w drobnych krwawieniach po nieznacznych uszkodzeniach błon śluzowych przewodu pokarmowego i osłabieniu oraz nadmiernej przepuszczalności ścian tętniczek i naczyń włosowatych w jelitach.

Zastosowanie w kosmetyce

• kąpiel z dodatkiem nawłoci działa wzmacniająco , jest polecana na zwiotczałe mięśnie i skórę

Zastosowanie w kuchni

• liście mogą być parzone zamiast herbaty