Mentha piperita L. (Huds.) – Mięta pieprzowa

Mięta została wymieniona jako roślina lecznicza w papirusie Ebersa. W Starożytnym Egipcie używano jaj do mumifikacji zwłok. W Rzymie filozofowie nosili na głowie wianki z mi ety, Uważano bowiem, że pobudza ona działanie mózgu. Mięta pieprzowa jest byliną powstała ze skrzyżowania różnych gatunków, otrzymaną i opisaną po raz pierwszy w Anglii w XVII w.

Nazwy po raz pierwszy użyto w greckiej mitologii. Otóż nimfa Minthe została uwiedziona przez Hadesa, króla podziemnego państwa umarłych. Jego żona z zazdrości zamieniła ją w roślinę- miętę. Inna opowieść mówi o ukochanej przez Plutona nimfie Minthe, która została przez niego zamieniona w pachnące ziele po tym, jak zazdrosna żona obraziła się na boskiego małżonka.

W Polsce występuje kilka dziko rosnących gatunków mięty, ale do celów leczniczych nadaje się jedynie mięta pieprzowa, uprawiana również dla celów przemysłowych. Często mylona z miętą dziko rosnącą; różnicę poznaje się łatwo po smaku liści; mięta pieprzowa ma smak chłodzący, dzika – szczypiący.

Surowiec leczniczy

Surowcem jest liść (Folium Menthae piperitae) oraz ulistnione szczyty rośliny.

Liście i łodygi mięty pieprzowej są ciemnozielone, na dolnej stronie czerwonawo fioletowe; kwiaty drobne, fioletowe.

Jest rośliną wieloletnią, ale powinna być przesadzana co 4 lata na nowe miejsce. Należy ją uprawiać jedynie w miejscach słonecznych, otwartych, o glebie żyznej, bogatej w próchnicę i wapń, wilgotnej.

W drugiej połowie czerwca, gdy tylko ukażą się pąki kwiatowe, przystępujemy do zbioru liści. Po odrośnięciu rośliny zbiór powtarzamy. Rozbioru wybiera się dzień pogodny. Ścinamy roślin, pozostawiając  5 centymetrowy pęd nad ziemią. Ziele przenosi  się w ocienione miejsce i osmykuje liście. Suszyć należy surowiec, możliwie szybko, w miejscach ocienionych i przy dużym przepływie powietrza; przechowywać – w szczelnie zamykanych naczyniach

Uwaga! Do użytku leczniczego nie wolno zbierać liści porażonych rdzą miętową, która w postaci pomarańczowo brunatnych plam występuje na łodygach i na dolnej stronie liści.

Podstawowe związki czynne

Liść zawiera do 2%, czasem nieco więcej olejku eterycznego, którego głównymi składnikami są: mentol (powyżej 50%), menton (do 20%),, estry mentolu (np. octan i walerianian- około 5%), nadto felandren, pinen, cyneol, mentofuran i inne ( w sumie ponad 30 związków). W okresie kwitnienia wzrasta zawartość mentofuranu, co pogarsza znacznie zapach surowca. Prócz olejku znaleziono w liściu mięty garbniki (6-12%), flawonoidy, (np. luteolinę, apigeninę, diosmetynę i ich połączenia glikozydowe), gorycze, fenolokwasy oraz sole mineralne.

Działanie

Wartość lecznicza surowca jest zależna od mentolu, natomiast pozostałe związki (niektóre składniki olejku lotnego i garbniki)mają mniejsze znaczenie. Najbardziej charakterystyczną właściwością mentolu, chociaż nie najważniejszą, jest zdolność pobudzania zakończeń nerwów czuciowych przechodzących doznania temperatury w błonach śluzowych i skórze, stąd uczucie chłodu po zastosowaniu miejscowym mentolu. Równocześnie ulegają lekkiemu porażeniu zakończenia nerwów bólowych i dlatego związek ten stosuje się w niektórych lekkich schorzeniach. Mentol ma silne działanie bakteriobójcze, przewyższające nieraz aktywność fenolu. Stwierdzono to w wielu badaniach z różnymi szczepami chorobotwórczymi spotykanymi w czasie zakażeń przewodu pokarmowego oraz skóry. Mniemanie, ze mentol zmniejsza również przekrwienie błony śluzowej nosa, wydaje się wątpliwe, lecz powoduje uczucie chłodu. Stąd w preparatach przeznaczonych do leczenia nieżytów nosa, jest uzasadnione łączenie mentolu z substancjami mającymi zdolność do silnego zwężania obwodowych naczyń krwionośnych (np. adrenalina), ewentualnie również z lekami znieczulającymi

Zarówno przetwory z liści jak i olejek lotny oraz sam mentol, jeśli zostaną podane doustnie pobudzają wydzielenie soków trawiennych w żołądku oraz dwunastnicy, poprawiają znacznie łaknienie, głównie jednak działają wiatropędnie.

Działanie niepożądane

Liście mięty pieprzowej oraz jej wyciągi stosowane z dawkach leczniczych, a nawet nieco wyższych, nie powodują objawów szkodliwych. Natomiast olejek miętowy, podawany doustnie w dawkach większych od leczniczych, może powodować bóle brzucha, wymioty, a w dużych dawkach – zachwianie równowagi oraz głęboki sen. Olejek i mentol stosowane zewnętrznie powoduje u osób nadwrażliwych pokrzywkę, świąd oraz przekrwienie skóry. Nie należy w kroplach do nosa u małych dzieci.

Zastosowanie

Liście mięty zaliczane są do najwszechstronniejszych i najczęściej stosowanych w Polsce surowców zielarskich. Zarówno napary jak i inne przetwory z liści mięty podaje się w przypadku zaburzeń trawiennych, zwłaszcza bólu brzucha, wzdęciach, braku łaknienia, stanach nieżytowych przewodu pokarmowego, nieprawidłowej fermentacji, złym trawieniu tłuszczów, a nawet w kolce jelitowej oraz stancach skurczowych przewodu pokarmowego. Napar i olejek miętowy stosuje się do płukania jamy ustnej oraz gardła, Inhalacje z olejku kmietowego są pomocne w katarze, stanach zapalnych jamy ustnej oraz gardła. W celu złagodzenia bólów stawowych, mięśniowych i w migrenie stosowany jest masaż bolących miejsc olejkiem miętowym rozcieńczonym olejkiem roślinnym.

Postacie leku

Kataplazm z dodatkiem nostrzyku. Liści mięty i ziela nostrzyku po 2 łyżki zmieszać i zalać wrzątkiem (pół szklanki). Rozparzone ziele zawinąć w płótno i przykładać pod ceratką na chore miejsce.

Napar. Łyżkę liści mięty pieprzowej zalać szklanką wrzątku, trzymać pod przykryciem 10 minut; odcedzić. Pić 2-3 razy dziennie po szklance płynu.

Zastosowanie w kosmetyce

• olejek z mięty pieprzowej jest składnikiem past do zębów , płynów kosmetycznych , płynów do płukania jamy ustnej używa się go do masażu
• mięte dodaje się do kąpieli orzeźwiających

W kuchni

• olejkiem miętowym aromatyzuje się wyroby cukiernicze
• dodawany jest do wódek gatunkowych i likierów
• mięta jest przyprawą stosowaną do mięs, sałatek owocowych, sosów, octów, pierogów z serem, zup farszów, warzyw
• z dodatkiem mięty przygotowuje się napoje orzeźwiające

Ciekawostka

Mięta używana jest w przemyśle spożywczym do wyrobów cukierniczych i likierów oraz w chemicznych – do aromatyzowana środków kosmetycznych.

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat