Marchew znano już w starożytności. Udomowiona została przez rzymian jako odmiana siewna na początku Imperium Rzymskiego, ale nie znalazła uznana i zarzucono jej uprawę. Ponownie udomowiono ja w Afganistanie na początku VII wieku naszej ery jako odmianę purpurową Marchew przez lata cieszyła się umiarkowanym zainteresowaniem. Dopiero w XVI w., gdy wyhodowano bardziej szlachetne, delikatne i soczyste odmiany, stała się popularna. Także wśród pisarzy i poetów Warzywo to jest- jak pisał w roku 1563 Matthiolus w swojej książce „Działanie marchwi”- „miłe dla podniebienia”, a ponadto uśmierza bóle brzucha, poprawia apetyt, wzbudza chęć do spełniania powinności małżeńskich, wzmaga wydzieleni moczu i sprzyja pozbywaniu się kamieni”. Autor wychwala też ogólnie wzmacniające właściwości marchwi. Nasi przodkowie znali również doskonale jej działanie odrobaczające (Bohmig).

Do rodzaju marchew (Daucus L.) z rodziny baldaszkowatych należą rośliny zielne dwuletnie, rzadko roczne lub wieloletnie o liściach 2-3 krotnie pierzastych. Znanych jest ponad 60 gatunków marchwi i rozpowszechnionych głównie w krajach śródziemnomorskich, a także w Afryce, Australii, nowej Zelandii i Ameryce (Czikow). W Polsce rośnie na niżu i w dowolnych partiach górskich na łąkach, wzgórzach i przydrożach. W uprawie pospolita.

Surowiec

Do celów leczniczych zbeira się jesienią korzeń odmiany uprawnej marchwi – Radix Dauci recens, a także dojrzałe baldachy, które suszy się w cieniu i przewiewie, a następnie młóci i otrzymuje owoc marchwi (Ożarowski)

Podstawowe związki czynne

W świeżych korzeniach marchwi znaleziono karotenoidy, m.in. karoten (prowitamina A) witaminy B₁i B₂, węglowodany, zwłaszcza glukozę i sacharozę, pektyny (ponad 11%), substancje siarkowe, pobudzające wzrost bakterii Lactobacillus bifidus, jak m.in. 4-fosfo-D-panteino-S-sulfonian, następnie substancję o działaniu insulinopodobnym, ślady olejku eterycznego, sole mineralne, bogate w mangan, wapń i miedź.

Działanie

W świeżych korzeniach oraz soku z marchwi znajdują się specyficzne związki siarkowe nazywane czynnikami bifidus. Pobudzają one rozwój bakterii Bifidobacterium bifidum (syn. Lactobacillus bifidus) i zwalczają zaburzenia trawienne u dzieci. Marchew bogata w β- karoten działa witaminizująco. Zawarte w marchwi pektyny obniżają poziom cholesterolu we krwi i przeciwdziałają miażdżycy. Znane jest tez działanie przeciwrobacze, zwłaszcza na glistę ludzką i owsiki.

Owoce marchwi, obfitującej w zespół flawonoidów, działają przeciwskurczowo na naczynia wieńcowe serca 2,5 razy silniej od teobrominy. Związki te łatwo wchłaniają się w jelitach po podaniu doustnym i zwiększają przepływ krwi do mięśnia sercowego, podobnie lecz skuteczniej, niż kelina z owoców aminka egipskiego.

Działanie przeciwcukrzycowe korzeni marchwi jest od dawna znane i kilkakrotnie potwierdzane. Badania uczonych amerykańskich wykazały, ze w lekkich przypadkach diabetes mellitus leczenie wyłącznie dietetyczne, polegające na spożywaniu marchwi, buraków i innych jarzyn, daje ten sam wynik, co w przypadku podawania niektórych sufoamidów przeciwcukrzycowych. Wyciągi z owoców marchwi mają działanie spazmolityczne typu liotropowego oraz znacznie i długotrwale rozszerzają naczynia wieńcowe serca. Działanie to przypisuje się obecności frakcji flawonoidowej (Ożarowski).

Działanie niepożądane

Jak twierdzi Ożarowski przy podawani wyciągów z marchwi niemowlętom i małym dzieciom, a nawet dorosłym, ważne jest, aby marchew pochodziła z ogrodów działkowych, przydomowych lub z upraw biodynamicznych, w których nie stosowano nawozów mineralnych, zwłaszcza azotowych, ponieważ marchew hodowana na tych nawozach może spowodować objawy nietolerancji , a nawet niebezpieczne zatrucia. Marchew spożywana przez dłuższy czas w większych ilościach powoduje zmiany zabarwienia na lekko żółte.

Zastosowanie

Ożarowski podaje, iż sok owocowy ze względu na zawartość w nim olejku eterycznego działa porażająco na mięśnie pasożytów jelitowych- owsików i glist ludzkich. Miazgę ze świeżych korzeni podaje się w zaburzeniach trawiennych niemowlętom, zwłaszcza, gdy nie są karmione mlekiem matki, a także małym dzieciom i młodzieży w przypadkach niedożywienia, niedokrwistości, stanów zapalnych skóry oraz w początkach awitaminozy A, spowodowanych dłużej trwającą biegunką i zaburzeniami przemiany materii. Jako lek pomocniczy miazga z marchwi służy przeciw owsikom i glistom ludzkim.

Dorosłym i osobom w wieku podeszłym marchew podaje się jako środek dietetyczny, usprawniający perystaltykę jelit, zwiększający odporność i elastyczność skóry, a także błon śluzowych. Służy również jako lek pomocniczy w początkach cukrzycy oraz miażdżycy

Wyciągi z owoców marchwi podaje się doustnie w lekkich, przewlekłych stanach choroby wieńcowej, natomiast w przypadkach ciężkich wyłącznie jako lek pomocniczy i wspomagający.

Zarówno marchew jak dynia i jabłka stanowią cenny składnik diety pektynowej, która wiąże wodę. Dieta ta pozwala pochłaniać toksyny, a także umożliwia poprawę konsystencji stolca. Jednak okazuje się, ze względu na dużą zawartość azotanów i azotynów (znacznie przekraczających dopuszczalna normę), stosowanie diety pektynowej jest znacznie ograniczone.

Korzenie marchwi jada się na surowo i po ugotowaniu; wchodzę w skład przypraw, przybrań, sosów, sałatek, pilawu, pierogów i kotletów; są konserwowane, suszone, kwaszone z kapustą i używane do sporządzenia patki. Pozyskuje się z nich karoten i sok (Czikow). Ponieważ korzeń ma dużo prowitaminy A, która jest rozpuszczalna w tłuszczach, do dań z marchewki należy dodać niewielką ilość tłuszczu. Ze względu na swój zasadotwórczy charakter marchew przywraca w organizmie równowagę zasadowo- kwasową, dlatego powinny ją spożywać osoby, których dieta obfituje w mięso i potrawy mączne, zakwaszające organizm (Wielgosz).W medycynie ludowej stosowane są jako środki przeciw nadciśnieniu, anemii, niedostatku mleka karmiących matek. Celuloza zawarta w marchwi sprzyja wydalaniu cholesterolu z organizmu. Dawniej czerwone odmiany marchwi służyły do barwienia masła i margaryny.

Doniesienia o możliwości działania antykoncepcyjnego wyciągów z owoców marchwi dotyczą surowca roślinnego. Przeprowadzone w Polsce badania krajowego materiału siewnego marchwi na zwierzętach dały wyniki negatywne

Zastosowanie w kosmetyce (wg Wielgosz)

• Olejek otrzymany z nasion używany jest w przemyśle perfumeryjnym
• Wyciągi z marchwi są składnikiem kremów, płynów do pielęgnacji twarzy, kremów do opalania

Maseczka z korzeni marchwi

Utartą marchew nakładamy na czysta twarz i pozostawiamy na 20 minut, następnie zmywamy ciepła wodą. Maseczka poprawia elastyczność skóry, nadaje jej miękkość, gładkość, wskazana jest dla cery przetłuszczającej się, zanieczyszczonej, bladej i zwiotczałej. Przygotowana z dodatkiem startego jabłka dodatkowo nawilży skórę.

Skład chemiczny korzenia marchwi (wg Dębskich)

Źródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; H. Dębski, D. Debska- Domowa kuchnia. Potrawy z warzywami przez cały rok; P. Czikow, J. Łaptiew- Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat; Ulf Bohmig- Nasze zdrowie. Poradnik dla całej rodziny. Świat Książki