Papaver rhoeas- mak polny

Inne nazwy: maczek, mak dziki, mak zajęczy, krasa, maczek wilczy

Jednym mak polny kojarzy się ze słońcem, latem i wakacjami, inni widza w nim tylko uciążliwy chwast. Razem z chabrem bławatkiem rośnie wśród zbóż dodając malowniczości polom uprawnym. W Egipcie w X w. p.n.e kwiatami maku polnego przystrajano grobowce. O tym, że w starożytności spożywano pączki kwiatowe, pisali filozof i uczony grecki Teofrast (około 370-287 r. p.n.e) oraz historyk i pisarz rzymski pliniusz. Roślina ma właściwości lecznicze. W medycynie ludowej jest używana jako środek uspokajający oraz powlekający przy schorzeniach gardła.

Mak polny pochodzi prawdopodobnie z rejonów śródziemnomorskich. W Polsce występuje obecnie jako chwast na polach uprawnych, w ogrodach, porasta przydroża, nieużytki

Jest rośliną roczną o szorstko owłosionej łodydze, dorastającej do 90 cm. Liście są pierzastooddzielne o odcinkach podługowatych karbowanych, odstająco owłosionych. Kwiaty, osadzone na długich szypułkach, mają kielich o 2 działkach, zielonych i owłosionych. Owocem jest jajowata torebka (zwana makówką), zawierającą liczne, małe czarne nasiona.

Surowiec leczniczy

Płatki kwiatu. Zbiera się je delikatnie w maju i czerwcu, po czym starannie suszy. Płatki kwiatu stosuje się w postaci naparu, proszku (kapsułki) lub używa do sporządzania syropów. Łączy się je z innymi ziołami, takimi jak lipa, lawenda wąskolistna i męczennica cielista lub innymi o podobnych właściwościach.

Składniki lecznicze

Płatki maku zawierają alkaloidy z grupy papawerubiny, ponadto alkaloidy izochinolinowe, antocyjany (m.in. cyjaninę, mekocyjaninę), związki śluzowe (do 10%), sole mineralne. Najważniejszym z alkaloidów występujących w płatkach jest readyna, aczkolwiek jej zawartość jest niewielka (0,07%)

Działanie Surowiec działa słabo powlekająco na błony śluzowe górnych dróg oddechowych, zmniejsza stany ich podrażnienia, pobudza fizjologiczne ruchy nabłonka rzęskowego i ułatwia odksztuszanie. Jednocześnie hamuje nadmierne odruchy kaszlowe. Podawany dzieciom i młodzieży oraz osobom starszym powoduje przejściowe uspokojenie, a czasami senność. Zewnętrznie odwar lub napar z kwiatów maku polnego zmniejsza stany zapalne błon śluzowych i skóry

Działanie niepożądane

Nie należy przekraczać zalecanych dawek, gdyż może to spowodować nudności oraz senność. Stwierdzono, że trawa zachwaszczona makiem wywołuje zatrucia bydła. Owoce maku polnego nie są stosowane w lecznictwie, gdyż zawierają toksyczne alkaloidy. Zielona makówka jest trująca

Zastosowanie

Odwary z kwiatów maku polnego stosuje się wewnętrznie w nieżytach jamy ustnej i gardła, w uporczywym suchym kaszlu ze skąpą wydzielina oraz w bólu gardła i chrypce. Korzystne jest łączenie z innymi surowcami o działaniu wykrztuśnym, jak np. kwat. pierwiosnka. Odwary podaje się też jako środek uspokajający w nadmiernej pobudliwości i bezsenności wywołanej m.in. uporczywym kaszlem, zwłaszcza u dzieci i osób w wieku podeszłym

Zewnętrznie odwary z maku polnego służą do płukania w zapaleniu jamy ustnej, dziąseł i gardła, do irygacji w stanach zapalnych pochwy oraz do przymoczek w zapaleniu powiek i spojówek.

Wskazania

Mak polny jest stosowany w suchym kaszlu i  chrypce, łącznie z innymi ziołami, takimi jak ślaz dziki lub prawoślaz lekarski.

Uwaga

Stwierdzono, że trawa zachwaszczona makiem wywołuje zatrucia bydła. Owoce maku polnego nie są stosowane w lecznictwie, gdyż zawierają toksyczne alkaloidy. Zielona makówka jest trująca.

Zastosowanie w kosmetyce

• Ekstrakt z rośliny stosuje się do produkcji płynu do higieny intymnej, działa przeciwzapalnie

Zastosowanie w kuchni

• Płatkami barwi się wina i napoje
• Nasiona wykorzystuje się, podobnie jak nasiona maku lekarskiego

Inne zastosowanie

• Czerwonych płatków maku polnego używa się do barwienia leków
• Z płatków maku polnego można otrzymać czerwony atrament; płatki zalewamy niewielką ilością wrzącej wody, a następnie (po paru godzinach) przecedzamy i dodajemy łyżkę spirytusu

Ciekawostka

Widok maków na polach zbóż w lecie jest tak swojski, że od barwy ich pięknych kwiatów powstała nazwa koloru: kolor makowy. Kwiatów maku polnego, ze względu na właściwości barwierskie, używano dawniej do farbowania m.in. wełny, jedwabiu, skóry, papieru. Współcześnie wyciąg płynny z płatków, bogaty w antocyjany, jest używany do barwienia niektórych syropów leczniczych.

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat

.