Lubczyk ogrodowy- Levisticum officinale Koch

W wielu krajach – jak podaje Teresa Wielgosz lubczyk uważany był za ziele magiczne. Wierzono, ze ma moc wpływania na uczucia kochanej osoby, ze może sprawić, by odwzajemniła miłość. Z odwaru z korzenia przyrządzano napoje miłosne, noszono też przy sobie liście rośliny. O stosowaniu lubczyku na ziemiach polskich pisano już w XVI wieku. Polscy zielarze wspominaj o używaniu jego nasion zamiast pieprzu oraz o leczeniu korzeniem lubczyku bólów wątroby. Był zielem bardzo popularnym i często spotykanym w ogrodach wiejskich. Stosowano go jak o środek leczniczy, a także dodawano do kąpieli kosmetycznych. Nie zyskał natomiast w Polsce popularności jako przyprawa.

Roślina trwała, o wysokości do pół do półtora metra, uprawiana w ogrodach. Łodygę ma nagą, liście połyskujące, kwiaty bladożółte.

Korzenie lubczyka zbiera się jesienią z roślin kilkuletnich. Wykopane i dobrze umyte powinny być następnie nawleczone na sznurki na słońcu lub na strychu.

Surowiec

Surowcem jest korzeń (Radix Levistici)

Skład chemiczny

Korzeń zawiera do 1% olejku eterycznego (normy apteczne wymagają co najmniej 0,7%), w skład którego wchodzą różne ftalidy, stanowiące około 70% masy olejku, jak n-butyloftalid, n-butylenoftalid, czyli laktoz Ligusticum, oraz sedanolid, tj. laktoz kwasu sedanowego, o charakterystycznym zapachu selera. Są również pochodne terpenowe, np. α-terpineol, pinen i estry linalolu. Występują także kwasy polifenolowe (np. kawowy i chlorogenowy), związki kumarynowe (np. psolaren, bergapten, apteryna kumaryna) oraz cholina, fitosterole, kwasy organiczne i sole mineralne.

Owoce lubczyka zawierają olejek eteryczny, a nim równe terpeny, mirystycynę i inne składniki (do 5% w surowcu pochodzącym z Indii), flawonoidy (np. rutyna), olej tłusty, fitosterole, wit.E i sole mineralne.

Świeże liście, spożywane w formie naci, zawierają 0,09-0,45% olejku eterycznego o składzie zbliżonym do olejku z korzeni, ponadto nieco żywic, substancje gorzkie, witaminy i inne związki oraz sole mineralne (Ożarowski).

Działanie

W badaniach na zwierzętach wykazano nieznaczne działanie moczopędne korzeni lubczyka, związane z obecnością w surowcu olejku lotnego, związane z obecnością w surowcu olejku lotnego. Choć ilość moczu zwiększa się tylko nieznacznie (psy) lub pozostawia na normalnym poziomie (szczury), to następowało wyraźne wzmożenie wydalania chlorków i mocznika. Surowiec można więc traktować jako słabe saluretiscum. Wyciągi z korzeni lubczyka pobudzają również nieznacznie wydzielenie soku żołądkowego, zmniejszają nadmierną fermentację w jelitach i są wiatropędne, lecz działanie jest tak słabe, że nie może mieć znaczenia w lecznictwie, uzasadnia natomiast stosowanie surowca jako przyprawy kuchennej (Ożarowski)

Działanie niepożądane

Przetwory z lubczyka stosowane w zalecanych dawkach leczniczych nie wywołują objawów szkodliwych.

Zastosowanie

Przetwory z lubczyka stosuje się przede wszystkim w lekkich zaburzeniach czynności nerek oraz zmniejszonym wydalaniu składników mineralnych i szkodliwych produktów przemiany materii, a także w stanach zapalnych nerek, cewek nerkowych i pęcherza. Ponadto maja zastosowanie w obrzękach spowodowanych upośledzeniem czynności nerek, a pomocniczo w zapaleniu miedniczek nerkowych i pęcherza oraz w skazie moczanowej. Korzeń lubczyka jest składnikiem granulatu ziołowego, stosowanego w stanach zapalnych dróg moczowych oraz w kamicy moczowej.

Dobre wyniki zapewnia podawanie przetworów z lubczyków dolegliwościach trawiennych, zwłaszcza wzdęciach, bólach brzucha, niestrawności, braku łaknienia, osłabieniu czynności wątroby i niedostatecznym wydzielaniu żółci.

Korzeń lubczyka wchodzi także w skład mieszanek ziołowych polecanych w chorobach serca, zwłaszcza u osób starszych, w której wykorzystuje się działanie wiatropędne lubczyka celem obniżenia nacisku jelit na przepon i ułatwienia pracy mięśnia sercowego, podawanego w stanach nieżytowych przewodu pokarmowego i niedostatecznym wydzieleniu żółci.

W lecznictwie ludowym lubczyk uchodzi za środek wiatropędny, moczopędny, pobudzający krwawienia miesiączkowe oraz zwiększający popęd płciowy. W niektórych okolicach Niemiec służy także jako antidotum dla palaczy tytoniu. Celowość podawania palaczom przetworów z lubczyka znalazła uzasadnienia w przeprowadzonych badaniach klinicznych (Ożarowski).

Zastosowanie w kosmetyce

• Lubczyk dodaje się do kąpieli ze względu na działanie uspokajające olejku (butylkoftalidy)
• Olejek stosowany jest w przemyśle kosmetycznym.

Zastosowanie w kuchni

• Młode korzenie i liście mogą być używane jako przyprawa i dodawane w postaci świeżej oraz suszonej do zup, sosów, potraw duszonych, dań rybnych, surówek i sałatek warzywnych, pieczeni mięsnych (pieczonej baraniny, cielęciny drobiu, różni dziczyzny), gulaszów, pieczarek, masła ziołowego, stosuje się je także do zalewy peklującej mięso.
• Gotowane łodygi lubczyka podaje się jak szparagi
• Rozdrobnione owoce lubczyku używane są jako dodatek do pieczywa, stanowią też składnik aromatyzujący likiery oraz wchodzą w skład przyprawy maggi

Postacie leku wg Kuźnickiej

Odwar. Łyżkę rozdrobnionych korzeni zalać szklanką wody, dobrze wymieszać i ogrzewać przez 30 minut nie dopuszczając do wrzenia. Przecedzić, pić 3 razy dziennie po łyżce stołowej.

Źródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie.IWZZ; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat .