Prunus spinosa L.

Śliwa tarnina rosła często obok wiejskich chat wraz z krzewami czarnego bzu i dzikiej róży. W medycynie ludowej używano jej do leczenia przeziębień. Z kwiatów przygotowywano odtruwającą herbatę, z płatków wykonywano konfitury, sokiem otrzymanym z niedojrzałych owoców leczono biegunki, a w korze dostrzeżono działanie zbliżone do działania chininy i leczona nią „febry zimne”

Jest to krzew z rodziny Różowatych (Rosaceae), występujący na półkuli północnej. W Polsce rośnie często, niekiedy masowo na całym niżu i w dolnych partiach górskich na skarpach, skrajach lasów, miedzach i przydrożach. Czasem bywa wysadzany w żywopłotach.
Tarnina jest ciernistym krzewem, gęsto rozgałęzionym, wysokości do 3 m. Liście podłużnieeliptyczne, piłkowane, starsze nagie, nie owłosione. Kwiaty białe, promieniste, krótkoszypułkowe, wyrastają zwykle po jednym z każdego pączka. Owoce drobne, kuliste, czarnosine śliweczki, cierpkie w smaku, dojrzewające we wrześniu, ale pozostające na gałęziach do późnej jesieni.

Surowiec. Do celów leczniczych zbiera się od kwietnia do maja świeżo rozkwitające kwiaty tarniny po obeschnięciu rosy, gdyż wilgotne ciemnieją. Suszy się szybko, rozłożone cienką warstwą, w suszarniach naturalnych w cieniu i przewiewie. W czasie chłodnej i wilgotnej pogody trzeba korzystać z suszarni ogrzewanej do 35°C. Otrzymuje się jako surowiec kwiat tarniny — Flos Pruni spinosae.

Owoce zbiera się jesienią, gdy są już dobrze dojrzałe, ale jeszcze za bardzo nie zmiękły, i suszy z reguły w suszarni ogrzewanej, początkowo w temperaturze niższej, podnosząc ją pod koniec do 60°C. Otrzymuje się jako surowiec owoc tarniny — Fructus Pruni spinosae.

Podstawowe związki czynne

Kwiaty tarniny zawierają flawonoidy (m.in. kwercetynę, kemferol i jego 2,7-dwuramnozyd), ponadto ślady glikozydu cyjanowodorowego, związki cukrowe i sole mineralne. W owocach tarniny znajdują się garbniki, glikozyd cyjanowodorowy amigdalina, antocyjany, związki cukrowe, pektyny, kwasy organiczne, fitosterol i sole mineralne.

Działanie

Kwiaty tarniny dzięki zawartości flawonoidów działają słabo moczopędnie, usuwają z organizmu nadmiar jonów sodu oraz szkodliwe produkty przemiany materii. Łagodzą również stany zapalne dróg moczowych i zmniejszają przepuszczalność ścian włosowatych naczyń krwionośnych. Te działania wiążą się z obecnością flawonoidów, natomiast nie jest znany związek o właściwościach słabo rozwalniających. Owoce tarniny sa raczej środkiem dietetycznym niż leczniczym, jednak znaczna zawartość garbników powoduje, że działają one słabo zapierajaco, przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie, a wiec podobnie do innych surowców o zbliżonej zawartości garbników. Działanie surowca można porównać do działania owoców borówki czernicy. Kwiaty i owoce tarniny mogą mieć znaczenie lecznicze wyłącznie w praktyce pediatrycznej, ewentualnie dla starców.

Owoce tarniny wykazują również działanie przeczyszczające, co wykorzystuje się w recepturowych mieszankach ziołowych.

Działania niepożądane

Przetwory z kwiatów i owoców tarniny stosowane w zalecanych dawkach nie wywierają szkodliwego działania na organizm.

Zastosowanie

Kwiaty tarniny stosuje się przeważnie w mieszankach ziołowych w stanach zapalnych dróg moczowych, zwłaszcza u dzieci i osób starszych. Zewnętrznie — do płukania jamy ustnej oraz do irygacji. Owoce tarniny zalecane są w łagodnych, niespecyficznej biegunce u małych dzieci i młodzieży, a także słabo nasilonych nieżytach żołądka i jelit.

Zastosowanie w kuchni

• z owoców , przyrządza się konfitury, dżemy, marmoladę, galaretki, siki, syropy
• Stosowane są również do robienia win i nalewek
• Do celów spożywczych owoce nadają się dopiero po przemarznięciu
• Napar z suszonych liści może stanowić namiastkę herbaty

Nalewka z owoców tarniny. Przemarznięte owoce wsypujemy do słoja. Zalewamy wódką 45% lub spirytusem, tak aby były całkowicie przykryte. Szczelnie zamknięty słój pozostawiamy na 3 miesiące. Po tym czasie zlewamy roztwór i na każdy 1 l dodajemy 10 dkg cukru i 1-2 goździki. Po rozpuszczeniu cukru nalewkę rozlewamy do butelek, które szczelnie zamknięte przechowujemy w chłodnym miejscu.

Źródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat