U Słowian przedchrześcijańskich lipa była drzewem świętym; otaczano ją szczególną czcią, pod lipą odbywały się narady wojenne, sądy i obrzędowe tańce. Przynosiła wielkie korzyści w gospodarstwie domowym. Wymoczone łyko służyło do wyrobu koszy, cedzideł, sprzętów i mebli, a przede wszystkim- pleciono z łyka chodaki. Z drewna wykonywano posągi, a do dziś dnia jest używane w rzeźbiarstwie ludowym jako znakomite tworzywo do wyrobu naczyń i rzeźb. Wypalone drewno używane było jako węgiel rysunkowy oraz jeden ze składników prochu. Kwiaty dostarczały nektaru dla pszczół i były od wieków cenionym lekiem ludowym.[1]

Również u ludów północnych lipa otoczona była wielkim kultem, w Grecji natomiast symbolizowała niewinność, czystość i nadzieje. Z tradycji słowiańskich pozostał w dawnej Polsce kult i sentyment do lipy. Przetrwały do dziś na wsiach piękne aleje lipowe, sławili ją poeci. Jan Kochanowski najchętniej pisał wiersze właśnie pod  ulubioną lipą. Bioenergoterapeuci i różdżkarze uważają,, ze ma ona zdolność regenerowania sił witalnych człowieka [1,2]

Drzewo uprawiane powszechnie w ogrodach, parkach, na ulicach miast oraz rosnące dziko w lasach. W Polsce jedyny las lipowy jest w Miliku koło Muszyny i stanowi rezerwat leśny. Lipa szerokolistna częściej występuje w południowej Polsce. Najczęściej spotykamy lipę drobnolistną, która zakwita nieco później niż szerokolistna – od końca czerwca do połowy lipca – i ma liście, od spodu sinawe.

Surowiec zbieramy, gdy większość kwiatów jest rozwinięta, a pozostałe rozchylają się; najlepiej w okresie suszy, aby kwiaty nie czerniały (wilgoć obniża wartość leczniczą zbioru). Przy zbiorze kwiatów obcina się tylko kwitnące wierzchołki, uważając, by nie łamać gałęzi.

Kwiatostany rozkłada się cienką warstwą na papierze i suszy w przewiewnych miejscach, w cieniu, albo w miejscach ogrzewanych, w których temperatura nie przekracza 40ºC. Po wysuszeniu kwiaty powinny zachować naturalny jasnożółty kolor i zapach. Przechowujemy je w szczelnie zamykanych pudełkach.[1]

Surowiec

Surowcem są całe kwiatostany (Inflorescetia Tillac), pochodzące z obu gatunków lipy drobnolistnej ( Tilia mordata) i szerokolistnej (Tilia platyphyllos).

Skład chemiczny

Dotychczas poznano ponad 20 zwiażków flawonoidowych występujących w tym surowcu- są to głównie pochodne glikozydowe kwercetyny, kemferolu i akacetyny.  Na uwagę zasługuje tylirozyd o budowie glikozydoestru flawonoidowego. Ostatnio izolowano z surowca 2 dimeryczne procyjanidyny. Olejek eteryczny wystepuje w ilości 0,02-0,05% zawiera przyjemnie pachnący farnezol 0,3-5%, kilka weglowodanów- do 50%, 2-fenyloetanol i jego estry, geraniol, eugenol i inne związki. Występują również garbniki, węglowodany, śluz, kwasy organiczne, witamina PP, aminokwasy.[1,3]

Działanie

W przypadku choroby gorączkowej napary lub odwary z kwiatów lipy łagodnie zwiększają wydzielanie potu i poprawiają nieco transpirację i perspirację skóry. Działanie to polega częściowo na bezpośrednim pobudzeniu czynności gruczołów potowych, a także, w pewnym stopniu, na zwiększeniu ich wrażliwości na bodźce przekazywane przez nerwy układu współczulnego przewodu pokarmowego i narządów rodnych u kobiet. Zmniejszają one nieznacznie napięcie mięśni gładkich, pobudzają w niewielkim stopniu wydzielanie soku żołądkowego, wzmagają przepływ żółci do dwunastnicy oraz wydalanie moczu. Działanie żółciopędne potwierdzono w badaniach na zwierzętach. Uzyskany wynik był wywołany jednak nie tyle bezpośrednim wpływem na miąższ wątroby, ile właściwościami przeciwskurczowymi w obrębie mięsni gładkich przewodów żółciowych i zwieracza Oddiego. Działają korzystnie na stan napięcia układu nerwowego, wpływają na konsystencje krwi, obniżają nieznacznie jej lepkość i przeciwdziałają zlepianiu się erytrocytów [3,4]

Oprócz kwiatów lipy stosuje się wyciągi z jasnej bieli (alburnum), czyli z tej części drewna, która znajduje się miedzy korą a rdzeniem. Wyciągi takie, standaryzowane biologicznie mają korzystne właściwości lecznicze, działają dość wyraźnie i długotrwale hipocholesterolomicznie w schorzeniach wątroby i dróg żółciowych, jak również rozszerzają naczynia wieńcowe serca., Składnik olejku eterycznego farnezol, jest jednym z hormonów owadzich, tzw. juvenile hormon [4]

Działanie niepożądane

W zalecanych dawkach przetwory z kwiatów lipy nie powodują żadnych odczynów niepożądanych [3]

Zastosowanie

Napary z kwiatów lipy stosuje się jako pomocniczy łagodny środek napotny w stanach gorączkowych w niektórych chorobach zakaźnych, jak angina, grypa, zapalenie gardła, oskrzeli i tzw. choroba z przeziębienia. Napary z lipy służą również jako lek uspokajający w nadmiernej pobudliwości nerwowej i stanach napięcia nerwowego, zwłaszcza u młodzieży i osób starszych, szczególnie jest spowodowana pracą umysłową i objawia się m.in. utrudnionym zasypianiem. Napar z kwiatów lipy podaje się także w łagodnych zaburzeniach trawiennych i metabolicznych oraz w miażdżycy. Zewnętrznie stosuje się do obmywań, okładów, kąpieli płukanek oraz irygacji, do pielęgnowania cery, usuwania piegów, a także w lekkich stanach zapalnych, podrażnieniu i świądzie[3,4]

Zastosowanie w kosmetyce [2]

• Kwiatów lipy używa się do produkcji kremów i płynów; preparaty kosmetyczne z ich dodatkiem oczyszczają i zmiękczają skórę, są polecane zwłaszcza dla skóry wrażliwej i alergicznej
• Włosy pielęgnowane preparatami z lipy nabierają połysku, gładkości i miękkości
• Kąpiele z dodatkiem ziela działają odprężająco
• Lipę można stosować do okładów na twarz i ręce

Zastosowanie w kuchni [2]

• Napar z kwiatów lipy zastępuje herbatę
• Rośliny używa się do aromatyzowania likierów i słodyczy
• Bardzo wartościowy jest miód lipowy o jasnobursztynowej barwie, konsystencji gęstego oleju oraz dosyć ostrym smaku i silnym aromacie; ma on takie właściwości, jak kwiaty lipy, oraz silne działanie antybiotyczne, jest skuteczny przy przeziębieniach i schorzeniach.

Postacie leku [1]

Napar. 1-2 łyżek kwiatu lipy zalać szklanką wrzątku, zostawić pod przykryciem  przez 10 minut. Odcedzić. Pić 3 razy dziennie po pół szklanki płynu.

Odwar do użytku zewnętrznego. 8 łyżek stołowych kwiatu lipy zalać 2 szklankami letniej wody, gotować 20 minut i odcedzić. Używać do płukania jamy ustnej i gardła lub do kąpieli (przy nerwobólach).

Napar z dodatkiem malin. Kwiat lipowy i suszone maliny ( w równych częściach) zaparzyć, dodać miodu (napotny)

Źródło: [1]Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL Warszawa[2] Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat [3] Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ. Warszawa [4] Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Stanisław Kohlmunzer- Fitoterapia. Podręcznik dla studentów farmacji. PZWL. Warszawa .