Linum usitatissum L. – Len zwyczajny

Walory lnu jako surowca do produkcji tkanin doceniono już w starożytnym Egipcie. Świadczą o tym liczne egipskie freski, na których można rozpoznać wykonane z lnu materiały. W lniane bandaże zawijano też mumie. Grecki historiograf Herodot pisał, że to Egipcjanie nauczyli Greków wytwarzania lnianych tkanin. Grecy natomiast odkryli inne zalety rośliny. Mieszali jej nasiona z miodem i spożywali to jako wartościowa potrawę. W europie w czasach neolitycznych, a na terenach polskich w epoce brązu i żelaza, pieczono placki z dodatkiem nasion lnu i prosa.

Len zwyczajny prawdopodobnie pochodzi z południowo- wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego. Obecnie jest uprawiany w Polsce oraz w innych krajach europejskich w Azji, północnej i południowej Afryce, a także w Australii.

Len jest rośliną uprawną ze względu na włókno i olej. W lecznictwie natomiast zastosowanie znajdują nasiona

Surowiec

Surowcem są nasiona (Semen Lini)

Skład chemiczny

Nasiona zwierają do 6% substancji śluzowych, rozmieszczonych w łupinie nasiennej, i 30-40 oleju tłustego, ponadto glikozydy cyjanogenne, jak linamaryna i lotaustralina (do 1,5%), które uwalniają się tylko z rozdrobnionych i namoczonych nasion, dając cyjanowodór. Są w nasionach również inne glikozydy, jak linocymarozyd, będący pochodną estru metylowego kwasu o-hydroksycynamonowego i linkafenoinozyd (pochodna kwasu kawowego). W grupie steroli znalesiono systerol, kampesterol, cykloartenol, cholesterol. Surowiec zawiera także około 20% białka. Ponadto stwierdzono, ze w niedojrzałych nasionach jest toksyczny aminokwas linatyna, pochodna proliny, będącą antagonistą witaminy B₆.

Olej lniany należy do najlepszych olejów schnących. zawiera około 20% glicerydu nienasyconego kwasu linolenowego (z 3 podwójnymi wiązaniami), około 60% glicerydu kwasu linolowego z (2 podwójnymni wiązaniami) i do 5% glicerydu kwasu olejowego (z 1 podwójnym wiazaniem). Wszystkie wymienione kwasy tłuszczowe mają po 18 atomów węgla w cząsteczce. ponadto olej zawiera około 8% glicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych: mirystynowego, stearynowego, palmitynowego i erukowego. W oleju znajduje się też około 1% wolnych kwasów, których zawartość wzrasta w miarę przechowywania, a nadto są fitosterole, witamina E i inne związki.

Działanie

Nasiona lnu sa najczęściej stosowanym w Polsce surowcem śluzowym o działaniu osłaniającym przewód pokarmowy. Wodne wyciągi z nierozdrobnionych nsion, sporządzone na zimno, drągą maceracji lub korzystniej na gorąco, w postaci odwaru i podane dosutnie powlekają cienka warstwą błony śluzowe przełyku , żołądka i czeciowo dwunastnicy, osłaniając je przed substancjami szkodliwymi pochodzenia endogennego lub egzogennego. Ma to wielkie znaczenie owrzodzeniu żołądka lub dwunastnicy, któremu często towarzyszy nadmiar silnie kwaśnego soku żołądkowego, a także w zatruciach substancjami żrącymi.

Śluz z nasion lnu jest dosć oporny na czynniki hydrolizujące  i długo nie zmienia lepkości. dzięki temu pewne jego czesc przemieszcza się stopniowa, aż do jelita grubego. Warstwa śluzu zatrzymuje szkodliwe związki, utrudnia ich włachanianie i zmniejsza odczyny miejscowe w przewodzie pokarmowym.

Nasiona lnu wypite razem z kleikiem mają oprócz własności powlekających i ochronych, również łagodnie przeczyszczające. Pęcznieją bowiem nadal w jelicie  grubym, spulchniają jego zawartość i, drażniąc nieznacznie ścianę jelita, przyspieszają ruchy perystaltyczne; ułatwiają wypróżnienie.

Rozdrobnione nasiona lnu zarobione z wodą, podane zewnętrznie, działają odmiękczająco i słabo przeciwzapalnie.

Olej lniany zawiera glicerydy nienasyconych kwasów tłuszczowych uważanych za witaminę F. nienasycone kwasy tłuszczowe, a zwłaszcza kwas arachidonowy , zawierający 20 atomów węgla w czasteczce i 4 podwójne wiązania się biogenetycznie związane z prostaglandynami, mającymi charakter hormonów tkankowych. prostaglandyny obejmuj wiele związków wykazujących ró1)dorodne działanie na tkanki, co może zapobiegać miażdżycy, jeszcze inne na zmane krzepliwości krwi . Frakcja kwasów nienasyconych , jako tzw. witamina F, niezbędna jest do regeneracji i właściwej elastyczności skóry.

Olej lniany podany wewnętrznie wchłania się łatwi w przewodzie pokarmowym i obniza poziom cholesterolu we krwi, a także wpływa regenerująco na skórę. Zastosowany miejscow na skórę normalizuje jej czynności, nadaje prawidłową elastyczność i odporność  na niekorzystne czynniki zewnętrzne oraz poprawia zdolność ziarninowania i szybkiej regeneracji naskórka. podbnie korzystnie działa regenerująco i powlekająco na błony śluzowe.

Działanie niepożądane

Preparaty lnu podawane w zalecanych dawkach nie powodują objawów szkodliwych.

Len bardzo często stosowany jest w stanach zapalnych i nieżytach żołądka, w nadkwaśności, biegunce, niestrawności, przy owrzodzeniach żołądka i dwunastnicy (leczenie pomocnicze). Dobrze rozdrobnione nasiona po spęcznieniu wodą są łagodnym środkiem przeczyszczającym polecanym szczególni u osób starszych.

Zewnętrznie, w postaci kataplazmów, nasiona polecane są na oparzenia, odmrożenia, trudno gojące się rany, w wysuszeniu skóry, przy skłonności do łuszczenia i pękania naskórka.

Olej lniany jest stosowany przede wszystkim zewnętrznie. Są jednak doniesienia, że przyjmowanie doustnie 60-100 g oleju lnianego dziennie może mieć korzystny wpływ w stwardnieniu rozsianym u niektórych osób.

Zewnętrznie podaje się olej lniany w postaci maści kremów i mazideł, często z alantoiną, w leczeniu przewlekłych oparzeń I i II stopnia, przewlekłej suchości, łuszczeniu i pękaniu naskórka, trądziku pospolitym, wysypce alergicznej i świądzie skóry. Również dobry jest na odleżyny i owrzodzenia żylakowe kończyn. Profilaktycznie stosowany jest przeciw zaczerwienieniu skóry u niemowląt

Zastosowanie w kosmetyce

• Olej stosuje się do wcierania przy łupieżu i wypadaniu włosów
• Jest składnikiem kremów, mydeł i maseczek, działa regenerująco, zmiękczająco, powlekająco, oczyszczająco i przeciwzapalnie na skórę; korzystnie wpływa na cerę suchą, łuszczącą się, podrażnioną i zanieczyszczoną
• Z nasion lnu wytwarza się płyn do układania włosów

Zastosowanie w kuchni

• Nasiona lnu dodawane są do pieczywa, bułek, chleba, paluszków, ciasteczek, musli
• Olej lniany nadaje się do przygotowywania potraw, (choć bardzo szybko się psuje), w Polsce przyprawiano nim niegdyś potrawy wigilijne

Inne zastosowania:

• Len używany jest do produkcji płyt paździerzowych wykorzystywanych w budownictwie i meblarstwie
• W przemyśle włókienniczym stosuje się go do wyrobu przewiewnych tkanin (delikatne materiały ubraniowe, prześcieradła, ręczniki, obrusy), sznurów, worków
• Oleju używa się jako podłoże przy produkcji kremów i maści leczniczych
• Wchodzi w skład pokostu, farb, lakierów, żywiec artystycznych, linoleum, cerat itp.
• Makuchy lniane stanowią pasz dla zwierząt

Postacie leku

Wyciąg zimny. Łyżkę lnu (pogniecionych) zalać przegotowaną wodą (pół szklanki). Zostawić na noc. Pic na czczo. Nastawić następną porcję – wypić wieczorem ( w chorobie wrzodowej i nitach). Smak lekarstwa można poprawić przez dodanie kilku kropli miętowych.

Kataplazm. 5 dkg utłuczonych nasion lnu zalać wrzątkiem (pół szklanki), wymieszać dokładnie, zawinąć w płótno, przykładać pod ceratką na chore miejsca.

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat

.