Lavendula officianalis Chaix ex Villars – Lawenda szerokolistna

Łacińska nazwa Lavendula pochodzi os słowa lavare, co oznacza myć się. W starożytności aromatyzowano nią wodę do kąpieli i zapewne stad wzięła się nazwa rośliny. Dym ze spalanych gałązek lawendy traktowano jako kadzidło. Wierzono, że zapobiega chorobom zakaźnym. W średniowieczu używano jej do walki z dżumą. W XVI wieku była środkiem stasowanym do leczenie przeziębień, chorób nerwowych, paraliżów. Popularna w XVIII wieku ”wódka królowej węgierskiej”- lavengoria- miała w składzie rozmaryn, kwiat lawendy, szałwię i jałowiec (T. Wielgosz- Zioła z apteki natury)

Krzewinka o łodygach licznych, prosto wzniesionych, dochodzących do 60 cm, w dolnej części zdrewniałych, w górnej- zielonych, zakończonych kwiatostanem typu kłoska. Kwiaty zebrane po 3-5 w naprzeciwległych okółkach, wyrastające w pachwinach wydłużonych przykwiatków. Poszczególne kwiaty składają się z 5-działkowego kielicha barwy szaro-lub brunatnoliliowej oraz korony o charakterystynym niebieskawofioletowym zabarwieniu. Zmienność zabarwienia jest na ogół bardzo duża, od prawie białej poprzez lilioworóżową do niebieskofioletowej. Liście naprzeciwległe, siedzące, lancetowate, o podwiniętych brzegach. Liście, łodygi oraz kielich pokryte srebrzystym kutenerem, którego nasilenie zależy od ekotypu, jak również od warunków środowiska (A. Rumińska PWN)

Zbiór

Do zbioru przystępuje się najwcześniej w drugim roku od założenia plantacji, ścinając kwiatostany w okresie, gdy około 50% znajduje się w fazie pączków. W tym okresie ścina się całe kwiatostany ręcznie lub mechanicznie i suszy się w warunkach naturalnych lub suszarni ogrzewanej, w temperaturze nie przekraczającej 40ºC.

Surowiec leczniczy

Surowcem jest kwiat (Flos Lavendulae)

Podstawowe związki czynne

Kwiaty zawierają w sowim składzie olejek eteryczny w ilości do 3% czasem więcej. Podstawowym składnikiem jest linalol i jego estry z kwasem octowym (do 40% octanu linalolu o przyjemnym zapachu), masłowym, kapronowym oraz izowalerianowym, poza tym β- cymen, α-terpineol, geraniol, β- mircen i inne terpeny. Skład chemiczny olejku lawendowego wykazuje duża zmienność. Duży wpływ na jakość olejku ma sposób jego otrzymywania. Jak podaje Rumińska, wydajność świeżych kwiatów wynosi przeciętnie 0,8-1,0%, a wydajność suchych kwiatów - około 1,5%. Spotyka się jednak wydajność około 3%. Różnice mają niewielkie znaczenie w lecznictwie, natomiast odgrywają znaczną rolę w ocenie przydatności olejku do celów perfumeryjnych i kosmetycznych. Kwiaty lawendy zawierają również garbniki charakterystyczne dla rodziny Wargowych, związki trójterpenowe (np. kwas ursolowy), pochodne kumarynowe (np. m.in. hernbiaryna), antocyjany, kwasy organiczne, fitosterole oraz sole mineralne.

Działanie

Kwiaty lawendy zmniejszają, a nawet usuwają stany skurczowe w różnych narządach wewnętrznych, co wyraża się wzmożeniem perystaltyki jelit, poprawia trawienie, barkiem skłonności do wzdęć oraz bólów brzucha, ułatwionym przepływem żółci do dwunastnicy, a także nieznacznym zwiększony wydalaniem moczy. Stwierdzono również wyraźne działanie bakteriostatyczne oraz ogólnie uspokajające. Główną substancją czynną warunkującą powyższe działanie jest olejek lotny. Obecnie kwiaty lawendy są coraz rzadziej stosowane w lecznictwie, natomiast o wiele częściej olejek lawendowy, który jest składnikiem wielu nowoczesnych preparatów stosowanych doustnie oraz zewnętrznie. Działa on łagodnie drażniąco na skórę, powodując zaczerwienienie wskutek rozszerzenia włośniczek, niszczy również liczne szczepy bakterii ropotwórczych, wykazując niekiedy większą skuteczność niż fenol. Największą aktywność ma olejek lawendowy stosowany w postaci aerozolu.

Destylowany z kwiatów z para wodną olejek lawendowy ma duże zastosowanie w lecznictwie. Niektóre jego składniki, jak linalol i terpineol wywierają bezpośredni wpływ na ośrodkowy układ nerwowy i osłabiają spontaniczną aktywność ruchowa ludzi i zwierząt. pod ich wpływem zmniejsza się stan napięcia nerwowego, uczucie niepokoju oraz trudność w zasypianiu (Ożarowski -Ziołolecznictwo)

Działanie niepożądane

Olejku nie należy stosować doustnie w stanach zapalnych żołądka i jelit, chorobie wrzodowej żołądka oraz w chorobach wątroby ora nerek, także w ciąży. na skórę – tylko rozcieńczony olejem (Fitoterapia i leki roślinne PZWL).

Zastosowanie

Napar z kwiatów lawendy stosuje się doustnie w łagodnych dolegliwościach trawiennych, zwłaszcza, zmniejszeniu apatytu, złym przyswajaniu pokarmów i nadmiernej fermentacji. Stosowany jest także jako łagodny środek rozkurczowy w bólach brzucha, wzdęciach i kolce jelitowej, zwłaszcza u młodzieży i osób starszych.

Napar i inne przetwory z kwiatów lawendy stosuje się także w nerwicach. Wyciąg z kwiatów lawendy jest jednym ze składników kropli o działaniu uspokajającym

Olejek eteryczny z kwiatów lawendy wchodzi w skład różnych preparatów recepturowych stosowanych niekiedy wewnętrznie w niestrawności i baraku łaknienia, wzdęciach, kolce jelitowej oraz stanach nerwicowych. Natomiast częściej używa się go zewnętrznie jako dodatek do płukania jamy nosowo-gardzielowej, dziąseł, jamy ustanej i gardła w stanach zapalnych, także jako składnik płynów do inhalacji w nieżytach oskrzeli oraz stanach infekcyjnych płuc oskrzeli, krtani oraz gardła. Jest składnikiem balsamów i maści do smarowania ropiejących i trudno gojących się ran, czasem balsamu do nosa o działaniu przeciwbakteryjnym. Służy jako dodatek do maści stosowanych w zapaleniu odbytu. Jest ponadto wykorzystywany do aromatyzowania maści i kremów. Wchodzi też w skład niektórych preparatów do nacierań przeciwreumatycznych (Ożarowski – Rośliny lecznicze)

Zastosowanie kosmetyce

• olejku lawendowego używa się do produkcji kosmetyków, wód, perfum, płynów do kąpieli, mydeł, toników
• roślina łagodzi podrażnienia i działa oczyszczajco na każda cerę, ale polecana jest zwłaszcza do pielęgnacji skóry wrażliwej ; na cerę trądzikową działa antyseptycznie
• lawendę dodaje się do kąpieli pobudzających i relaksujących, do parówek
• ziele wchodzi także w skład mieszanki stosowanych do pielęgnacji włosów przetłuszczających się
• niewielka ilość olejku dodana do płukanki do włosów nada im przyjemny zapach

Zastosowanie w kuchni

• kwiaty można kandyzować i używać ich do dekoracji ciast oraz aromatyzowania octu
• suszone liście dodaje się do niewielkich ilościach do tłustych mięs oraz warzyw
• gałązki lawendy wrzucone do ognia podczas pieczenia mięsa na ruszcie nadają dymowi i potrawie przyjemny aromat
• olejku używa się do masażu

Postać leku

Napar. 2 łyżki kwiatów zalać 2 szklankami wody. Trzymać pod przykryciem 10-15 minut, po czym odcedzić. Pić 3 razy dziennie po szklance naparu.