Łacińską nazwą ziela zwiazana jest legenda. Podczas wojny trojańskiej Achilles opatrywał rannych wojowników rośliną, którą później na jego cześć nazwano Achillea. Wynika z tego, że w starożytności znano przeciwkrowotoczne właściwości ziela. W Polsce lud docenił jego wartość leczniczą i zanosił je do kościoła do poświęcenia w dniu Matki Boskiej Zielnej (T. Wielgosz Wyd. Publicat)

Jest to roślina z rodziny złożonych (Compositae), występująca w Europie, umiarkowanej części Azji oraz Ameryce Północnej. W Polsce rośnie bardzo pospolicie w całym kraju na suchych łąkach, miedzach, przydrożach i skrajach lasów. Tworzy liczne podgatunki i rasy chemiczne.

Krwawnik pospolity wytwarza cienkie klącza z podziemnymi rozlogami. łodygi ma sztywne, prosto wzniesione, do 80 cm wysokie, słabo rozgałęzione tylko w górnej czesci. Zakończone płaskim baldachogronem białych lub różowych kwiatów, zebranych w drobne koszyki. Liście dolne krótkoogonkowe, górne siedzące, ustawione skrętolegle, ciemnozielone, owłosione, w zarysie lancetowate, zwykle 4-krotnie dłuższe od szerokości, podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne, o wycinkach lancetowatych, szydlasto zakończonych.

Surowiec

Do celów leczniczych ścina się od czerwca do września górne części pędów, długości do 25 cm w okresie rozkwitania i suszy w suszarniach naturalnych, w miejscach zecaienionych i przewiewnych. Otrzymuje się ziele krwawnika- Herba Millefolii. Zbiera się również same kwiatostany i suszy jak ziele w suszarniach naturalnych w temp. poniżej 35°C. Surowcem jest kwiat krwawnika- Flos Millefolii.

Podstawowe związki czynne

Ziele krwawnika zawiera 0,25-0,5% olejku eterycznego (jego składnikiem jest m.in. azulen, borneol, ά- i β- pinen), ponadto glikozyd cyjanogenny zwany achilleina, flawonoidy (np. glikozydy apigeniny i lutoliny), cholinę, do 3% garbników, kwas askorbowy, furanokumarynę oraz sole mineralne obfitujące w związki manganu.

W kwiatach znaleziono około 0,5%, a niekiedy więcej, olejku eterycznego o podobnym składzie, jak w zielu, cholinę, flawonoidy i sole mineralne.

Działanie

Przetwory z ziela krwawinika (np.napar), podawane doustnie, zmniejszają, a nieraz hamują niespecyficzne krwawienia w przewodzie pokarmowym, co przypisuje sie obecności w surowcu achilleiny oraz choliny. W badaniach farmakologicznych na królikach wykazano, że po podaniu dożylnym achilleiny następuje znaczne skrócenie czasu krzepniecia krwi, natomiast cholina jest znaną substancją obniżajacą ciśnienia krwi. W ten sposób potwierdzino empiryczne obserwacje o przeciwkrwotocznym działaniu krwawnika, przypisywane dawniej obecności substancji zbliżonej do witaminy K. Przeciwskurczowe działanie jest uwarunkowane występowaniem w surowcu związków flawnoidowych oraz pewnych skladników olejku lotnego. Od dawna uważano krwawnik również za lek łagodnie moczopedny, żółciopędny, a nawet przeciwbólowy, obecnie wiemy, że jest to wynik działania spazmolitycznego (Ożarowski PZWL).

Krwawnik ma również właściwości wiatropędne, wynikające z rozkurczajacego wopływu na mięśnie głoadkie żołądka i jelit oraz obecności achilleiny, mającej smak gorzki, a wiec pobudzajacej wydzielenie soków trawiennych i tym samym ułatwiającej trawienie. Znajdują przeto potwierdzenie przypisywane dawniej krwawnikowi właściwości wzmacniające i regulujące przemianą materii. Krwawnik można więc zaliczyć do grupy amaro-aromatica, choć działa słabiej od innych roślin. Wspomnieć wreszcie trzeba o działaniu przeciwzapalnym, które jest ważną cechą omawianego surowca. Zależy ono od obecności w olejku lotnym chamazulenu i en-in-dwucykloeteru, zwiazków znajdujących się również w kwiatach rumianku (Ożarowski PZWL).

W ginekologii stosowany jest przede wszytkim w zaburzeniach miesiączkowania i stanch skurczowych narządów z obrębie miednicy mniejszej (Fitoterapia i leki roślinne. PZWL).

Wiadomo jest jest, z wielu prac farmakologicznych, że azuleny działają równiż bakteriostatycznie i cyklostatycznie. Potwierdzone to zostało obserwacją wyraźnie hamującego działania azulenów na kultury tkankowe komórek nowotworowych oraz in vivo na myszy obciążone rakiem Ehrlicha. Z tych spostrzeżeń nie wynika jednak, że azuleny działają tak samo na nowotwory u ludzi i dlatego nie można uważać roślin zawierajacych niniejsze związki za leki przeciwrakowe (Ożarowski PZWL).

Działania niepożądane

Dotknięcie świeżej rośliny wywołuje u niektórych osób odczyn alergiczny i wysypkę. Natomiast przetwory z krwawnika, podawane w zalecanych dawkach, nie powodują odczyniów niepożądanych.

Zastosowanie

Przetwory z ziela krwawnika stosuje się w nieżytach i stanach zapalnych przewodu pokarmowego, zwłaszcza gdy towarzyszą im niewielkie krwawienia, pomocniczo w żylakach odbytu, a także w nieznacznych krwawieniach płucnych obok lecznia przyczynowego. Ponadto wykorzystuje się je w stanach skurczowych mięśni gładkich drog żółciowych i jelit oraz przewlekłych zaburzeniach trawiennych, którym towarzyszą brak łaknienia, odbijanie, wzdęcia i nudności, w napadowych bólach jelitowych i zaparciach nawykowych.

Ponadto ten surowiec jest uważany za jeden ze skuteczniejszych leków tzw. "czyszczących krew", ponieważ ułatwia usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii, zapobiega tworzeniu się kamieni nerkowych, gdyż przywraca równowagę między koloidami i krystaloidami w moczu i jest pomocny w niektórych schorzeniach skórnych (np. trądzik, liszaje itp.). Ze względu na właściwości przeciwzapalne stosuje się go nie tylko wewnątrz nie, lecz także zewnętrznie w postaci okładów, kompresów, kąpieli, zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Kwiaty krwawnika stosuje się niemal analogicznie jak rumianek (Ożarowski PZWL).

Zastosowanie w kosmetyce wg. T. Wielgosz

• wyciągi z krwawnika są dodawane do kremów i płynów do pilelęgnacji skóry tłustej oraz mieszanej z rozszerzonymi porami, przemywaniu takiej cery naparami z ziela pomaga w jej pielęgnacji
• krwawnik jest składnikiem preparatów kosmetycznych przeznaczonych do włosów przetłuszczających się oraz wypadających
• wchodzi w skład mieszanek ziołowych używanych do płukania włosów
• stosuje się go do kąpieli gojących i relaksujących

Zastosowanie w kuchni wg. T. Wielgosz

• młode świeże liście dodaje się do sałatek, serów i zup

Źródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ. Warszawa; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL. Warszawa; Teresa Wielgosz- Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat. Warszawa; Eliza Lamer- Zarawska, Barbara Kowal- Gierczak, Jan Niedworok- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL. Warszawa