Convallaria majalis L. – Konwalia majowa

Roślina znana w ubiegłych wiekach. W zielnikach szesnastowiecznych opisywano lecznicze właściwości wina konwaliowego lub nalewki ze świeżych kwiatów stosowanych w epilepsji.

Znana z białych, pięknie pachnących kwiatów bylina, występująca w runie leśnym, na brzegach lasów i w zaroślach.  Konwalia często bywa uprawiana jako roślina dekoracyjna.

Jako roślina częściowo chroniona może być zbierana wyłącznie z uprawy. Czas zbioru przypada na początkowy okres kwitnienia. Zbiera się kwiatostany i liście (bez kwiatów już żółknących). Suszyć należy szybko, rozłożone cienką warstwą. Przechowywać surowiec można tylko 1 rok.

Właściwości lecznicze

Surowcem jest kwiatostan wraz z liśćmi (Herba Convallariae).

Skład chemiczny i działanie

Największe znaczenie w lecznictwie mają liczne kardenolidowe glikozydy nasercowe (około 20 związków) w ilości do 0,4 %. Wśród nich najważniejsza jest konwaletoksyna, podstawowy składnik (około 40% zespołu), najbardziej aktywny biologicznie. Powstaje ona w czasie suszenia z konwalozydu. Jest ponadto konwalotoksol (około 20% zespołu) i lokundiozyd, związek o bardzo silnym działaniu, ustępujący jednak konwalatoksynie. Pozostałe związki z tej grupy występują w małych ilościach. Druga grupę stanowią saponiny steroidowe, a wśród nich pochodna konwalamarogeniny, nie hemolizująca krwinek czerwonych, oraz konwalaryna o silnych własnościach hemolitycznych, jeśli zetknie się bezpośrednio z krwią, stanowiąca mieszaninę saponiny kwaśnej i obojętnej. Ułatwiają one wchłanianie glikozydów nasercowych z przewodu pokarmowego. Trzeci grupę związków czynnych stanowią flawonoidy, m.in. pochodne izoramnetyny i kwercetyny. Są także kwasy organiczne (np. chelidonowy- do 1,5% i acetydyno-2- karbonowy), ślady olejku teterycznego z farnezolem i sole mineralne.

Działanie

Zawarte w zielu konwalii glikozydy nasercowe zwiększają siłę skurczu mięśnia sercowego i nieznacznie zwalniają częstotliwość jego skurczów. Pod ich wpływem serce zaczyna pracować bardziej ekonomicznie,a w nieco dłuższych przerwach między skurczami mięsień lepiej wypoczywa. Związki czynne ziele konwalii nie wiążą się prawie zupełnie z białkami osocza krwi, czym upodabniają się do strofantyny, a tym samym nie ulegają kumulacji w ustroju, groźnej dla chorego przy niewłaściwym dawkowaniu. Ich działanie uwidacznia się szybko, ale też stosunkowo wcześnie przemija, co wymaga racjonalnego dawkowania podtrzymującego.

Preparaty z ziela konwalii odznaczają się stosunkowo dużą rozpiętością terapeutycznym, to jest taka różnica między dawką leczniczą a graniczną dawka toksyczna. Dzięki temu nieznaczne przedawkowanie nie powoduje dostrzegalnych szkodliwych objawów ubocznych.

Ziele konwalii wykazuje też słabe działanie uspokajające i moczopędne. To ostatnie zależy od obecności flawonoidów oraz od ogólnej poprawy krążenia krwi pod wpływem glikozydów nasercowych

Działanie niepożądane

Ziele konwalii należy do surowców leczniczych silnie działających, których stosowanie wymaga konsultacji lekarskiej oraz ścisłego przestrzegania zalecanych dawek. Glikozydy konwalii wchodzą w inerakcję z niektórymi lekami hipotensyjnymi i preparatami wapniowymi. Proszek z wysuszonych liści działa drażniąco na błony śluzowe nosa i powoduje kichanie.

Zastosowanie

Różne postacie niewydolności serca, przede wszystkim z wyraźną bradykardia, lub wówczas, gdy podawanie glikozydów digitalisowych nie jest wskazane (np. w niewydolności aorty). Następnie w skłonności do powstawania różnorodnych podniet oraz zakłóceń w doprowadzeniu do serca impulsów. Szczególne znaczenie mogą mieć heterozyd6y konwalii dla osób cierpiących na schorzenia serca charakteryzujące się zwiększoną wrażliwością na inne kardenolidy, w uszkodzeniach serca spowodowanych przez toksyny i drobnoustroje, w wyraźnej niewydolności prawokomorowej w przypadku zwężenia ujścia z6lnego lewego lub w sercu płucnym, w zaawansowanej niewydolności naczyń wieńcowych, ewentualnie po przebytym zawale mięśnia sercowego. Szerokie zastosowanie znajdują przetwory z surowca u osób w wieku starszym, cierpiącym na dolegliwości spowodowane zmęczeniem serca (serce starcze), np. kołatanie serca, niemiarowość, osłabienie skurczów, ukryta niewydolność serca, skłonność do obrzęków i inne. Leczenie konwalią może być prowadzone przez długi czas, bez koniczności przerywania kuracji, ze szczególnym uwzględnieniem przypadków opornych na działanie kardenolidów.

W medycynie ludowej nalewką z kwiatów konwalii leczono padaczkę – pierwsze wzmianki o takiej terapii pochodzą z XVI wieku

Zastosowanie w kosmetyce

• W przemyśle perfumeryjnym i kosmetycznym stosuje się olejek z konwalii

Ciekawostka

W lecznictwie ludowym stosowana była w padaczce, puchlinie wodnej, przy zarobaczeniu. Ususzone i roztarte na pył kwiaty powodują, podobnie jak tabaka, silne kichanie.

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat

.