Carum carvi L. – Kminek zwyczajny

Roślina była znana już w starożytnym Egipcie, a także w Grecji. Grecki lekarz Dioskurides pisał w swoim dziele o wykorzystywaniu korzenia kminku jako jarzyny. Nasiona uważał za lek poprawiający trawienie, który codziennie zażywany, może chronić przed nagła śmiercią. Kminek był wówczas składnikiem wszelkich odtrutek. W XIII wieku używano go w Anglii jako przyprawy. Polecano też pannom, aby stosowały go dla zlikwidowania niemiłego zapachu z ust. W Polsce w dobie renesansu Szymon Syreński zwany Syreniuszem, profesor Akademii Krakowskiej, pisał w swoim Zielniki z XVII w., że kminek jest najpopularniejszą przyprawą na ziemiach polskich i niemieckich. Używali jej wszyscy bez względu na pozycję społeczną

Roślina dwuletnia, pospolita w Polsce. Rośnie na miedzach, łąkach i przydrożach. W pierwszym roku wzrasta rozeta pierzastych liści, w drugim – wysoka, rozgałęziona łodyga. Może być uprawiany w ogrodzie, ale jedynie na glebie żyznej, z dużą zawartością wapnia, wilgotnej i wolnej od chwastów. Wymaga stanowiska słonecznego, rosnąc w cieniu gromadzi niewielkie tylko ilości olejku w owocach, a więc jest mało użyteczny w lecznictwie. Rozmnaża się przez siew.

Kminek zakwita w maju. Owoce dojrzewają w lipcu, w tym okresie przystępujemy do zbioru surowca. Dzień należy wybrać pogodny. Wczesnym rankiem ścinamy rośliny, wiążemy w snopki i suszymy. Po kilkodniowym suszeniu snopki młóci się, a otrzymane owoce powtórnie przesiewa. Surowiec należy przechowywać w płóciennych woreczkach.

Surowiec

Surowcem są owoce (Fructus Carvi).

Skład chemiczny

Owoce zawierają olejek lotny (karwon, limonen), olej tłusty, związki białkowe i cukrowe, flawonoidy (kwercytyna, kamferol), związki kumarynowe, sole mineralne

Działanie

Owoce kminku obejmują swym działaniem przewód pokarmowy, drogi żółciowe, wątrobę, nerki i skórę. Mają właściwości rozkurczowe na mięśnie gładkie jelit, przewodów żółciowych i zwieracza Oddiegio, regulującego dopływ żółci i soku żołądkowego, poprawiają apetyt i trawienie. Skojarzenie obu wymienionych działań powoduje, że kminek jest środkiem wiatropędnym, ułatwiającym bezbolesne odejście gazów, co ma szczególne znaczenie dla małych dzieci i młodzieży, a także dla osób w wieku podeszłym, cierpiących na atonię jelit. Istotne jest również działanie żółciopędne i żółciotwórcze, które nie jest zbyt energiczne, lecz wyraźnie uchwytne.

Ponadto kminek wykazuje nieznaczne i nie zawsze uwidaczniające się działanie moczopędne oraz bakteriobójcze, ponieważ aktywne związki zawarte w olejku eterycznym i flawonoidy są trudno rozpuszczalne w wodnych naparach. Znacznie lepiej działa olejek kminkowy podawany doustnie w odpowiedniej dawce, a najwyższa skuteczność osiąga, gdy jest podawany na skórę. Olejek, a zwłaszcza jego główny składnik karwon, podwyższają poziom witaminy C w tkankach, działają również toksycznie na robaki jelitowe, zewnętrznie zaś na świerzbowce. Trzeba jeszcze wspomnieć o działaniu mlekopędnym powodowanym przez nieznany składnik, występujący we wszystkich częściach rośliny, nawet w korzeniach, dobrze rozpuszczalny w wodzie. Niekiedy obserwowano też działanie wykrztuśne.

Działania niepożądane

Przetwory z kminku, stosowane w zalecanych dawkach leczniczych, nie wykazują działania toksycznego

Zastosowanie

Lek wiatropędny i rozkurczowy. Stosuje się go w nadmiernej fermentacji jelitowej, przy wzdęciach, kolce jelitowej, utracie apetytu. Czasami może wykazywać nieznaczne działanie moczopędne, a także pobudzać wydzielanie żółcie. Występujący w olejku lotnym karwon działa toksycznie na robaki jelitowe. Kminek z racji swych właściwości mlekopędnych zalecany jest matkom karmiącym: jednocześnie na niemowlęta karmione mlekiem matki działa wiatropędnie. Przetwory z kminku są szczególnie polecane u osób w podeszłym wieku oraz u małych dzieci.

Olejek kminkowy podaje się doustnie jako składnik niektórych specyfików, natomiast zewnętrznie stosuje się go w przypadkach powierzchniowych zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych (świerzb). Skuteczniej jednak działa czysty karwon

Znaczenie kminku jako przyprawy jest ogólnie znane, nieodłącznie związane z jego właściwościami leczniczymi. Wszystkie bardziej znane przyprawy są aromatyczne, gdyż zawierają swoiste olejki eteryczne, jednocześnie są znanymi lekami. Istotny sens stosowania przypraw ziołowych opiera się na wywieranym przez nie działaniu fizjologicznym na organizm.

Zastosowanie w kosmetyce

• Olejek kminkowy wchodzi w skład past do zębów, wód aromatycznych

Zastosowanie w kuchni

• Jest popularną przyprawą dodawaną do ciężkostrawnych. Tłustych potraw, do mieś (wieprzowiny, wołowiny, duszonej baraniny, dziczyzny, sarniny, królika, zająca), kiełbas, pasztetów, do smażonych, pieczonych i duszonych ryb, grochu, kapusty
• Używa się go kiszenia kapusty i ogórków
• Jest dodatkiem do pomidorów oraz surówek wielowarzywnych, do pieczywa, sosów, zup (kminkowej, rybnej), serów, ćwikły.
• Przed użyciem zaleca się zmieszać kminek z solą lub zmielić
• Potrawy można przyprawiać samym kminkiem lub łączyć go z innymi przyprawami, np. z cebulą, jałowcem, majerankiem i czosnkiem, lub cebula, czosnkiem, kolendrą i szafranem
• jest wykorzystywany przez przemysł spirytusowy jako dodatek do wódek gatunkowych i likierów (akvavitu- wódki wytrawnej, kminkówki- wódki półsłodkiej, alaszu- likieru kminkowego)
• Świeże, młode liście zawierają dużo witaminy C, można je dodawać do zup i sałatek, a ugotowane korzenie spożywać jako warzywo

Postacie leku

Napar. Łyżkę zmiażdżonych owoców kminku zalać wrzątkiem (1 szklanka), przykryć. Po 15 minutach odcedzić. Pić ciepły napar 3 razy dziennie po szklance (mlekopędny).

Napar z dodatkiem mięty i rumianku. Zalać szklanką wrzątku 1 łyżeczkę kwiatów rumianku, 2 łyżeczki liści mięty, 1 łyżkę zmiażdżonych owoców kminku, przykryć. Odcedzić po 15 minutach. Pić ciepły napar 3 razy dziennie po szklance płynu (kojący). 0,5 -1 g sproszkowanego kminku zjadać z łyżeczką miodu lub powideł 2-4 razy dziennie.

Ciekawostka

Kminek jest rośliną miododajną, natomiast wysuszone ziele – po wymłóceniu i odsianiu owoców – jest doskonałym, mlekopędnym  dodatkiem do paszy dla bydła.

Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat

.