Kasztanowiec zwyczajny-Aesculus hippocastanum L.

Kasztanowiec zwyczajny został sprowadzony do środkowej Europy w XVI w. z półwyspu Bałkańskiego. W Polsce od XVII w. sadzono go w parkach jako drzewo ozdobne. Bioenergoterapeuci i różdżkarze wskazują na jego działanie regenerujące siły witalne człowieka.

Jest to drzewo z rodziny Kasztanowcowatych (Hippocastanaum L.) pochodzące z Grecji, południowej części Azji Mniejszej oraz Iranu. W Polsce kasztanowiec jest powszechnie znany jako dekoracyjna roślina parkowa, wysadzana często wzdłuż dróg i alei.

Kasztanowiec jest dużym drzewem o gęstej, szerokiej koronie, siedmiopalczastych liściach i białych, różowo nakrapianych, grzbiecistych kwiatach, zebranych w okazałe, wzniesione kwiatostany. Owoce – to kuliste, kolczaste torebki, zawierające zwykle 1 duże, okrągławe i nieco spłaszczone, połyskujące nasienie barwy intensywnie brązowej, z dużą szarą plamą.

W uprawie spotyka się odmiany hodowlane o kwiatach od barwy białej poprzez żółtą i różową do czerwonej. Znaczenie w lecznictwie ma tylko odmiana biało kwitnąca.

Surowiec

Kasztanowiec dostarcza kilka surowców. Wiosną zdejmuję się korę z młodych, gładkich oraz zdrowych gałązek oraz zdrowych gałązek  i suszy w przewiewie. Surowcem jest kora kasztanowa – Cortex Hippocastani. W czerwcu ścina się w pełni kwitnienia całe kwiatostany kasztanowca, a następnie obrywa pojedyncze kwiaty z szypułkami i suszy rozkładając cienką warstwą w miejscach zacienionych i przewiewnych. Otrzymuje się kwiat kasztanowca – Flos Hippocastani immaturus, wyłącznie na zlecenie zakładów zielarskich i w stanie świeżym przerabia w przetwórniach na intrakt. Często zbiera się jesienią dojrzałe nasiona kasztanowca – Semen Hippocastani, które służą do wyrobu kleju dekstrynowego oraz saponin. Niekiedy bywaja zbierane liście kasztanowca – Folium Hippocastani.

Podstawowe związki czynne

W nasionach i owocach znaleziono mieszaninę saponin trójterpenowych w ilości 3-13%, zwana escyną, która zawiera osiem połączeń glikozydowych protoescygeniny baryngtogenolu C z kwasami angelikowym, tiglinowym i octowym, ponadto około 0,15% flawonoidów, a wśród nich pochodne kwercetyny, następnie związki kumarynowe, garbniki i karotenoidy. Kora obfituje w hydroksykumarynę – eskulinę oraz fraksynę, zawiera też escynę, flawonoidy, garbniki i trójterpeny. W kwiatach znajduje się escyna, flawonoidy, obejmujące 5 pochodnych kemferolu i izokwercetyny, związki kumarynowe, jak eskulina i fraksyna, cukry, kwasy polifenolowe, jak kwas chlorogenowy, a ponadto garbniki. W liściach są flawonoidy pochodne kemferolu i kwercetyny oraz escyna i związki kumarynowe.

Nasiona kasztanowca zawierają w swoim składzie 3-13% saponin, 0,15% flawonoidów (pochodnych kwercetyny i kemferolu), garbniki katechinowe, dużo skrobi (do 50%), cukry, sterole oraz związki mineralne.

Działanie

Zawarte w przetworach z kasztanowca flawonoidy, pochodne kumaryny oraz escyna uszczelniają ściany naczyń włosowatych i doprowadzają ich przepuszczalność do stanu normalnego. Zmniejszają nadmierną kruchość naczyń, przywracają im elastyczność i wzmacniają odporność. Poprawiają jednocześnie krążenie obwodowe, ukrwienie skóry oraz narządów o umięśnieniu gładkim. Usprawniają także przepływ krwi w naczyniach żylnych. Wydaje się w nieznacznie hamują krzepliwość krwi i przeciwdziałają powstawaniu zakrzepów wewnątrznaczyniowych.

Wyciągi z kasztanowca, zawierające escynę, działają nie tylko zapobiegawczo, lecz także wyraźnie przyspieszają wchłanianie płynu surowiczego w miejscu obrzęku. Zmniejsza się, bowiem przepuszczalność włosowatych naczyń krwionośnych w stosunku do wody i związków o małym ciężarze cząsteczkowym, a równocześnie wzrasta ich oporność, co powoduje zmniejszenie wysięków. Doświadczalnie stwierdzono, ze spośród związków czynnych kasztanowca escyna charakteryzuje się największą aktywnością przeciwzapalna, przy czym współobecność flawnoidiów zwiększa tę aktywność, co najmniej pięciokrotnie. Najlepsze działanie przeciwobrzękowe uzyskuje się po parenteralnym podaniu escyny, natomiast po wprowadzeniu doustnym jest ono 12-krotnie mniejsze. Escyna jest dość dobrze rozpuszczalna w wodzie, łatwo się wchłania z przewodu pokarmowego, w krótkim czasie osiąga największe stężenie we krwi, a znaczna jej część (do 40%) jest wydalana w stanie nie zmienionym przez nerki. Podanie zewnętrznie na skórę działają przeciwbakteryjnie, łagodnie ściągająco i przeciwzapalnie.

Dzięki obecności garbników zespół ciał czynnych kasztanowca wywiera na przewód pokarmowy działanie rozkurczowe, przeciwzapalne, przeciwbakteryjnie oraz łagodnie zapierające.

Przyjmuje się, że kora kasztanowca przewyższa nasiona i kwiaty w działaniu uszczelniającym drobne naczynia krwionośne, a także przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym na przewód pokarmowy, ale znacznie ustępuje obu wymienionym surowcom w działaniu przeciwobrzękowym.

Działania niepożądane

Nie należy przekraczać zalecanych dawek, gdyż może to spowodować nudności i wymioty.

Zastosowanie

Wykorzystując działanie przeciwobrzękowe i przeciwprzesiękowe wyciągów z nasion, kwiatów i liści kasztanowca podaje się je doustnie w obrzękach wywołanych urazami mechanicznymi i zwichnięciami bądź w stanach zapalnych skóry i tkanki podskórnej, obrzęku głośni, płuc, a nawet mózgu. Również w przypadkach wysięków, krwiaków, nacieków krwawych oraz odmrozin. Izolowaną escynę stosuje się dożylnie w iniekcjach (ale nie domięśniowo). Chociaż jest mieszaniną saponin, to nie hemolizuje czerwonych krwinek.

Dobre wyniki dają przetwory z kasztanowca w postaci okładów w leczeniu oparzeń i odmrożeń I stopnia, wyprzeń, ubytków naskórka oraz ograniczonym, ogniskowym zapaleniu naczyń włosowatych skóry.

Kasztany dojrzałe. Obserwacje wskazują, że kasztany neutralizują szkodliwe promieniowanie podziemnych cieków wodnych i są pomocnicze w przywróceniu snu oraz zmniejszeniu dolegliwości reumatycznych w ciągu nocy w miejscu spoczynku. W tym celu umieszcza się pod łóżkiem 3 woreczki zawierające 15-20 kasztanów, które należy corocznie zmienia.

Zastosowanie w kosmetyce

• wyciągi z kasztanowca używane są jako dodatki do produkcji kremów , płynów, maseczek do pielęgnacji skóry wrażliwej, naczyniowej, mogą działać również oczyszczająco i matująco
• dodawane są także do kosmetyków w celach światłochłonnych (zabezpieczają przed szkodliwym działanie promieni słonecznych)
• wchodzą w skład szamponów i odzywek do włosów przetłuszczających się

Kąpiele przygotowane z kasztanowca usuwają zmęczenie, odprężają, uszczelniają ściany naczyń krwionośnych.

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL; Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat