Jeżówka purpurowa- Echinacea purpurea

Wśród indiańskich plemion Ameryki jeżówka była od dawna znana jako roślina lecznicza, stosowano ją na przeziębienia, trudno gojące się rany, ukąszenia węży, zatrucia. Dzięki Indianom biali osadnicy poznali wiele roślin leczniczych i nauczyli się stosować je w codziennym życiu. Za pośrednictwem osadników na początku XX wieku, jeżówka została sprowadzona do Europy (T. Wielgosz).

Jeżówka jest rośliną wieloletnią z rodziny Astrowatych. W stanie naturalnym występuje w Ameryce Północnej, znana też w Europie i Azji jako roślina uprawna i ozdobna.

W lecznictwie stosuje się ziele i korzeń jeżówki purpurowej oraz przetwory- sok z świeżego ziela. Korzeń ma kształt walcowaty, poznaczony bliznami, wydziela delikatny aromat- początkowo mdły, potem gorzki i cierpki. Jeżówka jest używana w postaci nalewki, wyciągów i proszku, sama lub w połączeniu z innymi ziołami. Oprócz jeżówki purpurowej w preparatach leczniczych są spotykane (rzadziej) surowce pochodzące z innych gatunków jeżówek. Są to ziele i korzeń jeżówki wąskolistnej oraz ziele z jeżówki bladej.

Skład chemiczny surowców

Ziele zawiera fenolokwasy, flawonoidy (pochodne kwercetyny i kemferolu), polisacharydy, poliacetyleny, alkiloaminy, alkiloamidy; korzeń- fenolokwasy, polisacharydy, poliacetyleny, alkiloamidy. Ziele jeżówki purpurowej i sok ze świeżego ziela zawierają pochodne kwasu kawowego i glikoproteiny (asparaginian, glutaminian i in.). Polisacharydy występujące zarówno w korzeniu jak i w zielu mają działanie stymulujące na układ odpornościowy.

Działanie

Roślina działa odtruwająco, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, przeciwzapalnie, przeciwalergicznie. Pobudza działanie układu odpornościowego organizmu poprzez pobudzenie procesu fagocytozy i uaktywnienie leukocytów (białych krwinek) do wydzielania substancji przeciwwirusowych (interferonów, głównie interferonu β). Zwiększa odporność na zakażenia pochodzenia zarówno bakteryjnego jak i wirusowego. Działanie lecznicze jeżówki związane jest z obecnością kwasu kawowego i jego pochodnych (kwasu cykoriowego, echinakozydu) oraz polisacharydów. Badania naukowe wykazały działanie przeciwzapalne zarówno podczas stosowania wewnętrznego jak i zewnętrznego. Ziele i sok ze świeżego ziela jeżówki purpurowej poprawiają wydolność oddechową, co sprawia, że stosowane są głownie w schorzeniach dróg oddechowych.

Zastosowanie (wg T. Wielgosz)

Wewnętrznie - wyciągi, alkoholowe oraz sok stosuje się w stanach zapalnych jamy ustnej, gardła, górnych dróg oddechowych, przy grypie, anginie, w zapaleniu stawów, zapaleniu układu moczowego, pomocniczo w schorzeniu gruczołu krokowego, chorobach nowotworowych, osłabieniu organizmu.

Zewnętrznie - na trudno gojące się rany, w opryszczce, niektórych zmianach skórnych (łuszczycy, egzemie), owrzodzeniach podudzi, półpaścu, odmrożeniach i oparzeniach.

W kosmetyce- jeżówkę wykorzystuje się w produkcji kosmetyków o działaniu regeneracyjnym, wygładzającym, nawilżającym, ochronnym i przeciwzmarszczkowym. Kremy z jeżówką przeznaczone są do różnych rodzajów skóry, również bardzo wrażliwej. Ziele jeżówki jest składnikiem balsamów do ciała, emulsji do opalania, toników, maseczek, środków do pielęgnacji ust.

Przeciwwskazania

Sporadycznie mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości (wysypka, świąd, obrzęk twarzy). Poza tym do działań niepożądanych należą inne objawy, rzadko spotykane, jak duszność, zawroty głowy, spadek ciśnienia tętniczego. Nie należy stosować jeżówki i jej preparatów w gruźlicy, w przypadku ciężkiego upośledzenia pracy wątroby, białaczce, stwardnieniu rozsianym, AIDS, u osób zarażonych HIV, w okresie ciąży i karmienia piersią też nie należy stosować. Podobnie u dzieci do 4 roku życia.

Źródło: Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat; Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak (red.)- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL. Warszawa