Cucurbita pepo- Dynia zwyczajna

Dynia pochodzi prawdopodobnie z Meksyku. W Ameryce była znana i uprawiana już 5000 lat temu. Potwierdza to odnalezienie pestek w grobowcach Inków na terenie Peru. Do Europy przywieźli ją na początku XVI wieku hiszpańscy żeglarze i konkwistadorzy. W Polsce przed II wojną światową była bardziej popularna na wsi jako warzywo spożywane przez ludzi oraz pasza dla bydła [1]

Dynia zwyczajna jest rośliną roczną pochodzącą z Ameryki, uprawianą dla owoców także w Polsce. Jej płożąca się i czepna łodyga może osiągnąć 10 m długości. Liście są duże, długoogonkowe, kwiaty żółte. Owoce są ogromne i kuliste (u odmian wydłużone lub spłaszczone), z licznymi płaskimi nasionami. Odmianą dyni zwyczajnej jest np. dynia oleista i kabaczek, zwany też dynią szparagową.

Dynia jest też często uprawiana dla owoców, używanych do marynat i marmolady, a także różnych potraw. Owoce zawierają węglowodany, białka, a także karoteny, stanowiące prowitaminę A. Warto mieć na uwadze, że podane własności lecznicze jak pestki dyni mają również świeże nasiona arbuza i ogórka- roślin blisko spokrewnionych z dynią [2]

Podstawowe związki czynne

Nasiona zawierają mieszaninę trójterpenów czetropiersicieniowych, zwanych kukurbitacynami, fitosterole, jak beta- sytosterol, fityna, czy sól wapniowa i magnezowa kwasu inozytoszesciofosforowego, glikozyd peponozyd oraz do 37% oleju tłustego, ponadto związki białkowe, cukry, lecytyny i sole mineralne obfitujące w cynk.[2]

W oleju z pestek dyni jest wysoka zawartość kwasów tłuszczowych nienasyconych 978%); wielonienasyconych – w tym linolowego 940-56%) oraz jednoniensayconych- oleinowego 920-35%) i palmitooeinowego 905%). Kwasy nasycone występują w oleju w ilości 18-23%- głownie kwas palmitynowy 96-13%) i stearynowy 95-10%). W oleju z dyni wykazano obecność witamin: witaminy K w ilości 112µg/100g. karotenoidów( β- karoten, luteina) i tokoferoli- 3 mg/100 g oleju. Ponadto w oleju z pestek dyni wykryto następujące pierwiastki śladowe- selen i jod. [4]

Działanie

Świeże nie przesuszone jeszcze nasiona dyni są od dawna znanym i stosowanym ludowym środkiem przeciwrobaczym, chociaż dopiero od niedawna ustalono, ze związkami czynnymi są kukurbitacyny. Ponieważ zawartość związków czynnych jest w nich zmienna, wiec i działanie na pasożyty jelitowe jest różne. Aby uzyskać pożądany skutek leczniczy, należy stosować dość duże dawki nasion, jednak bez obawy wystąpienia objawów ubocznych. Substancje te łatwo przenikają do ciała pasożytów i porażają ich układ nerwowy. Natomiast nie są toksyczne dla człowieka, gdyż nie wchłaniają się w przewodzie pokarmowym i nie drażnią śluzówki. Wadą jego surowca jest jego nierównomierne działanie, wynikające z różnej zawartości kukurbitacyn w ogrodowych odmianach dyni uprawnej w Polsce oraz w innych krajach, także brak działania po wysuszenia nasion.[2,3]

W lecznictwie wykorzystywane są nasiona dyni, zwane potocznie pestkami, oraz otrzymywany z nich olej. Mechnizm działania pestek dyni wciąż nie został wyjaśniony, nie ma również dostatecznych badań farmakologicznych, które uzasadniałyby kliniczne stosowanie tego surowca. Jednak wieloletnie doświadczenia fitoterapeutów wskazują, że mają one właściwości moczopędne, przeciwzapalne i wzmacniające pęcherz moczowy, a głównymi związkami odpowiedzialnymi za to są fitosterole i olej tłusty. Dlatego też dynia z powodzeniem jest stosowana zarówno w terapii wspomagającej, jak i również w profilaktyce, w stanach zapalnych gruczołu krokowego oraz we wczesnym stadium jego rozrostu, przy którym nie występuje jeszcze zaleganie moczu. Skuteczne działąnie tego surowca obserwowano także w bezwiednym moczeniu  nocnym u dzieci i w przypadku drażliwego pęcherza.

Działania niepożądane

W zalecanych dawkach nasiona dyni nie wykazują szkodliwego działania. [2]

Zastosowanie

Roztarte świeże nasiona dyni służą do zwalczania pasożytów przewodu pokarmowego, m.in. tasiemca uzbrojonego i tasiemca nieuzbrojonego u dzieci i dorosłych. Można tez stosować przeciw glistom ludzkim i owsikom, a nawet przeciwko tęgoryjcowi dwunastnicy. Nie stwierdzono działania ubocznego. Brak również przeciwwskazań do stosowania. Największą trudność stanowi uzyskanie potrzebnej ilości nasion ze świeżo rozkrojonej dyni.

Świeże lub wysuszone łuskane nasiona, spożywane w całości, a także wyciągi wodne mają korzystny wpływ na mechanizm wydalania moczu. Obserwowano u dorosłych zwiększenie dobowej ilości moczu i mniejszą częstotliwość moczenia nocnego.[2]

Zastosowanie w kosmetyce [1]

• Jest jednym ze składników kremów o działaniu przeciwzapalnym, toników, mleczek do demakijażu, szamponów oraz balsamów

Zastosowanie w kuchni [1]

• Miąższ dyni używa się do przygotowywania zup, surówek, zapiekanek, puddingów, kremów, marmolad, konfitur, marynat i placków
• Dynia stanowi ważny element w żywieniu dzieci, robi się z niej odzywki i soki dla niemowląt
• Z nasion dyni otrzymuje się olej przypominający w smaku oliwę prowansalską
• Dynia może być stosowana jako deser na słodko

Sposób użycia

• 2 łyżki nasion dyni przeżuwamy rano i wieczorem z 1 szklanką wody; dzienna dawka nasion wynosi 10 g. Aby wspomaganie terapii rozrostu gruczołu krokowego nasionami dyni było skuteczne, należy je kontynuować 3 miesiące
• W celu zwalczenia pasożytów jelit: dorośli  200 g świeżych nasion, dzieci 30-100 g utarte na papkę przyjmujemy rano; w 2 dawkach, co 30 minut, a po 2-3 godzinach zażywamy olej rycynowy.

Ciekawostka

• Nasiona dyni polecane są także w leczeniu i profilaktyce hipercholesterolemii
• Pestki dyni są jednym z najbogatszych naturalnych źródeł selenu- mikroelementu o własciwosciach antyoksydacyjnych
• Badacze poszukujący lekarstwa na AIDS zainteresowali się również dynią. W najnowszych pracach naukowcy starają się dowieść, że peponina występująca w roślinie hamuje działanie odwrotnej transkryptazy- enzymu, który ułatwia replikację wirusa wywołującego AIDS

Źródło: [1] Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat [2] Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie.IWZZ [3] Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL [4] Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL