Armoracia lapthifolia (Gilib.)- Chrzan pospolity (rodz. Brassicaceae)

W Europie chrzan uprawiano już w IX wieku. Wymieniony został jako środek leczniczy w dziele św. Hildegardy z Bingen, pochodzącym z XII wieku. W lecznictwie ludowym często stosowano świeże rośliny. Na dolegliwości głowy i bóle reumatyczne robiono okłady z liści chrzanu, a przy bólach mięśniowych i nadwyrężeniu ścięgien- okłady ze startego korzenia. Kobiety pracujące na polach wkładały liście chrzanu pod chustki, aby ochronić głowę przed promieniami słonecznymi

Jest rośliną uprawną w ogrodach lub rosnącą dziko. Rozmnaża się przez korzenie, które należy pociąć na kawałki o długości 1 cm i posadzić na wiosnę lub jesienią.

Właściwości lecznicze

Surowcem są świeże korzenie (Radix Armoraciae)

Właściwości lecznicze i działanie

Zawiera glikozyd siarkocyjanowy (synigryna), który rozpada się do olejku gorczycowego (izosiarkocyjan allilu). Ponadto w korzeniu znajduje się do 0,3% witaminy C oraz związki bakteriobójcze.

Działanie

Świeży korzeń chrzanu ma działanie drażniące skórę, przeciwreumatyczne i bakteriobójcze. Przyjęty doustnie pobudza wydzielanie soków trawiennych.

Działanie niepożądane

Nie należy zbyt długo pozostawiać okładów z chrzanu na skórze, gdyż może to spowodować jej uszkodzenie, zapalenie, pęcherze i stany ropne.

Zastosowanie

We Francji, Szwajcarii i Holandii jest lekiem oficjalnym; w większości krajów uważany jako przyprawa dietetyczna. W polskiej medycynie ludowej sok z świeżo utartego chrzanu z dodatkiem amoniaku (1:1) wcierano w stawy z obrzękiem artretycznym i w zapaleniu ścięgien. Chrzan stosowany jest niekiedy w schorzeniach wątroby (ale nie stosujemy go w marskości wątroby!) i dróg żółciowych, a zewnętrznie – w postaci okładów w chorobach reumatycznych, w bólach stawowych i mięśniach oraz w nadwyrężeniu ścięgien.

Jest stosowany w uciążliwym kaszlu oraz zapaleniu oskrzeli. Ze względu na znaczna zawartość witaminy C chrzan ma znaczenie ogólnoustrojowe, gdyż zapobiega wystąpieniu szkorbutu i przyczynia się do utrzymania odporności organizmu.

Zastosowanie w kosmetyce

• Można stosować go do mycia twarzy, pomaga uzyskać delikatną cerę, wybiela skórę, usuwa palmy i piegi

Zastosowanie w kuchni

• Korzeń chrzanu służy do przyrządzania sosów oraz musztardy, jest stosowany jako dodatek do mięs, ryb, wędlin, buraków, białego, sera, majonezu
• Liście dodaje się do kiszenia i marynowania ogórków oraz pomidorów
• Dzięki właściwościom konserwującym, przedłuża trwałość artykułów spożywczych- mięsa lub inne produkty zawija się w liście lub obkłada utartym korzeniem chrzanu, a następnie zamyka w szczelnym opakowaniu

Inne zastosowanie

• Z korzenia uzyskuje się środek do usuwanie przebarwień na skórze

Postacie leków

Syrop z chrzanu. Do 10 dkg utartego świeżego chrzanu wlać ½ szklanki przegotowanej, ostudzonej wody, zostawić pod przykryciem na ½ godziny. Wycisnąć sok przez płótno, dodać 10 dkg miodu lub syropu. Zażywać 3 razy dziennie łyżkę stołowa; dzieci- łyżkę do herbaty.

Okłady z miazgi. Świeży chrzan drobno utrzeć, miazgę przyłożyć na chore miejsca, przykrywając ceratką. Okład trzymać aż do uczucia silnego pieczenia. Jeśli skóra piecze jeszcze po zdjęciu okładu, należy wytrzeć ją do sucha, a następnie posmarować wazeliną lub tranem.

Nalewka. Chrzanu świeżego około 10 dkg zalać szklanką wódki i odstawić na tydzień. Po tym czasie nalewkę odcedzić i wycisnąć przez gęste płótno. Otrzymaną nalewką nacierać chore miejsca.

Płyn do mycia twarzy. Drobno utarty korzeń chrzanu zalewamy mlekiem (0,5l) i gotujemy. Ciepłym roztworem przemywamy twarz rano i wieczorem

Ciekawostka

Świeżo wyciśnięty sok dodany do mleka zapobiega kwaśnieniu (np. w czasie burzy).

Źródło: Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat

.