Babka lancetowata-(Plantago lanceolata) L

Chiński cesarz Shen Nung w swoim zielniku napisanym około 5000 lat temu podzielił ziół a w zależności od działania leczniczego na trzy grupy: „książąt”, „ministrów” i „asystentów”. Babkę zwyczajną zaliczył do grupy „książąt”. W starożytnych Chinach rośliny otaczano szczególnym kultem, towarzyszyły one najważniejszym wydarzeniom i obrzędom. Młodzież w czasie zrównania dnia z nocą bawiła się, śpiewała pieśni oraz zrywała liście banki zwyczajnej i bylicy. Zwyczaje te dawały poczucie zjednoczenia ludzi i sił przyrody. W Europie w medycynie ludowej zioło te stosowano w chorobach układu pokarmowego, dróg oddechowych, na trudno gojące się rany.[3]

Jest to bylina z rodzaju Babkowatych (Palntaginaceae), występująca na półkuki połnocnej. W Polsce bardzo pospolita w całym kraju; rośnie na łąkach, pastwiskach, przydrożach i trawnikach oraz na polach jako chwast roślin uprawnych, zwłaszcza koniczyny.

Liście ma wydłużone, lancetowate lub równowąskolancetowate, zebrane w przyziemną różyczkę. Kwiaty promieniste, niepozorne, drobne, obupłciowe, zebrane w kłos kulisty, jajowaty lub krótkowalcowaty. Szypułka kwiatostanu ma wysokość 5-60 cm, koronę brunatną, nitki pręcików białawe, pylniki żółtawe.

Surowiec

Do celów leczniczych zbiera się liście w pełni wykształcone w okresie kwitnienia od maja do września, najlepiej bez ogonka, gdyż ten trudno wysycha. Suszyć je należy w suszarni ogrzewanej w temperaturze do 40 C, gdyż w warunkach naturalnych łatwo ciemnieją i tracą wartość. Surowcem jest liść babki lancetowatej- Folium Plantaginis lanceolatae.

Równorzędnego surowca dostarcza babka zwyczajna – Plantago maior L., pospolita w Europie bylina, rzadko występującą jako roślina jednoroczna. Rośnie w Polsce na trawnikach, lakach, pastwiskach i przydrożach. Liść babki zwyczajnej- Folium Plantaginis maioris ma podobny skład chemiczny i podobne zastosowanie w lecznictwie do liścia babki lancetowatej. Babka zwyczajna, w przeciwieństwie do poprzedniej, często bywa zalecana w homeopatii [1]

Podstawowe związki czynne

W liściach występuje glikozyd aukubina, flawonoidy, garbniki (do 6,5%), kwasy organiczne, związki śluzowe, pektyny i sole mineralne, a wśród nich krzemionka i sole cynku [1]

Działanie

Przetwory z liści babki lancetowatej i zwyczajnej działają przeciwzapalnie na błony śluzowe jamy ustnej i gardła oraz przewodu pokarmowego. Zmniejszają przekrwienie błon śluzowych oraz nadmierną przepuszczalność włosowatych naczyń krwionośnych Ponadto działają bakteriostatycznie. Szczególne znaczenie przypisuje się obecności polisacharydów, ponieważ jak wykazały badania kliniczne, dają one dobre wyniki w leczeniu wrzodu żołądka i dwunastnicy. Polisacharydy liści babki wąskolistnej przy stężeniu 0,002%, zwiększają fagocytozę granulocytów o 20,5%, Wzrost chemilumiscencji o 36% obserwowano przy stężeniu 0,001%. Wzrost produkcji interferonu u myszy 15 krotny i 3 krotny był obserwowany bezpośrednio po 24 i 48 godzinach od podania dożylnego 0,2 ml odwaru z liści babki lancetowatej (2g na 100 ml wody). Obserwuje się również nieznacznie działanie wykrztuśne i rozkurczowe na mięśnie gładkie górnych dróg oddechowych. Odwary działają też nieco ściągająco i słabo moczopędnie [1,2,4].

Badania ostatnich lat wykazały, że wyciągi wodne z liści babki lancetowatej, stosowane doustnie, pobudzają wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych, a więc substancji chroniących organizm ludzki przed inwazją wirusów, a pośrednio- przed tymi rodzajami nowotworów, które są wywoływane wtargnięciem do komórek odpowiednich wirusów onkogennych. Związkami czynnymi są m.in. wielocukry roślinne glukany lub aminoglukany o masie cząsteczkowej od 10 tysięcy do 100 tysięcy.

Sok ze świeżych liści babki lancetowatej lub zwyczajnej albo odwar z liści wysuszonych przyspiesza gojenie ran i regenerację naskórka Sok ze świeżych liści babki działa bardziej skutecznie niż odwar z liści wysuszonych [1,2]

Działania niepożądane

W dawkach leczniczych nie obserwowano szkodliwych objawów zarówno po przetworach z liści babki lancetowatej, jak też z babki zwyczajnej [1].

Zastosowanie

Liście babki lancetowatej stosuje się wewnętrznie przeważnie w mieszankach ziołowych. Odwary podaje się doustnie w podostrych i przewlekłych nieżytach przewodu pokarmowego, bezkwaśności oraz uszkodzeniu błon śluzowych żołądka i jelit przez związki chemiczne lub endogenne toksyny bakteryjne, a także w mało nasilonej biegunce. Pomocniczo we wrzodzie żołądka i dwunastnicy Dla dzieci jako płukanki w nieżycie oskrzeli, zapaleniu gardła i jamy ustnej [1,2].

Zewnętrznie odwary z liści babki podaje się w formie okładów na uszkodzenia skóry równego pochodzenia, np. zakażenie bakteryjne. Również do obmywań w stanach zapalnych pochwy świądzie sromu, a ponadto do przemywań oczu w zapaleniu spojówek i powiek. Nasiona babki nie stanowią zastępki Semen Psylii, ponieważ zawierają zbyt mało śluzu [1,2]

Zastosowanie w kosmetyce [3]

• Wyciągi z babki mają działanie przeciwzapalne, antyseptyczne i przyspieszają regenerację naskórka, stanowią składnik lotionów, kremów i maseczek przeznaczonych do pielęgnacji cery tłustej ze skłonnością do trądziku
• Z rozdrobnionych, świeżych liści wykonuje się maseczki
• Świeżo wyciśnięty sok dodaje się do kremów przeznaczonych do cery tłustej i płukanek do włosów przetłuszczających się lub ze skłonnością do wypadania

Zastosowanie w kuchni [3]

• Świeże liście zbierane przed kwitnieniem wykorzystuje się do przygotowywania sałatek, dodaje się do białego sera oraz zup
• Liście babki można gotować i przyrządzać jak kapustę, wraz z liśćmi mniszka i pokrzywy używane są do kuracji wiosennej – wzmacniających i odtruwających
• Napar z suszonych liści można pić zamiast herbaty

Źródło: [1] Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie- doc.dr hab. Farm. Aleksander Ożarowski, dr n. farm. Wacław Jaroniewski [2] Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL [3] Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat [4] Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL