Anyż, czyli biedrzeniec anyż jest rośliną roczną z rodziny baldaszkowatych. Przypuszczalna ojczyzna są wschodnie wybrzeża Morza Śródziemnego. Anyżu nie spotyka się w stanie dzikim. Uprawiany jest w Hiszpanii, Francji, Holandii, Włoszech, Bułgarii, Rumunii, Polsce, Turcji, Afganistanie, Indiach, Chinach, Japonii, Afryce północnej, Meksyku, Argentynie i innych krajach.

Pochodzenie

Pochodzi z Egiptu i Azji Mniejszej. Znany W Europie od IX wieku, kiedy zaczęto uprawiać go ogrodach królewskich Karola Wielkiego. W XII i XIII wieku rozpowszechniony został przez Arabów na półwyspie Pirenejskim i w Tunisie. W zielniku Syreniusza jest również wzmianka o anyżu, że „tu w rozkoszniejszych ogrodach poczynają go rozmnażać”.

Charakterystyka

Roślina roczna dochodząca do 50 cm wysokości. Korzeń anyżu jest cienki, wrzecionowaty, palowy, wrastający w glebę na głębokość 50-70 cm. Łodyga obła, prosta, krótko owłosiona, wysokość 25-60 cm, z płytkimi, podłużnymi bruzdkami, w górze rozgałęziona. Liście dolne na długich ogonkach, calobrzegie lub wrębne , okrągłonerkowate, grubo ząbkowane, środkowe na długich lub krótkich ogonkach.

Okres wegetacji trwa 110-130 dni. Zakwita w lipcu, kwiaty ma białe i drobne, zebrane w baldachy, obupylne, zapylane przez pszczoły. W sierpniu zawiązuję się owoce z wyglądu wyglądają podobnie do owoców pietruszki, barwy zielonoszarej. Mają smak słodki, lekko szczypiący. Zbioru dokonuje się rano, gdy rośliny pokryte są jeszcze rosą. Po wysuszeniu snopki młóci się, a nasiona po oczyszczeniu rozsypuje się cienką warstwą i dosusza w miejscach przewiewnych i suchych, często przesypując. Surowiec przechowywać najlepiej w papierowych torbach, w suchych miejscach.

Właściwości lecznicze

W starożytności zalecany przez Pliniusza Starszego jako środek ułatwiający zasypianie i sprzyjający młodemu wyglądowi twarzy. Surowcem leczniczym są owoce (Fructus Anisi).

Skład chemiczny i działanie

Wysuszone owoce zawierają 2,2-3,2% (czasem 6%) olejku eterycznego i 18-28% tłuszczu, 18% białek,około 5% cukru, skrobię. Olejek anyżowy to przezroczysta, bezbarwna ciecz o specyficznym zapachu i słodkawym smaku; na chłodzie krzepnie zamieniając się w białka, krystaliczna masę; zawiera anetol (80-90%), metylochawikol (do 10%), keton anyżowy, aldehyd anyżowy i kwas anyżowy. Anetol nadaje olejkowi charakterystyczny zapach.   Poza tym występują w owocach  niewielkie ilości limonenu, safrolu, pinenu, p-cymenu, cyneolu, terpinolu.

Zastosowanie

Anetol stanowi podstawowy surowiec dla syntezy obepinu (aldehydu anyżowego) używanego w perfumerii.  Pierwszą destylacje olejku przeprowadzono już około 1500 roku ., w 1887 roku natomiast po raz pierwszy otrzymano anetol syntetyczny. Jak podaje M. Rejewski, stosunkowo niewiele roślin wytwarza anetol- prócz anyżu występuje w owockach fenkułu i badianu, a ponadto w liściach niektórych drzew.

Świeże liście anyżu używane są w gospodarstwie domowym do sporządzania sałatek i do przybierania potraw. Owoce służą za korzenna przyprawę do sosów i dań mięsnych, a także do kwasów  (napojów), wyrobów z kwaśnego mleka, bułek i ciast.

W lecznictwie stosowany jest jako łagodny lek wykrztuśny w chorobach dróg oddechowych (przewlekłe nieżyty oskrzeli i gardła, suchy kaszel, astma). Poleca się go szczególnie małym dzieciom, nawet niemowlętom , ale również dzieciom starszym  w wieku szkolnym i młodzieży, w nieżytach gardła i krtani, chrypkach i przejściowej utracie głosu, w bronchitach  (zapaleniu oskrzeli) również w przeziębieniu w celu łagodzenia objawów nieżytowych górnych dróg oddechowych. Olejek anyżkowy pobudza czynność wydzielnicza błon śluzowych górnych dróg oddechowych,  co jest ważne przy skłonności do chorób okładu oddechowego u dzieci przebywających w zasuszonych pomieszczeniach, słabo wentylowanych, nierzadko zadymionych (zwłaszcza dymem papierosowym)(E. Lamer- Zarawska. Fitoterapia i leki roślinne. PWZL. Warszawa).

Anyż ma również zastosowanie w zaburzeniach trawienia przy zaparciach objawiających się bólami brzucha i wzdęciach, szczególnie u dzieci jako środek wiatropędny. Jest również środkiem mlekopędnym – pobudza wydzielanie mleka u karmiących matek. Substancje czynne zawarte w olejku są wydzielana z mlekiem matki i nadają mu właściwości wiatropędne oraz słabo bakteriobójcze. Używany może być w bólach migrenowych.

Zewnętrznie olejek działa odkażająco i toksycznie na pasożyty (świerzbowce, wszy) oraz odstraszająco na owady.

Poza zastosowaniem leczniczym anyż używany jest jako przyprawa do wyrobów cukierniczych i alkoholowych. Słoma anyżowa dodawana do paszy bydła ma działanie mlekopędne.

Źródło: P. Czikow- Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL. Warszawa; W. Lamer- Zarawska. Fitoterapia i leki roślinne. PZWL. Warszawa