Aloes drzewiasty- Aloe arborescens Mili.

Aloes znany był w Afryce jako środek leczniczy już 3000 lat p.n.e. W starożytnym Egipcie żywicy z aloesu używano do balsamowania zwłok. Do Europy roślina ta została sprowadzona w XIII wieku przez Alberta Wielkiego. W Polsce początkowo uprawiano ja w ogrodach przyklasztornych, następnie trafiła do dworków szlacheckich i chłopskich zagród. Przez ludność była uważana za panaceum i stosowana zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrzne.

Jest to zawsze zielona roślina o charakterze drzewiastego sukulenta, należąca do rodziny Liliowatych (Liliaceae), występująca na ubogich w wodę, piaszczystych i kamienistych terenach wschodniej i południowej Afryki oraz na Półwyspie Arabskim. Uprawiana jest w wielu krajach o klimacie gorącym, natomiast w krajach strefy umiarkowanej, m.in. w Polsce, hoduje się ją jako roślinę pokojową i szklarniową.

Aloes drzewiasty osiąga w stanie naturalnym wysokość do 5 m, ale hodowany w Polsce i krajach sąsiednich nie przekracza 1 m wysokości. Wytwarza silne, rozgałęzione, cylindryczne, szarawożółte korzenie, z których wyrasta prosta łodyga rozgałęziająca się w części górnej, a w dolnej pokryta bliznami po zmarniałych liściach. U podstawy łodygi wyrasta nieraz po kilka odrostów, służących do wegetatywnego rozmnażania rośliny. Liście łodygowe, obejmujące pochwiasto Łodygę, mają kształt mieczowaty, górną stronę nieznacznie wklęsłą, dolną nieco wypukłą i małe ostre kolce na brzegach. Liście są mięsiste, zielone, pokryte woskowym nalotem. W warunkach uprawy domowej aloes tylko wyjątkowo wykształca pęd kwiatowy zakończony groniastym kwiatostanem z licznymi drobnymi kwiatami na krótkich szypułkach z zielonymi przylistkami i pomarańczowymi płatkami. Owoc- torebka tępo trójgranista, prawie cylindryczna. Nasiona liczne, szarawoczarne, nieregularnie trójgraniste. W mieszkaniach kwitnie bardzo rzadko. Nasion w Polsce nie wydaje.

Surowiec

Do celów farmaceutycznych i doraźnego użytku domowego obrywa się liście wraz z obejmującymi łodygę pochwami, lecz nie ścina się nożem, i otrzymuje świeży liść aloesu — Folium Aloe recens. Surowiec powinien pochodzić z roślin co najmniej trzyletnich i przed dalszym użyciem być przechowywany w lodówce 10—15 dni. Służy do fabrycznego przerobu na płynne lub stałe preparaty doustne, roztwory iniekcyjne i różnej postaci preparaty do użytku zewnętrznego, a także do sporządzania prostych wyciągów w warunkach domowych. Do tych celów nadają się też liście innych pokrewnych gatunków: Alce ferox L., Aloe africana Mili., i wielu roślin drzewiastych, występujących w stanie naturalnym w Afryce Południowej. W kraju macierzystym otrzymuje się z nich sok zagęszczony do konsystencji stałej o nazwie handlowej Cap-Aloe, działający silnie przeczyszczająco. Taki sam sok o nazwie Curacao—Aloe otrzymuje się z Aloe vera L. — rośliny występującej od Afryki Południowej do Morza Czerwonego i masowo uprawianej na Antylach, Tajwanie i w Indiach.

Podstawowe związki czynne

Świeże liście aloesu drzewiastego oraz wyciśnięty z nich płynny sok zawierają wielocukry i połączenia z białkami o konsystencji śluzowej, wśród nich aloektynę, podstawowy związek leczniczy, hydroksyantrazwiązki, kwasy organiczne, witaminy rozpuszczalne w wodzie oraz znaczne ilości soli mineralnych (np. cynk, magnez, miedź).

Działanie

Już 50 lat temu radziecki oftalmolog i chirurg prof. Władimir Fiłatow (1875—1966) stwierdził, że wyciągi wodne z liści aloesu mają korzystny wpływ w niektórych chorobach oczu i że ułatwiają przyjęcie przeszczepionej rogówki. Następnie wykazano, że aloes wywiera działanie na cały organizm, dlatego uznano, iż zawiera związki o charakterze stymulatorów biogennych. Obecnie wiemy, że jednym z tych związków jest glukoproteid aloektyna B i że aloes ma własności bakteriobójcze, przeciwzapalne, przeciwbólowe, regenerujące błony śluzowe i skórę, hamujące rozwój niektórych nowotworów, a przede wszystkim immunostymulujące, czyli pobudzające lub regulujące mechanizmy obronne organizmu człowieka. Ze względu na zawarte w aloesie różnorodne związki działa on także w innych schorzeniach, zwłaszcza skóry i błon śluzowych.

Importowany do kraju stężały po wysuszeniu sok z liści aloesów, zwany aloną — Aloe, jest skutecznie działającym surowcem przeczyszczającym, nieznacznie żółciopędnym i przeciwbakteryjnym. Przyspiesza perystaltykę jelita grubego. Ponadto gorzki smak alony pobudza wydzielanie soku żołądkowego.

W leczeniu cukrzycy największe znaczenie spośród różnych preparatów aloesowych mają żel aloesowy ( z aloesu zwyczajnego) oraz sok aloesowy z aloesu drzewiastego, zawierające frakcje cukrowe (polisacharydowe) o aktywności immunostymulującej, a także przeciwcukrzycowej. Działanie przeciwcukrzycowe aloesu jest efektem głownie aktywności antyoksudacyjnej całej grupy związków zawartych w tej roślinie, szczególnie fenolowych pochodnych aloerezyny. Ponadto aloes zawiera niektóre enzymy antyoksydacyjne:: katalazę i peroksydazę, a także 2 enzymy z grupy dysmutaz ponadtlenkowych.

Aloes wykazuje znacznie większa skuteczność w cukrzycy typu 2 niż 1

Działania niepożądane

Domowe przetwory z liści aloesu podawane w zalecanych niżej dawkach nie wywołują zazwyczaj objawów szkodliwych. Natomiast alona, jako środek przeczyszczający, może powodować przekrwienie okrężnicy oraz narządów miednicy małej. Przetwory z alony mogą być niebezpieczne dla kobiet ciężarnych. Nie wolno ich stosować w tym okresie. Mała ilość antrazwiązków alony przechodzi do mleka matek karmiących, działając przeczyszczająco na niemowlęta. Preparatów aloesu nie wolno stosować przy chorobach wątroby, pęcherzyka żółciowego, krwotokach, zapaleniu pęcherza moczowego.

Zastosowanie

Świeże liście aloesu lub sok służą do sporządzania wielu preparatów w postaci maści, płynu, iniekcji, syropu, wyciągu na winie, mazidła, przysypki i innych. Stosuje się je: podskórnie, doustnie lub zewnętrznie w licznych schorzeniach, m.in. w nieżycie żołądka i jelit, wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, wrzodzie żołądka i dwunastnicy (także z tendencją przejścia w stan rakowy), kurczach mięśni, nerwobólach, bólach stawów na tle reumatycznym, dychawicy oskrzelowej; w postaci iniekcji i przemywań — w chorobach oczu, m.in. zapaleniu rogówki i spojówek, zmętnieniu rogówki, zmianach zwyrodnieniowych, stanach po przeszczepieniu rogówki; zewnętrznie - przeciw oparzeniom, owrzodzeniom, pęknięciom skóry, ukąszeniom przez zwierzęta i owady, wysypkom, odleżynom, świądowi i innym.
Alona stanowi środek przeczyszczający, obecnie rzadziej stosowany jako hepatotoksyczny. Działanie przeczyszczające wysuszonego soku spowodowane jesy zawartymi w niem antraglikozydów drażniących błony śluzowe i pobudzajace perystaltykę.

Zastosowanie w kosmetyce

• Aloes jest składnikiem kremów, toników do twarzy, balsamów, mydeł, maseczek, wnika głęboko w skórę wraz z innymi substancjami czynnymi, zawartymi w środkach kosmetycznych
• Regeneruje i ujędrnia skórę, łagodzi jej podrażnienia, dlatego wskazany jest dla cery suchej i z problemami dermatologicznymi
• Nawilża, uelastycznia i wzmacnia włosy, zapobiegać ich wypadaniu.

Maseczka z aloesu

Dwa zmielone liście aloesu mieszamy z 2 łyżkami miodu, żółtkiem i kilkoma kroplami cytryny. Cienką warstwą nakładamy na twarz i szyje, pozostawiamy na 30 minut. Zmywamy ciepła wodą i wklepujemy krem nawilżający, najlepiej z dodatkiem aloesu. Maseczka oczyszcza i nawilża.

Tonik

Liście aloesu (100 g) miksujemy z wodą (100 ml) dodajemy 150 ml gliceryny, sok z 1 cytryny i mieszamy. Pozostawiamy w zimnym miejscu, następnego dnia cedzimy, przelewamy do ciemnych butelek. Stosujemy do cery nadmiernie przetłuszczającej się.

Żródło: Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat; P. Czikow- Rosliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL. Warszawa