Stwierdzenie, że niektóre barwniki karotenoidowe mają podobne działanie jak witamina A, przypisywane jest Steenbockowi (1919) i że kseroftalmia u ludzi jest wywołana niedoborem czynnika zawartego w tłuszczach — Moriemu, Blagwardowi, a potem i innym badaczom.

Karoten był wyodrębniony z marchwi przez Wackenrodera w 1831r., a jego skład chemiczny ustalony w 1906 r. przez Wilistaettera. W 1910 r. rosyjski badacz Cwiet opracował chromatograficzną metodę rozdzielania karotenów.

Steenbock uczynił spostrzeżenie o dużym znaczeniu, że białe i czerwone warzywa, takie jak ziemniaki, pasternak, buraki czerwone, nie zawierają witaminy A, natomiast dobrym jej źródłem są warzywa żółte, np. marchew, ziemniaki amerykańskie. Tak np. biała odmiana ziaren kukurydzy nie wykazywała właściwości witaminy A, natomiast żółte ziarna pobudzały wzrost szczurów hodowlanych na diecie pozbawionych witaminy A. Również żółta odmiana marchwi oraz żółte odmiany grochu są bogatsze w witaminę A niż odmiany białe.

Wiadomo już było wówczas, że marchew, kukurydza, pomidory, żółtko jaja i wiele innych produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego zawdzięcza swoje zabarwienie grupie żółtych barwników, którym na propozycję rosyjskiego uczonego Michaiła Cwieta, nadano ogólną nazwę karotenoidów. Najbardziej rozpowszechnionym z tych barwników jest β- karoten, żółtopomarańczowy barwnik marchwi.

Na podstawie swoich i innych badaczy spostrzeżeń Steenbock wysunął hipotezę, że karoten ma właściwości biologiczne witaminy A i że chroni szczury przed awitaminozą, podobnie jak substancje biologicznie czynne, które występowały w maśle, żółtku jaja, tłuszczu rybim i innych produktach spożywczych. Steenbock nie utożsamiał karotenu z witaminą A, wiadomo, bowiem było, że np. tłuszcz rybi nie zawiera w swoim składzie karotenu, a jednak wykazuje właściwości witaminy. Aby wytłumaczyć te sprzeczności Steenbock przyjął, że w czynnych, bezbarwnych związkach karoten występują w postaci bezbarwnej, tzw. leukopostaci, która również posiada biologiczne właściwości witaminy A.

Hipoteza Steenbocka wywołała wiele zastrzeżeń, popartych niejednokrotnie, zdawałoby się, niezbitymi dowodami. Tak np. Palmer i Kempster hodowali białe kury- leghorny- którym od dnia wyklucia z jaja do okresu dojrzałości podawano dietę całkowicie pozbawioną karotenoidów i innych żółtych barwników. Kury dobrze rozwijały się i rosły niepokalanie białe, nawet skóra ich nóg i płatki uszu, zwykle żółto zabarwione, obecnie nie mąciły swa barwą całości bieli. Po sześciu miesiącach kury zaczęły znosić jaja, których żółtka, wbrew nazwie, były również pozbawione żółtego barwnika. Z jaj tych wyrosły kurczęta również białe jak matki i rozwijające się nie gorzej niż one.

Inaczej do tego zagadnienia podszedł angielski badacz Stevenson. Rozpuścił on żółte masło w eterze naftowym i wytrząsał roztwór węglem drzewnym. Węgiel taki ma zdolność pochłaniania barwników. W ten sposób otrzymany został bezbarwny roztwór tłuszczu, który mimo odbarwienia, był nadal; doskonałym źródłem witaminy.

Wszystkie te próby wskazywały, ze przypuszczenia Steenbocka są mylne; ani karotenom ani też innym żółtym barwnikom nie można przypisywać żadnych właściwości witaminy A. Mało również to było prawdopodobne, aby bezbarwna leukopostać karotenu odgrywała tu jakąś rolę, przejście bowiem karotenu w formę „leuko” związane jest utlenieniem, a wiadomo było, że utlenianie niszczy właściwości biologiczne witaminy A.

Wreszcie i Steeenbock zrezygnował z obrony swej hipotezy. Badał on np. próbki masła o różnym stopniu zabarwienia i stwierdził, że brak jest jakiejkolwiek zależności pomiędzy intensywnością zabarwienia a aktywnością witaminową. Trzeba pogodzić się z tym, ze karoten często towarzyszy witaminie A, lecz nie ma z nią nic wspólnego.

Wkrótce jednak ukazały się prace Eulera- Chelpina, wielkiego biochemika szwedzkiego pochodzenia niemieckiego, laureata nagrody Nobla. Udało się udowodnić na młodych szczurach, że oczyszczone preparaty karotenu, dodane do diety pozbawionej witaminy A, całkowicie zaspokajają potrzeby zwierząt. Jeszcze dalej idące wnioski wyciągnął ze swoich doświadczeń Moore. Wywołał on u szczurów awitaminozę karmiąc je produktami pozbawionymi witaminy A. Po jakimś czasie zabił pewną liczbę szczurów, wyjął ich wątroby i przechowywała w niskiej temperaturze. Pozostałe szczury karmił dalej takim samym pożywieniem, lecz z dodatkiem czystego karotenu. Po pewnym czasie zabił drugą partię szczurów, wyjął ich wątroby i zarówno z pierwszej, jak i z drugiej partii eterem ekstrahował witaminę A. Obecność witaminy A stwierdził tylko w wątrobach drugiej partii szczurów, tej partii, której dodawał do pokarmu karoten.

Potwierdzono, przeto słuszność hipotez Steenbocka, w której już sam autor zwątpił, że karoten posiada właściwości witaminy A, lecz dopiero po przekształceniu się w witaminę A. Karoten jest zatem tylko surowcem, z którego organizm może zbudować sobie witaminę.
W latach 1920—1930 ustalono budowę karotenów (Zechmaister, Karrel i Kuhn) i akseroftolu.

W 1931 roku Karrer dowiódł, że witamina A powstaje z β- karotenu, przez jego rozszczepianie na dwie symetryczne części i utlenianie łańcucha węglowodorowego w miejscu rozszczepienia. W dwa lata później potwierdzili to pracownicy Kariera i ustalili budowę witaminy A.

Obecnie stosowaną metodę syntezy witaminy A opracowali w 1947 r. dwaj Holendrzy, Van Dorp i Arens.

Źródło: Bronisław Filipowicz- Głód utajony. PWN, Aleksander Szczygieł- Podstawy fizjologii żywienia. PZWL; W. Kierst- Nauka o żywieniu zdrowego i chorego człowieka. PZWL