Ojczyzną herbaty są Chiny, gdzie herbata była znana od ponad 4700 lat. Według starej chińskiej legendy roślina ta wyrosła z powiek chińskiego mędrca, który zasnął w czasie modlitwy i tak się sam na siebie rozgniewał, ze odciął sobie powieki i rzucił na ziemię, chcąc aby nigdy już oczy mu się nie zamykały. Dlatego tez napój przyrządzony z tej rośliny jest orzeźwiający i odpędzający sen. Inna legenda głosi, że pierwszym, który zaczął pić herbatę, był cesarz rzymski Szen-nung, około 3 tysiące lat przed nasza erą. Oto do kociołka z woda, gotującą się nad ogniskiem, wiatr nawiał liści z pobliskiego krzewu. Cesarz i jego wierna drużyna poczuli miły zapach, a potem i smak tak zaprawionej przypadkowo wody. Odtąd zaczęła się herbaciana historia, a zbiór herbaty cesarskiej stał się ceremoniałem. Zbierały je bowiem młodziutkie dziewczęta, które codziennie wkładały nowy strój i nowe rękawiczki. Ich odzież była perfumowana, oddech również. Uzyskiwanie młodziutkich pączków liściowych z wiecznie młodych krzewów herbacianych musiała odbywać się w całkowitym milczeniu. Obecni w niektórych rejonach Gruzji na herbacianych polach, o których jeszcze 150 lat temu nikt nie marzył, można obserwować zbiór zielonych pączków liściowych dokonywany przeważnie ręcznie, jak tysiąc lat temu.

Chińczycy aż do 300 roku przed naszej ery spożywali je w postaci polewek, czy też brejowatych zup. Dopiero w IV wieku naszej ery rozpowszechnił się zwyczaj parzenia herbaty, zapoczątkowany w południowych prowincjach imperium chińskiego. Stopniowo, od IV do VIII wieku, zwyczaj ten rozprzestrzenił się na całe terytorium państwa. Towarzyszył mu rozwój plantacji tej rośliny.  Z roku 780 pochodzi dzieło poety Luh Yu, który w trzech księgach opisywał krzew herbaciany, jego uprawę, zbiór i sposób preparowania liści oraz metody przygotowania naparu.

Rejewski podaje, że wraz z buddyzmem zwyczaj parzenia i picia herbaty przenika do Japonii w IX wieku naszej ery. Jednak pierwsze plantacje pojawiają się tu dopiero po 1100 roku, Herbata w Japonii przyjęła się tak dalece, że około roku 1200 staje się przedmiotem oryginalnego kultu, tzw. teizm, będącego swoistym estetyzmem o mistyczno-religijnym zabarwieniu. Parzenie i picie herbaty uległo przekształceniu w szczególny ceremoniał o bardzo bogatej i wielopłaszczyznowej symbolice. Przyrządzanie i picie herbaty w niektórych krajach dalekiego Wschodu stało się rytuałem, który nie miał nic wspólnego z obrzędami religijnymi czy zabobonami.

Drogą lądowa herbata dotarła przez Syberie na Ruś w drugiej połowie XVI wieku  ale carskim bojarom nowy napój zaczął smakować sto lat później. W 1638 roku poseł Wasyl Starkow powracający z Mongolii podarował herbate carowi Michałowi Romanowowi. Od tego momentu na Rusi picie herbaty szybko się przyjęło i stała się ona ulubionym napojem. Jednakże pierwszy krzew herbaty posadzono w Rosji dopiero w 1818 roku (Nikitski Ogród Botaniczny). W końcu XIX wieku w Czkawie pod Batumi załozono pierwsze plantacje herbaty. W 1913 roku z rodfzimego surowca wyprodukowano w rosji 130 ton herbaty (P. Czikow)

Europa poznała smak herbaty dopiero w połowie XVI wieku, dzięki Wenecjanom, którzy utrzymywali ożywione kontakty ze światem arabskim oraz tureckim. Jednak aż do 1610 roku jej dostawy były sporadyczne, a sam towar – suszone i sprasowane liście- uchodziły za tajemniczy i drogi lek. Dopiero od tamtej daty Holendrzy zaczęli zaopatrywać Europę w sposób regularny w herbatę sprowadzoną z Japonii. W XVII wieku w Europie zaczęto pić herbatę. Jak podaje Rejewski fanatycznymi zwolennikami herbaty stali się zwłaszcza Anglicy, którzy wraz z holendrami dzierżyli przez XVII i XVIII wieku monopol na jej import z Chin i Japonii. W Anglii zachowała się opowieść o marynarzu, który posłał matce w podarunku funt herbaty. Kobieta chcąc ugościć sąsiadki zamorską potrawą ugotowała cały funt, odlała brązową wodę- bezużyteczną jak się jej wydawało- a wygotowane liście rozłożyła na talerzach i dla smaku polała je śmietaną (Rurański). Na prośbę Karola Linneusza szwedzki kapitan Eksberg przywiózł po raz pierwszy do Europy żywy krzew herbaty. Krzew uzyskał zgodnie z klasyfikacją Linneusza nazwę Thea sinensis.

Po podbiciu Burmy i Assamu w 1826 roku Anglicy zainteresowali się rosnącą tam dziko rodzimą herbatą assamską i rozpoczęli jej hodowlę, krzyżując ją z herbatą chińską i zakładając plantacje. Powstają wówczas rozległe uprawy w Pendżabie, a nieco później, około 1836 roku również na południu Indii, w górzystym regionie Nilagiri. Tak sławne obecnie plantacje cejlońskie powstają dopiero po 1850 roku., na miejsce zniszczonych przez pasożytnicze grzyby, znacznie wcześniejszych plantacji kawy.

Jak podkreśla Rejewski w roku 1824 lub 1826 Holendrzy zakładają plantacje herbaty na Jawie, z materiału wyjściowego uzyskanego w Japonii. Już dziesięć lat później na tej tylko wyspie szacowano liczbę krzewów herbacianych nie mniej niż 9 mln sztuk. Dynamiczny rozwój uprawy herbaty na wyspach w Indonezji uległ zahamowaniu dopiero po II wojnie światowej, po uzyskaniu przez to państwo niepodległości.

W Polsce herbata pojawiał się w drugiej połowie XVI wieku. Pierwsza paczkę herbaty otrzymał ją w 1664 król Jan Kazimierz. Wiadomość o tym zawdzięczamy jedynie przypadkowi. Król nie wiedział, bowiem, co z nią zrobić, i napisał list do żony, Marii Ludwiki, by zasięgnęła informacji na dworze francuskim ”w sprawie ilości, jakiej należy jednorazowo używać, a także ile cukru do tego nasypać”. W XVIII wieku pili już herbatę polscy magnaci, a z czasem i biedniejsza szlachta. Dopiero jednak w drugiej połowie wieku XIX stała się napojem powszechnie lubianym, a kiedy zaczęto uprawiać herbatę także w Indiach, Cejlonie i Indonezji i gdy jej cena znacznie spadła, herbata zbłądziła pod strzechy (Rurański).

Źródło: W.W. Pochlebkin- Herbata. WNT. Warszawa; Marian Rejewski- Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL. Warszawa; Jan Rurański- Dlaczego zebra jest w paski? Wydawnictwo Alfa. Warszawa; P. Czikow, J. Łaptiew- Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL. Warszawa