Omawiając problem zatruć należy zwrócić uwagę na grupowe występowanie substancji uważanych za trucizny. W większości przypadków dochodzi do sumowania się działania toksycznego. Kiedy jednak dochodzi do potęgowania działania toksycznego jednej trucizny przy jednoczesnym wprowadzeniu drugiej mówimy o zjawisku synergizmu. Mogą je wykazywać substancje o podobnym działaniu – mieszaniny środków nasennych z środkami pobudzającymi, np., morfina-skopolamina, barbiturany-kofeina. Innym przykładem jest potencjalna reakcja działania hepatotoksycznego tetrachlorku węgla przez izopropanol. Jest to przypadek specjalny, w którym izopropanol, sam nie wykazuje wpływu hepatotoksycznego a potęguje działanie tetrachlorku węgla.

Synergizmem określa się również aktywację, tzn. spotęgowanie działania łącznego przez substancje niedziałającą, np. w przypadku związków kokancerogennych. Nie są one rakotwórcze, lecz aktywują działanie związków charakteryzujących się właściwościami rakotwórczymi, przyspieszając występowanie zmian nowotworowych. W przypadku dwóch związków rakotwórczych 2-naftyloaminy i 4 nitrodwufenylu podanych per os psom obserwowano addycje działania. Na synergizm działania rakotwórczego dymu tytoniowego wskazują badania wybranych grup ludności we Francji (Nikonorow).

W przypadku osłabienia działania jednej trucizny po wprowadzeniu drugiej np. barbiturany-magomid mówimy o zjawisku antagonizmu. Zjawisko to jest wykorzystywane podczas leczenia skutków zatrucia. Antagonizm może występować pod postacią antagonizmu chemicznego, w którym w wyniku zobojętnienia powstają mniej szkodliwe związki, np. zasady zobojętniają kwasy i odwrotni. Zjawisko to jest wykorzystywane podczas leczenia skutków zatrucia, np. przez stosowanie tzw, odtrutek, których podawanie prowadzi do zobojętnienia lub osłabienia działanie trucizn.

Jak podaje Dutkiewicz, jednym z czynników wywołujących działanie protegowania objawów zatrucia może być alkohol etylowy. Znane są przypadki występowania niespodziewanych zatruć w przemyśle przy styczności z aromatycznymi związkami nitrowymi i aminowymi w przypadku wypicia przez robotników niewielkich ilości etanolu (małe piwo).

Antagonizm działania niektórych pierwiastków i związków wynika z podobieństwa ich właściwości chemicznych i fizycznych oraz budowy i włączania jednego z nich zamiast drugiego w cykl przemian ustrojowych, np. metabolitów i antymetabolitów, witamin i antywitamin. Jak podaje Nikonorow antagonistyczne działanie antywitamin w stosunku do witamin polegają np.: na sprzęganiu (tiamniza), hydrolizie lub tworzeniu kompleksów (oksydaza kwasu askorbinowego, awidyna i niacynogen), albo- jeżeli są one podobne pod względem budowy chemicznej – na współzawodnictwie w metabolizmie.

Zjawisko antagonizmu wykorzystywanego w leczeniu zatruć, co pokreślono powyżej budzą niewielkie zainteresowanie. Uwaga toksykologów jest zwrócona na działania synergiczne, a wśród nich zjawisko potencjalizacji toksyczności.

Źródło: Tadeusz Dutkiewicz- Chemia toksykologiczna. PZWL. Warszawa; Witold Seńczuk (red.)- Toksykologia. PZWL. Warszawa; S. Smoczyński, W. Damicz, R. Amarowicz- Chemiczne aspekty higieny żywności. PWN. Warszawa; M. Nikonorow- Toksykologia żywności. PZWL. Warszawa