Zatrucie organizmu uważane jest za działanie substancji określanych jako trucizny. Substancje, które mogą wywołać chorobę lub śmierć są truciznami. Zatrucie jednak nie jest choroba, przy czym bardzo często jest odróżnić zatrucie od choroby. Wiele zatruć, szczególnie przewlekłych, objawowo przypomina choroby organiczne. I odwrotnie wiele chorób organicznych, może wykazywać objawy podobne do zatruć (biegunki, bóle głowy, alergie, pobudzanie lub osłabienie czynności ośrodkowego układu nerwowego). Postęp nauk medycznych, biochemicznych i fizjologicznych zdecydowanie ułatwia odróżnienie objawów zatrucia do stanów chorobowych. Z drugiej zaś strony zwiększająca się systematycznie liczba zawiązków chemicznych, z którymi kontaktuje się człowiek, powoduje, ze problem zatrucia i choroby jest stale otwarty.

Biorąc pod uwagę przyczyny powstawania zatruć, można je podzielić na:

• Zatrucia rozmyślne- samobójcze, samozatrucia bez tendencji samobójczych, zatrucia zbrodnicze, egzekucje za pomocą trucizny. Zatrucia rozmyśle zwłaszcza lekami, stanowią ciągle poważny problem społeczny. Zdarzają się częściej wśród kobiet, podobnie zresztą jak zbrodnicze. Osoba dotknięta stresem nie widzi żadnego racjonalnego wyjścia i przez samozatrucia pragnie zwrócić na siebie uwagę otoczenia oraz uzyskać pomoc. Najczęściej w tym celu są stosowane; barbiturany, chinina, leki uspokajające, tabletki od bólu głowy, nieraz znaczną dawkę alkoholu etylowego. W przeciwieństwie do zatruć zbrodniczych w przypadku zatruć samobójczych znaczna liczba osób zostaje uratowana na wskutek energicznej interwencji lekarskiej, a niemały w tym udział przypada również toksykologom analitykom, których zadaniem jest szybka identyfikacja trucizny w wydalinach lub treści pokarmowej. Ułatwia to w znaczący sposób diagnostykę i terapię zatruć.
• Zatrucia przypadkowe- omyłkowe przyjęcie trucizny, powikłanie lecznicze, zatrucia w wyniku skażenia środowiska naturalnego lub środowiska pracy. Zatrucia te mogą być ostre, jak w przypadku zatruć rozmyślnych, lub przewlekłe. Zatruciami przypadkowymi może się często spotkać w życiu codziennym, np. omyłkowe podanie leków lub ich przedawkowanie, zatrucia chemikaliami używanymi w gospodarstwie domowym czy zatrucia u dzieci pozbawionych opieki. Do zatruć przypadkowych zalicza się także często spotykane zatrucia czasem lub gazem świetlnym, gdzie w obu przypadkach czynnikiem działającym jest tlenek węgla (CO). Należy podkreślić, że trucizny środowiska życia człowieka tj: pestycydy, gazy siarkowe (SO₂, H₂S, CS₂), metale, węglowodory aromatyczne występują w tak małych stężeniach, że nie wywołują ostrych zatruć, ale tylko niekiedy wyraźne objawy działanie przewlekłego, np. nieżyt oskrzeli często spotykany jest u mieszkańców większych aglomeracji

Biorąc pod uwagę dynamikę, mechanizm oraz działanie trucizny na organizm, zatrucia można podzielić na:

• Zatrucia ostre- charakteryzują się szybkim rozwojem niekorzystnych zmian w organizmie powstających w dość krótkim czasie po wprowadzeniu. na ogół objawy degeneracyjne lub śmierć następują po 24 godzinach. Jak podaje Janicki wśród dorosłych najwięcej jest zatruć ostrych samobójczych lekami nasennymi i uspokajającymi, Niewiele mniej jest zatruć ostrych przypadkowych, wśród których dominują zatrucia tlenkiem węgla i alkoholem. Natomiast zatrucia ostre grzybami, pestycydami, rozpuszczalnikami organicznymi, żrącymi kwasami i ługami oraz ciężkimi metalami tworzą grupy nie większe niż kilkuprocentowe. Zawodowe zatrucia ostre nie przekraczają 5% ogólnej liczby zatruć ostrych. Najczęściej są to zatrucia czadem lub innymi gazami przemysłowymi oraz rozpuszczalnikami organicznymi. Z kolei u dzieci jak podkreśla Janicki zatrucia ostre w olbrzymiej większości mają charakter zatruć przypadkowych (najczęściej lekami, środkami gospodarstwa domowego, tlenkiem węgla, grzybami). Niemniej zdarzają się u dzieci w wieku szkolnym zatrucia rozmyślne o charakterze rzeczywistym lub pozorowanych zamachów samobójczych
• Zatrucia podostre- zmiany szkodliwe występują w sposób mniej gwałtowny po podaniu jednorazowej dawki.
• Zatrucia przewlekłe- powstają na wskutek działania małych dawek trucizny podawanych przez dłuższy okres, na ogół pod wpływem kumulacji trucizny w organizmie. Są jednak znane zatrucia przewlekłe powstające pod wpływem trucizn nieulegających materialnej kumulacji w ustroju. Mówi się wówczas o sumowaniu się mikrourazów wywołujących drobne zaburzenia, które w końcu uzewnętrzniają się w postaci rozwiniętego obrazu przewlekłego zatrucia. Do zatruć przewlekłych nalezą przede wszystkim zatrucia zawodowe związane z długo trwającym narażeniem na substancje toksyczne w środowisku pracy. Jest rzeczą ciekawą jak podkreśla Dutkiewicz, że te same związki toksyczne wywołują bardzo często inny obraz chorobowy w zatruciu ostrym niż w zatruciu przewlekłym. Dla wielu chlorowcowopochodnych węglowodorów alifatycznych typowym w zatruciach ostrych jest działanie narkotyczne, podczas gdy zatrucia przewlekłe charakteryzują się na przykład uszkodzeniami narządów miąższowych.

O przebiegu zatrucia decyduje:

• rodzaj trucizny,
• wielkość dawki i
• sposób wprowadzenia jej do organizmu
• płeć
• wiek
• stan endokrynologiczny
• stan immunologiczny
• stan genetyczny
• ogólny stan zdrowia
• stan ożywienia
• temperatura
• okres narażenie
• wilgotność powietrza

Niektóre związki toksyczne mają działanie dwufazowe. W pierwszej fazie zatrucia pojawia się działanie narkotyczne, a w następnym stosunkowo odległym działanie uszkadzające narządy wewnętrzne, np. wątrobę, nerki. Często zdarza się tak, że po całkowitym wydaleniu trucizny w ustroju następują objawy chorobowe wywołane poprzednim działaniem trucizny. Zjawisko to nosi nazwę późnym następstwem zatruć ostrych lub działaniem metatoksycznym trucizn. Jako późne następstwa zatruć tlenkiem węgla mogą występować objawy uszkodzenia oun (ośrodkowego układu nerwowego), a w następstwie zatrucia alkoholem metylowym- schorzenia narządu wzroku.

Źródło: Tadeusz Dutkiewicz- Chemia toksykologiczna. PZWL. Warszawa; Witold Seńczuk (red.)- Toksykologia. PZWL. Warszawa; Kazimierz Janicki (red.)- Domowy poradnik medyczny. PZWL. Warszawa; S. Smoczyński, W. Damicz, R. Amarowicz- Chemiczne aspekty higieny żywnosci. PWN. Warszawa;