Do scharakteryzowania siły działania trującego danej substancji lub dla określenie efektu toksycznego wywołanego przez truciznę w ustroju służy pojęcie dawki. Nie jest to pojęcie jednoznaczne i w zależności od wywoływanych przez substancje toksyczne skutków rozróżnia się następujące dawki.

Wśród licznych prób oceny oddziaływania toksycznego substancji chemicznych w krótszym czasie można wymienić badania na roślinach (siła kiełkowania nasion, wpływ na fotosyntezę, na wytwarzanie kwasu askorbinowego i poziom innych witamin). Nalezą tutaj także badania na rybach, rzucając światło na rozkład związku lub jego przemiany w wodzie z wytworzeniem produktów bardziej szkodliwych. Do tego typu testów zalicza się również badania na drobnoustroje, na skrawkach tkanek lub hodowlach tkankowych zwierząt i ludzi. Wyniki tych testów są trudne do jednoznacznej interpretacji. Niekiedy stanowią już cenne uzupełnienie lub wyprzedzenie badań na zwierzętach, jednak nie mogą ich jeszcze zastąpić.

Dawka minimalna (dosis minima DM)- dawka progowa lub graniczna. jest to ilość substancji, która wywołuje pierwsze spostrzegalne skutki biologiczne w ustroju. Nazywamy to progiem działania. Poniżej dawki progowej nie obserwuje się żadnego wpływu trucizny lub leku na organizm. Należy tu dodać, że wielkość tej dawki może się ulegać znaczącym wahaniom w zależności od przyjętej metody i obserwowanych efektów. Obserwując przyrost ciężaru zwierząt, możemy nie uchwycić żadnych zmian przy danej wprowadzonej dawce trucizny, wobec tego uznaje się ją za dawkę podprogową. Gdyby zaś obserwacje tyczyły odruchów warunkowych, wówczas przy tej samej lub podobnej dawce, można by uchwycić zmiany wskazujące na działanie trujące wprowadzanej substancji.

Analiza dawek progowych ma duże znacznie w toksykologii przemysłowej. Na podstawie tych analiz są proponowane dla nowo wprowadzanych związków chemicznych wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w powietrzu

Dawka lecznicza (dosis therapeutica, dosis curativa, DC). Wykazuje działanie farmakoterapeutyczne i nie wywołuje zakłóceń w przebiegu procesów fizjologicznych w poważnym stopniu.

Dawka toksyczna (dosis toxica, DT). Wywołuje objawy zatrucia oraz odwracalne zaburzenia czynnościowe organizmu. Przy dawkowaniu leków najniebezpieczniejsze z nich są te, które wykazują znaczna rozpiętość pomiędzy dawką leczniczą a toksyczna. Dla wielu leków granica ta jest zawężona, a czasem i nawet nieuchwytna. W ten wiec sposób, każdy lek może stać się trucizną.

Dawka śmiertelna (dosis letalis, DT, lub lethal dose LD)-powoduje śmierć wskutek trwałego uszkodzenia ważnych dla życia ośrodków. Jeśli substancje został podano dożołądkowo, naniesiona na skórę lub wchłonięta przez układ oddechowy, to jej transport przez błony biologiczne w organizmie może być niecałkowity i dawka wchłonięta nie musi być równa dawce podanej.

Najczęściej posługuje się pojęciem DL ₅₀ – jest to ilość substancji, która podana zwierzętom powoduje śmierć połowy zwierząt doświadczalnych. Do badań wykorzystuje się głownie szczury, myszy i króliki. Zazwyczaj jest to jedno z pierwszych badań, jakie wykonuje się dla oceny toksyczności badanej substancji chemicznej. Istnieje wiele metod pozwalających na określanie toksyczność badanej substancji chemicznej. Niezależnie od tego, jakiego gatunku zwierząt używamy dla ustalenie dawki minimalnej, podaje się w jednostkach wagowych badanego związku na jednostkę wagową organizmu.

Rozpatrując dawkę jako podstawowy czynnik decydujący o efekcie działania trucizny, w przypadku organizmu ludzkiego stwierdzono możliwość częściowego „przyzwyczajenia się” go do trucizny, nie mniej nawykowe zażywanie trucizny, jak i wieloletnia na nie ekspozycja z reguły wywołują głębokie zmiany w czynnościach przewlekłych. Zwiększenie dawki zażywanej umyślnie czy tej, na którą niezależnie jest narażony organizm, daje najczęściej objawy ostrego zatrucia. Jednakże okazało się, ze raptowne zaprzestanie przyjmowania dawek trucizny może wywołać obraz ciężkiego schorzenie (dotyczy to przede wszystkim narkomanów).

Przeciwieństwem do przyzwyczajenia się na przyjmowanie trucizn jest zjawisko nazywane idiosynkrazją. Jest to objaw specyficznego uczulania osobników na substancje trującą, ujawniająca się poprzez indywidualną wrażliwość na zatrucia. Podobnym zjawiskiem jest zjawisko określane mianem alergii, które występuje, gdy organizm jest uczulony na ponowny kontakt. Objawia się to najczęściej wzmożoną wrażliwością. Zarówno idiosynkrazja jak i alergia są bardzo trudne do zwalczenia, dlatego ochroną dla o wzmożonej wrażliwością jest unikanie z nimi kontaktu

Źródło: Witold Seńczuk (red.). Toksykologia. PZWL. Warszawa.; Tadeusz Dutkiewicz Chemia toksykologiczna. PZWL. Warszawa; Maksym Nikonorow. Toksykologia żywności. PZWL