Działanie trujące różnych związków chemicznych jest zależne od wielu właściwości tego samego związku oraz od obiektu działania. Z tego względu trudno jest formułować ścisłą pasującą do wszystkich przypadków definicję trucizny. Trudno jest też o określenie samego zatrucia i odróżnienie zatrucia od choroby wywołanej innymi przyczynami. Ta sama substancja – zależnie od dawki, drogi wprowadzenia do organizmu, wieku płci, staniu zdrowia – może powodować całkowicie odmienne skutki: może działać leczniczo lub szkodliwie, albo też nie wykazuje żadnego uchwytnego działania. Dlatego też, do dziś nie straciło na aktualności twierdzenie, które w 1525 roku podał Teofrastus Bombastu Paracelcus: "wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną, tylko dawka decyduje, że jakaś substancja nie jest trucizną". Dziś wiadomo, że nie tylko dawka. Bardzo istotna jest droga podania, np. białko, a nawet woda, które zaliczamy na ogół artykułów spożywczych mogą przy podaniu poza jelitowym (np. do krwioobiegu) wywołać poważne zaburzenia funkcjonowania organizmu z objawami, które można przypisać zatruciom.

Dokładne określenie pojęcia trucizny nie jest możliwe, można jedynie się pokusić o sformułowanie przybliżonej definicji, która zbliżałaby się do naszych logicznych poglądów na to zagadnienie. Wydaje się, ze dość dobrze określa następująca definicja: trucizną jest substancja, która po wniknięciu do ustroju w niewielkich ilościach może spowodować, wskutek swych właściwości toksykodynamicznych, zaburzenia w funkcjonowaniu ustroju lub śmierć.

Współczesna klasyfikacja substancji chemicznych jako potencjalnych trucizn opiera na stopniach lub klasach toksyczności. Wzięto pod uwagę przypuszczalną dawkę śmiertelną dla dorosłego człowieka ważącego 70 kg, o której można pośrednio wnosić z dawek śmiertelnych dla zwierząt. Za wartość porównawczą przyjmuje się przy tym DL₅₀. Jest to dawka, która ustala się w toksykologii eksperymentalnej dla oceny ostrej toksyczności. DL 50 jest ilość substancji, która podana zwierzętom określonego gatunku powoduje śmierć połowy zwierząt w badanej grupie w czasie 24-48 godzin. Na tej zasadzie przyjmuje się podział chemicznych substancji według stopnia ich toksyczności.

Związki należące do klas I i II toksyczności są związkami wybitnie toksycznymi, do III i IV są średnio i słabo toksyczne, a do V – nietoksyczne. Klasyfikacja to ułatwia ogólną orientację p toksyczności powszechnie używanych związków chemicznych przez odpowiednie oznakowanie produktów handlowych.

Tabela 1. Podział substancji chemicznych według stopnia ich toksyczności wg Dutkiewicza T.

Działanie niekorzystne, szkodliwe lub niepożądane może być odwracalne lub nieodwracalne. Odwracalne skutki działania związku chemicznego są odchyleniami od prawidłowej struktury lub funkcji, które powracają do zakresów wartości fizjologicznych po przerwaniu narażenia. Niektóre skutki toksycznego działania substancji chemicznych, jak uszkodzenie płodu, mutacje, nowotwory złośliwe, choroby neurologiczne, marskość wątroby lub rozedma płuc, są na ogół nieodwracalne.

Niektóre związki toksyczne powstają wewnątrz samego organizmu wskutek nieprawidłowej przemiany materii, która z kolei może być wywołana zmianami chorobowymi. Zatrucia wywołane związkami toksycznymi produkowanymi przez ustrój nazywamy autointoksykacjami. Są one wywołane najczęściej wadliwym funkcjonowaniem lub uszkodzeniami ważnych układów enzymatycznych lub samych narządów (wątroby, nerek, trzustki)

Źródło: Tadeusz Dutkiewicz- Chemia toksykologiczna. PZWL. Warszawa; Witold Seńczuk (red.)- Toksykologia. PZWL. Warszawa; Kazimierz Janicki (red.)- Domowy poradnik medyczny. PZWL. Warszawa; S. Smoczyński, W. Damicz, R. Amarowicz- Chemiczne aspekty higieny żywnosci. PWN. Warszawa