Szkodniki zbożowo-mączne zaliczane są do gromady pajęczaków lub owadów, spośród których wyróżnia się przedstawicieli rzędu:

• roztoczy
• motyli
• chrząszczy

Do grupy szkodników zaliczane są ptaki:

• wróble
• gołębie
• trznadle

a także gryzonie:

• myszy
• szczury

Z gryzoni w magazynach spotyka się szczura wędrownego oraz szczura śniadego, mysz domową oraz mysz polną. Szkodliwość gryzoni polega przede wszystkim na tym, że wykazują one szybkie tempo rozmnażania się oraz pożerają duże ilości ziarna zbożowego, niszczą opakowania i podłogi pomieszczeń składowych, roznoszą różne choroby.

Największą grupę stanowią szkodniki należące do gromady owadów. Ciało owada składa się z trzech części:

• głowy
• tułowia
• odwłoka

Owady przechodzą cykl rozwojowy zupełny: z jaja poprzez poczwarkę lub cykl rozwojowy niezupełny. Z larwy tworzy się poczwarka, stanowiąca nieruchomą formę rozwojową.

Z gromady pajęczaków szkodnikami zbożowo-mącznymi są rozkruszki, które należą do rzędu roztoczy. Roztocza są małymi pajęczakami o długości poniżej 1 mm. Zarówno głowa, tułów jak i odwłok stanowią całość. Formy dojrzałe posiadają 4 pary odnóży i tylko w pierwszym stadium larwy- 3 pary.

Większość szkodników przejawia polifagię (wszystkożerność), odżywiają się różnorodnymi pokarmami pochodzenia zarówno zwierzęcego jak i roślinnego.

Szkodniki zbożowo – mączne powodują olbrzymie straty podczas przechowywania i składowania zboża oraz jego przetworów. Obok strat ilościowych dochodzi do znacznego obniżenia wartości użytkowej tych produktów. Zanieczyszczenia wydzielinami, wydalinami oraz martwymi szkodnikami mogą spowodować choroby ludzi oraz zwierząt, nawilgocenie i zagrzanie masy zbożowej.

Zwalczanie szkodników przysparza wiele trudu z uwagi na ich dużą odporność na niesprzyjające warunki, wytrzymałość na głód.

Zanieczyszczenia produktów ekskrementami, oskórkami gąsienic i poczwarek oraz martwymi osobnikami, zastanowią poważne zagrożenia dla zdrowia i życia człowieka. Spożycie artykułów zanieczyszczonych rozkruszkami (nawet martwymi) powoduje poważne niedomagania dróg oddechowych, zaburzenia w trawieniu oraz schorzenia skóry. Szkodniki pierwotne (wołek zbożowy, mól ziarniak) są dużym zagrożeniem z powodu torowania drogi szkodnikom wtórnym, które żerują tylko na ziarnie uszkodzonym. Ziarno takie infekowane jest przez drobnoustroje, które są przenoszone bardzo często na ciele szkodników. Na skutek oddychania szkodników wydziela się ciepło co zwiększa intensywność oddychania ziarna i ułatwia rozwój mikroorganizmów. Szkodniki poprzez wytwarzanie oprzędów i kokonów wpływają na obniżenie zdolności przemiałowej młynów na skutek uszkadzania urządzeń, zatykanie przewodów komunikacyjnych. Wpływ na rozwój szkodników mają następujące czynniki:

• temperatura
• wilgotność pożywienia
• skład powietrza
• światło słoneczne
• czynniki mechaniczne

Połączenie tych czynników sprzyja rozmnażaniu się szkodników oraz ich szybkiemu wzrostowi. Reakcja szkodników na temperaturę jest zależna od stanu fizjologicznego, od wilgotności środowiska oraz czasu działania danej temperatury. Zarówno owady jak i pajęczaki są zmiennocieplne zależne od temperatury otoczenia, dlatego też szczególnie wrażliwe na wysokie oraz niskie temperatury. Spadek temperatury do około 10°C znaczna część pajęczaków się nie rozmnaża, a przy temperaturze 5-0°C wiele gatunków traci zdolność poruszania się. Szkodniki o większej wrażliwości na temperaturę przeżywają dzięki słabemu przewodnictwu cieplnemu ziarna i przetworów a także zagrzewania masy ziarna.

Temperatura poniżej 35°C powoduje ich odrętwienie, natomiast temperatura 55°C powoduje śmierć.

Żaden gatunek szkodników nie może się rozwijać w środowisku o zawartości wody poniżej 5%. W niesprzyjających warunkach szkodniki nie rozmnażają się, a ich rozwój ulega zahamowaniu.

Obecność tlenu jest niezbędna do życia zarówno owadów jak i pajęczaków. Brak tlenu powoduje, że szkodniki są zmuszone opuścić miejsca niedotlenione i przenoszą się do wierzchnich warstw składowanego zboża – ewentualnie na ściany magazynów w okolice otworów wentylacyjnych.

Światło ma szkodliwy wpływ na szkodniki. Również mechaniczne pobudzanie, np. szuflowania, przemieszczanie porażonych partii ziarna z komory do komory oraz czyszczenie ziarna działa destrukcyjnie na szkodniki.

Źródło: Tadeusz Jakubczyk i Tadeusz Habera- Analiza zbóż i przetworów zbożowych. Skrypty Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego Akademii Rolniczej w Warszawa. Warszawa; Aleksander Lempka (red.) – Towaroznawstwo produktów spożywczych. PWE. Warszawa