Rząd: chrząszcze

Rodzina: ryjkowcowate

Chrząszcz: barwa ciemnobrązowa do niemal czarnej z połyskiem, skrzydła podłużnie bruzdowane. Długość 3,0-5,0 mm. Głowa wołka jest wydłużona w ryjek, u nasady którego znajdują się spłaszczone oczy, a powyżej nich czułki, prawie tej samej długości co ryjek.

Larwa: biała, z małą główką o gryzących narządach pyszczkowych, beznożna, o długości 0,3 mm

Poczwarka: biała z upływem czasu zmienia zabarwienie na brązowe, długość 3-4 mm. Wołki zbożowe nie mogą latać, ponieważ drugą parę skrzydeł mają w zaniku

Cykl rozwojowy: samiczka składa jaja w ziarnie zbożowym. W tym celu wygryza w ziarnie otwór i składa 1 jajo a następnie otwór zalepia wydzieliną. Po kilku – kilkunastu dniach w zależności od warunków- wylega się larwa, która od razu zeruje w bielmie ziarniaka. W ziarnie larwa przekształca się w poczwarkę, a następnie w chrząszcza, który przez 2-3 dni przebywa w ziarnie i dopiero, gdy pancerzyk jego ulegnie stwardnieniu, wygryza otwór i wydostaje się na zewnątrz. Wołek zbożowy w zależności od wilgotności i temperatury żyje około 6-9 miesięcy. W ciągu dnia samica składa około 150 jaj. Jak podaje Krauze jedna para wołka w ciągu roku może się rozmnożyć do 20000 owadów. Jeśli tylko z tego czuć samiczek przezimuje, to liczba owadów w roku następnym dochodzi do 300- 400 ty sztuk. Żarłoczność wołka równocześnie jest tak wielka, że jedna para wołka w ciągu dwóch lat zniszczy około 12 kg pszenicy, 8 kg żyta, założywszy, że jeden owad zjada tylko jedno ziarno.

Wpływ na rozwój wołka wywierają następujące czynniki:

• temperatura
• wilgotność

Optymalna temperatura dla rozwoju wołka wynosi 26-32°C a wilgotność względna powietrza 85%. Wołek ginie w temperaturze przekraczającej 40°C, natomiast wykazuje odporność na działanie niskich temperatur. W temperaturze poniżej 12°C zmniejsza się intensywność żerowania chrząszcza i składanie jaja ustaje całkowicie. Ma miejsce nadal rozwój zarodkowy i poza zarodkowy (przeobrażenia), przy czym jaja giną w tej temperaturze po upływie 33 dni, a około 80% larw- po 210 dniach. Im niższa temperatura, tym śmiertelność stopniowo zaczyna wzrastać. Wilgotność ziarna poniżej 12% hamuje rozwój wołka.

Wołek zbożowy jest odporny na działanie wody i substancji chemicznych. Przy pełnym zanurzeniu w wodzie o temperaturze 4°C żyje do 45 dni, a o temperaturze 30°C do 3 dni, ponadto wykazują odporność na działanie kwasu pruskiego, 30 % alkoholu (przez 24 godziny), alkoholu absolutnego (przez 5 godzin)

Wysoka szkodliwość wołka związana jest z jego przynależnością do grupy szkodników zbożowych tzw, pierwotnych, tj takich, które uszkadzają surowe ziarno. Kał wołka zanieczyszcza ziarno. Wołek zawiera trujące substancje zbliżone do kantarydyny. Przypuszcza się, że mąki zawierające pozostałości chitynowe szkodników mają właściwości rakotwórcze.

Skutecznym środkiem przeciwko wołkowi zbożowemu jest częste przerzucanie oraz młynkowanie magazynowanego zboża. Magazyny z kamienną podsadzką opuszczają wołki zazwyczaj przed zimą, aby zagnieździć się na zewnątrz magazynu, przeważnie na stronie południowej do snu zimowego. Skutecznym rozwiązaniem jest staranne usuwanie szpar oraz gruntowne czyszczenie składu po opróżnieniu tak, aby nie pozostawić wołkowi żadnego pożywienia; w tych warunkach wołek po 60 dniach zginie z głodu albo tez jego zdolności życiowe będą znacznie osłabione.

Podobny do wołka zbożowego jest wołek ryżowy, który różni się w budowie tylko tym, ze ma dobrze rozwiniętą ą drugą parę skrzydeł, co umożliwia mu przeloty w magazynie. Rozwój jednego pokolenia w temperaturze 27-28 C i wilgotności powietrza 90-95% trwa około 26 dni. W Kajach o ciepłym klimacie wołek ryżowy daje do 7 pokoleń. W Polce rozwija się jedno, najwyżej dwa pokolenia w ciągu roku. Pożywieniem wołka ryżowego jest:

• ryż łuszczony
• sorgo
• kukurydza
• gryka
• kasze
• mąka
• makarony
• chleb
• suszone owoce
• orzechy

Wołek ryżowy wykazuje mniejsza wrażliwość na wilgotność niż wołek zbożowy i może rozwijać się w ziarnie o wilgotności 6,7%. W niskich temperaturach bez pożywienia może przetrwać miesiąc.

Źródło: Tadeusz Jakubczyk i Tadeusz Habera- Analiza zbóż i przetworów zbożowych. Skrypty Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego Akademii Rolniczej w Warszawie. Warszawa; Aleksander Lempka (red.) – Towaroznawstwo produktów spożywczych. PWE. Warszawa. Stanisław Krauze- Zarys nauki o środkach żywności. PZWL. Warszawa