Ze źródeł naturalnych – jak podaje Maksym Nikonorow wyizolowano około 115 pochodnych kumaryny. Występuje ona najczęściej w postaci glikozydów. Prekursorami jej w roślinach są kwasy:

• trans-cynamomowy
• o-kumarowy
• o-kumarynowy
• skiminowy

Na wskutek suszenia lub gnicia ściętych roślin, glukozydy pod wpływem działanie enzymów ulegają rozkładowi z wytworzeniem kumaryny.

Ziele nasion nostrzyka (Melilotus officinalis) niekiedy mogą stanowić zanieczyszczenie ziaren zbóż. W wyniku przemiału nadają one mące charakterystyczny zapach kumaryny. Zawartość kumaryny w zielu nostrzyka wynosi 0,41-1,00%.

Znane są śmiertelne przypadki zatruć bydła. Jak twierdzi Nikonorow przyczyną zatruć był dikumarol, wytwarzający się z kumaryny w gnijącym zielu pod wpływem bakterii. Związek ten blokuje syntezę protrombiny w wątrobie i zmniejsza w ten sposób krzepliwość krwi. Jak podkreśla autor na działanie to szczególnie wrażliwe są gryzonie, toteż znalazł on szerokie zastosowanie jako środek szczurobójczy.

Kumarol w ustroju wchłania się bardzo szybko, wydalany jest razem z kałem oraz moczem w postaci metabolitów. Na jego poziom w wątrobie wpływają różnice gatunkowe, dawka oraz skład pożywienia.

Związki kumarynowe występują również w żubrówce (Hierochloe odorata), której ziele używane jest do wyrobu wódki, marzannie (Asperula odorata), tonce wonnej (Dipterix odorata), lubczyku (Levisticum officinale), stosowany w produkcji przypraw do zup.

Właściwości kumaryny

Kumaryna jest substancją bezbarwną krystaliczną o temperaturze topnienia 69-70°C, rozpuszczalną w wodzie i 50% etanolu. W smaku jest gorzka, pachnie sianem. Dawniej stosowana była w przemyśle cukierniczym, często razem z waniliną, a ponadto do aromatyzowania leków i tytoniu. Obecnie na wskutek silnych właściwości hepatotoksycznych dodawanie do środków spożywczych, napojów i tytoniu jest zabronione.

W badaniach na szczurach, żywionych w ciągu kilku tygodni pasza zawierającą 10 g/kg zaobserwowano wyraźne zahamowanie wzrostu i zmiany zwyrodnieniowe i martwicze wątroby, nerek i śledziony, przewodu pokarmowego szpiku i inne w okresie 9-330 dni. Nie stwierdzono zmian po 297-350 dniowym podawaniu dawki 10 mg/kg. Wyniki tych badań świadczą, że pies jest znacznie wrażliwszym zwierzęciem na działanie kumaryny niż szczur.

Nikonorow podaje, że kumaryna podawana szczurom w paszy w stężeniu 0,5% wykazuje działanie rakotwórcze. Stwierdzono powstawanie nowotworów dróg żółciowych typu gruczolaków i uszkodzenia wątroby.

W badaniach na ludziach ochotnikach, którym podano 200 mg kumaryny, oznaczano w moczu kwas o-hydroksyfenylooctowy i 7-hydroksykumarynę. Stwierdzono, że kumaryna jest szeroko absorbowana w jelicie, jednak wyklucza się wewnatrzwątrobowe krążenie jej i utworzonych metabolitów

Pochodne kumaryny zwane antywitaminami K stosuje się u człowieka w schorzeniach układu krążenia w przypadkach tworzenia się zakrzepów w naczyniach czy sierdziu lub przypadkach grożących ich pojawieniem się, a wiec w zapaleniu żył, w zawałach mięśnia sercowego, w chorobie Buergera, w zakrzepach zatok żylnych mózgu itp. Efekt leczniczy uzależniony jest od rodzaju środka i występuje późno, mianowicie w kilkanaście do kilkudziesięciu godzin po podaniu. Związki kumarynowe podawane doustnie, wykazują różny stopień wchłaniania, uzależniony od schorzenia. Należy podkreślić fakt, iż związki kumarynowe ulegają łatwo kumulacji, zwłaszcza w obrębie płuc, wątroby, śledziony i nerek. Objawami ubocznymi działania pochodnych kumaryny ludzi są:

• Brak łaknienia
• Nudności
• Wymioty
• Biegunka
• Zmiany skórne (rzadko)

Objawem toksycznego działania leków kumarynowych jest skaza krwotoczna o różnym stopniu nasilenia. Nadmierne krwawienie obserwuje się nie tylko przy zażywaniu dawek leczniczych, lecz także przy podaniu dawek minimalnych. Około 255 zgonów, opisanych przy stosowaniu kumaryn, jest spowodowanych masywnymi krwawieniami do światła przewodu pokarmowego na tle bezobjawowych owrzodzeń żołądka lub dwunastnicy. Częstość pojawienia się krwawień mniejszych czy większych w toku leczenia kumarynami wynosi 2-4 %. U niektórych pacjentów stwierdza się plamicę polekową, bardzo rzadko zwiększenie kruchości naczyń włosowatych (Ożarowski).

Źródło: Maksym Nikonorow- Toksykologia żywności. PZWL; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL