Chinina występuje w postaci bezbarwnych igiełkowatych kryształów bez zapachu, o gorzkim smaku. Krystalizuje w z trzema cząsteczkami wody. Podczas silnego ogrzewania traci wodę krystaliczną i przechodzi w bezwodną postać. Chinina trudno rozpuszcza się w wodzie , łatwo w etanolu, chloroformie, eterze i benzenie. Temperatura topnienia chininy wynosi 176°C.

Występowanie i zastosowanie

Chinina otrzymywane jest z kory drzew chinowych. Jej zawartość w korze wynosi około 7% alkaloidów pochodnych chininy, do których zalicza się:

• chininę
• cynochininę
• chinidynę
• cynochinidynę
• niewielkie ilości innych alkaloidów

Alkaloidy te występują w korze chinowej w postaci połączeń z kwasem chinowym, glikozydami oraz garbnikami. Chinina znalazła zastosowanie w lecznictwie jako lek o działaniu przeciwmalarycznym, przeciwgorączkowym, przeciwbakteryjnym.

Wchłanianie, przemiany w ustroju, wydalanie

Chinina ulega wchłonięciu z przewodu pokarmowego lub z miejsca wstrzyknięcia. Najwyższe stężenie osiąga się po upływie godziny od chwili podania. Stężenie chininy w surowicy krwi może być jeszcze wyższe niż w elementach morfotycznych krwi.

Proces zanikania chininy z krwi przebiega bardzo szybko. Jak podaje Dutkiewicz, u ludzi po 1 godzinie od momentu wstrzyknięcia w krwi znaleziono tylko 5-8 % dawki, po 8 godzinach niewiele ponad 1%. W znacznym stopniu ulega on przemianom w ustroju, czego dowodem są stosunkowo małe ilości leków wydalane w postaci niezmienionej z moczem. Chinina ulega utlenieniu za pomocą oksydazy chininowej, którą występuje we wszystkich tkankach u różnych gatunków zwierząt. Znaczącym metabolitem chininy jest 2-hyroksypochodna oraz 2`hydroksychinina.

Obecnie trwają badania nad wyjaśnieniem przebiegu metabolizmu chininy. Wiadomo jest, że psy wydalają około 8% dawki w postaci niezmienionej w ciągu 3-dniowego okresu; większość w ciągu pierwszych 12 godzin.

U ludzi jak podaje Dutkiewicz w ciągu 24 godzin wydala się 8% dawki, ogólna ilość -16%- w ciągu paru dni. Największa szybkość wchłaniania występuje po 4-8 godzinach od podania. Z kałem u psów wydala się 15-35%.

Działanie toksyczne, zatrucia

Zatrucia chinina zdarzają się najczęściej po przedawkowaniu leku na tle samobójczym lub przy zażyciu dużych dawek dla wywołania poronienia. Do objawów przedawkowania zaliczać można:

• nudności
• wymioty
• szum w uszach
• zaburzenia wzrokowe
• zawroty głowy
• znużenie
• senność

Może również dojść do odwracalnego uszkodzenia nerwu słuchowego i nieodwracalnego uszkodzenia wzroku. W przypadku ciężkich zatruć obserwuje się spowolnienie akcji serca, duszność oraz sinice. W skrajnie ciężkich przypadkach następuje utrata przytomności i śmierć na wskutek porażenia ośrodka oddechowego.

Potwierdzono alergiczne działanie chininy. Powstałe kompleksy antygen- przeciwciało są trwałe, co stwierdzono w badaniach in vitro. Uwolnienie kompleksu zachodzi na wskutek ogrzania surowicy krwi przez 30 minut w temperaturze 56°C. Przeciwciała nie reagują z alkaloidami prawoskrętnymi, natomiast wykazują aktywność przeciw lewoskrętnym alkaloidom chininy.

Śmiertelna dawka przy doustnym podaniu wynosi 10-15 g, natomiast u osób przyzwyczajanych do leku wynosi około 20 g.

W przypadku zatrucia należy zastosować płukanie żołądka z dodatkiem węgla. A także leki przeczyszczające, nasercowe i pobudzające. Przy zaburzeniach oddychania stosuje się tlen, ewentualnie sztuczne oddychanie.

Źródło: Tadeusz Dutkiewicz- Chemia toksykologiczna. PZWL. Warszawa;