Według zawartości ekstraktu (na który składa się głównie cukier) wódki gatunkowe dzieli się na:

- wytrawne, zawierające do 5% ekstraktu

- półsłodkie, zawierające od 5 do 22% ekstraktu

- słodkie, zawierające od 22 do 35% ekstraktu, przy czym w grupie tych wódek wyróżnia się podgrupę likierów i kremów, zawierających ponad 40% ekstraktu

Wódki gatunkowe wytrawne najogólniej dzieli się na :

- wódki stołowe, zawierające w swym składzie spirytus rektyfikowany i stosowane dodatki smakowo-zapachowe oraz mogące zawierać też spirytusy owocowe, zbożowe lub specjalne; asortyment tych wódek jest obszerny- nalezą do tej grupy np. angielska gorzka, cytrynówka wytrawa, żytnia, żubrówka i wiele innych

- wódki wytrawne naturalne i naturalne mieszane; pierwsze sporządzone są ze spirytusów zbożowych, owocowych i destylatów winnych; drugie stanowią mieszaninę wymienionych destylatów ze spirytusem rektyfikowanym; w obydwu grupach stosowane są dodatki smakowo-zapachowe; do tego rodzaju wódek zalicza się np. winiaki, śliwowicę, rum, starkę

Na osobną uwagę zasługują winiaki (koniaki) – wódki wytrawne z destylatu winnego. Otrzymany destylat z młodego wysokojakościowego wina poddawany jest dojrzewaniu (leżakowaniu- starzeniu) w beczkach dębowych, przez co najmniej 3-5 lat (często znacznie dłużej)- nawet przez klika naście do kilkudziesięciu lat). W czasie leżakowania nabierają winiaki bukietu, smaku i barwy

Oznaczenia na winiakach:

- „V.O.”- Very Old lub „V.S.O.P”- Very Super Old Pale informują, że destylaty minimum 10 lat,

- „V.S” – koniak leżakowany co najmniej 3 lata, przeważnie jednak ponad 5 lat

- „Napoleon X.O.”- destylaty muszą leżakować minimum 20,30, 40 i więcej lat

Nazwa koniak (Cognac) jest zastrzeżona we Francji dla winiaków produkowanych w rejonie miasta Cognac

Rumy- są produkowane w krajach uprawiających trzcinę cukrową, a surowcem do produkcji jest melasa z trzciny cukrowej. Najbardziej znane są rumy Jamajka. Podobnie jak w przypadkach winiaków poddaje się leżakowaniu w beczkach dębowych. Rumy na ogół barwi się karmelem, ale są bezbarwne. Cechą charakterystyczną rumów jest ich aromatyczność.

Whisky- są to najbardziej znane wódki produkowane w krajach anglosaskich; otrzymuje się je przez leżakowanie nie rektyfikowanych spirytusów zbożowych (jęczmiennych) w beczkach dębowych. Do najbardziej znanych należy szkocka whisky (Scotch whisky).

W zależności od czasu (okresu) leżakowania oznacza się winiaki – koniaki gwiazdkami, literami bądź rokiem produkcji.

Gin- wódka o smaku i zapachu jałowca o mocy 28-40% objętości alkoholu. Tradycyjny gin pochodzi z Wielkiej Brytanii i otrzymywany jest przez oddestylowanie przefermentowanych zacierów słodowych, z dodatkiem jagód jałowca, które nadają mu charakterystycznych cech smakowo-zapachowych. Często gin produkuje się przez dodatek substancji aromatycznych do rozcieńczonego spirytusu.

Tequila- pochodzi z Meksyku. Wyrób tej wódki polega na destylacji przefermentowanego soku z liści agawy (odmiany kaktusa). Najwyżej ceniona jest tequila, która przed rozlewem do butelek leżakuje w beczkach drewnianych i ma charakter wódki bardziej szlachetnej. Moc tequili wynosi zazwyczaj 35-43% objętości.

Calvados – brandy jabłkowa, wywodzi się z płn. regionów Francji (Normandii). Jest to wódka o mocy około 40% objętości, wyrabiana z surowego spirytusu otrzymanego z cydru (słabego wina jabłkowego) lub przefermentowanych zacierów jabłkowych. Calvados po rozcieńczeniu do mocy około 50% objętości poddaje się leżakowaniu w beczkach dębowych.

Wódki gatunkowe półsłodkie, poza różnym zestawem soków, nalewów, mogą zawierać dodatek cukru, cukru palonego i barwników spożywczych;. Zawartość ekstraktu ogólnego wynosi 121-220 g/l oraz mocy w zakresie 30-45% obj, alkoholu etylowego.

Wódki gatunkowe słodkie mają podobny skład jak wódki półsłodkie, lecz bogatsze są w ekstrakt (cukier); zalicza się do nich następujące wódki; śliwówkę, wiśniówkę, krupnik.

Likier to napój alkoholowy o zawartości ekstraktu ogólnego powyżej 330g/l oraz mocy w zakresie 25-45 % objętości alkoholu etylowego. Likiery odznaczają się także mniej lub bardziej gęstą konsystencją. Ze względu na rodzaj podstawowych surowców stosowanych do produkcji i właściwości smakowych, likiery można podzielić na; owocowe (o smaku owoców), korzenno-ziołowe, korzenne oraz o smaku specjalnym.

Krem jest to napój alkoholowy o płynnej konsystencji, w którym zawartość ekstraktu ogólnego jest powyżej 400 g/l, a moc w zakresie 18-25% objętości alkoholu etylowego. Kremy dzielimy na emulsyjne: jajeczne- na bazie żółtek jaj, mleczne na bazie zagęszczonego mleka lub śmietany oraz proste: owocowe i korzenne. Stosuje się także dodatek cukru oraz odpowiednich substancji aromatyczno- smakowych.

Aperitif jest to napój alkoholowy mieszany, zawierający ziołowe substancje gorzkie, o zawartości ekstraktu ogólnego, nie przekraczającej 400 g/l oraz mocy w zakresie 18-35 % objętości alkoholu etylowego. Do ich produkcji stosuje się spirytus rektyfikowany i mieszanki likierów, win ziołowych, soków owocowych, olejków eterycznych.

Koktajl jest to napój alkoholowy mieszany o zawartości ekstraktu ogólnego nie przekraczającej 400 g/l oraz mocy w zakresie 18-25% alkoholu etylowego. Wyrabia się je z dodatkiem składników aromatyczno- smakowych, decydujących o ich właściwościach sensorycznych. W skład koktajli oprócz spirytusu rektyfikowanego i wody wchodzą morsy, nalewy na owoce, przyprawy korzenne i suszone surowce roślinne, surowe spirytusy owocowe, brandy, wina gronowe, kwasy owocowe i inne.

Na etykietach wódek gatunkowych barwionych barwnikami sztucznymi powinno być dodatkowe oznaczenie- napis „Barwiona”, a wódki gatunkowe naturalne mieszane powinny być oznaczone dodatkowym napisem „mieszana”.

Wódki należy przechowywać w skrzyniach w warunkach zabezpieczających przed działaniem promieni słonecznych i mrozu. Ponadto należy pamiętać, że szybkie zmiany temperatury w czasie przechowywania mogą powodować wytrącanie się osadów, dlatego spirytus i wódki przechowuje się w temperaturze nie niższej niż 3°C i nie wyższej niż 30°C. Kremy emulsyjne powinny być przechowywane w temperaturze do 16°C.

Źródło: Wojciech Kolanowski- Napoje alkoholowe. Vademecum. Kucharz & Gastronom. Wydawnictwo REA.; Danuta Kołczyn- Krajewska. Tadeusz Sikora- Towaroznawstwo żywności. WSIP Warszawa; Kazimierz Wiśniowski- Towaroznawstwo artykułów spożywczych. WSIP. Warszawa.