Wanad odkryty został w 1801 r. przez meksykańskiego mineraloga, A. M. del Rio, i występuje w przyrodzie w rudach żelaza, ołowiu, chromu i cynku. W organizmie człowieka obecny jest w śladowych ilościach.

O wanadzie nie wiemy do tej pory zbyt wiele. Pytania, czy jest to pierwiastek rzeczywiście niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka i jakie są jego funkcje, pozostaje wciąż jeszcze otwarte.

Jeszcze przed kilkoma laty wanadu nie zaliczano do mikroelementów nieodzownych organizmowi, a więc istotnych dla życia. Jednak wraz z rozwojem najnowszych metod badania krwi i tkanki stanowisko nauki wobec tego metalu, upamiętniającego Vanadis, imię staronordyckiej bogini Freji, uległo zasadniczej zmianie. Biochemicy bowiem, przyjrzawszy się dokładnie bakteryjnej przemianie materii, stwierdzili, że w tych organizmach jednokomórkowych jest enzym wanadowy i praktycznie od niego zależy ich „być albo nie być”. Enzym wanadowy jest aktywny także w procesach przemiany materii glonów i porostów. Kiedy w badaniach eksperymentalnych podawano szczurom pokarm całkowicie pozbawiony wanadu, tarczyca zwierząt doświadczalnych miała trudności z dostosowaniem syntezy hormonów do wahających się stężeń jodu.

W charakterze środka transportowego umożliwiającego dotarcie do krwi wanad korzysta z tych samych cząsteczek, które transportują żelazo, mangan i chrom. Dlatego może być przez te mikroelementy wypierany albo odwrotnie — hamować ich przyswajanie.

Organizm człowieka zawiera minimalne ilości wanadu: zaledwie ok. dziesięciu miliardowych części grama na gram tkanki. Wraz z pożywieniem wprowadzamy codziennie do organizmu 15—30 milionowych części grama wanadu. Więcej niż 100 milionowych grama dziennie zjadać nie powinniśmy, gdyż wanad może oddziaływać toksycznie na układ nerwowy i komórki mózgu. Stwierdzono, że wyższe poziomy wanadu są związane z występowaniem depresji maniakalnej. U pacjentów z tym schorzeniem dobre rezultaty przyniosły duże dawki witaminy C i ograniczenie wanadu w diecie.

Co warto wiedzieć o wanadzie:

• Od niedawna jest uznawany za niezbędny do życia.
• Dzienne zapotrzebowanie na wanad w wysokości ok. 100 milionowych części grama pokrywamy z łatwością przy zdrowej i zróżnicowanej diecie.
• Przy stresach i błędach żywieniowych niedobory substancji odżywczych. np. żelaza witaminy C mogą doprowadzić do toksycznych stężeń wanadu zwłaszcza w mózgu i komórkach nerwowych.
• Najbardziej niebezpieczny jest wanad przemysłowy znajdujący się w smogu i zanieczyszczonym powietrza który wdychamy i wchłaniamy przez skórę. Może on wywołać cały szereg różnych objawów.
• Wanad ma istotne znaczenie dla wzrostu chrząstki kości i zębów dla funkcjonowania tarczycy, jak również w przyswajaniu tłuszczu i cholesterolu. Kontroluje stężenie lipidów we krwi.

Witamina C (świeże owoce) nie dopuszcza do nadmiernego wzrostu stężeń wanadu i przeciwnie, nadmiar wanadu może działać niszcząco na sole kwasu askorbinowego, czyli askorbiniany. To wzajemne sprzężenie nie jest bez znaczenia zwłaszcza w sytuacji dużego zanieczyszczenia powietrza. Wzrost stężeń wanadu jest hamowany także przez żelazo. Dlatego niedobór żelaza może spowodować większą ilość wanadu w organizmie. Wyziewy przemysłowe zawierają duże ilości wanadu, który przenika do organizmu przez płuca i skórę, wywołując objawy zatrucia w postaci zaczerwienionych oczu, bronchitu i zmian skórnych. Zatrucia wanadem na drodze pokarmowej raczej się nie zdarzają.

Szczególnie dużo wanadu zawierają: małże, ostrygi, homary, kraby, ślimaki, także grzyby, czarny pieprz, jak również przyprawy, takie jak koper czy pietruszka. Stosunkowo bogate w wanad są: mięso, ryby, produkty pełnoziarniste i mleczne.

Sole wanadu są wrażliwe na wilgoć, temperaturę i światło. produkty żywnościowe należy przechowywać w suchym i ciemnym miejscu. mrożenie pokarmów również powoduje straty wanadu.

Źródło: A. Szczygieł-  Podstawy fizjologii żywienia; J. Hasik- Dietetyka. PZWL. Warszawa; J. Hasik- Podstawy dietetyki. PZWL. Warszawa; Elizabeth Somer- Encyklopedia witamin i minerałów; J. Gawęcki- Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywności. PWN Warszawa; M. Szczypka, J. Gajewska- ABC witamin i minerałów; W. Kierst- Nauka o żywieniu zdrowego i chorego człowieka. PZWL. Warszawa