Orent i Mc Collum stwierdzili na podstawie badań, że szczury trzymane na diecie nie zawierającej manganu stają się bezpłodne, a w ich jądrach dochodzi do zmian zwyradniających. Młode szczury urodzone z matek trzymanych na diecie ubogiej lub całkowicie pozbawionej manganu, giną tuż po urodzeniu się. Podobne spostrzeżenia, które świadczyły o ważności manganu dla wyższych organizmów, poczyniono na kurczętach, u których brak tego pierwiastka w diecie powodował zmiany w układzie kostno-stawowym (skrócenie kończyn i kręgosłupa).

Badania izotopowe wykazały, że u ludzi wchłanianie manganu ma miejsce w jelicie cienkim i jest niewielka (2-15%), przy czym, jak podają źródła, niekorzystnie wpływa na nią obecność większych dawek wapnia, fosforu, żelaza i fitynianów oraz błonnika. Wewnątrzkomórkowo mangan jest związany z mitochondriami. Transport manganu w osoczu odbywa się przy udziale transferyny, kumuluje się głównie w narządach miąższowych- wątrobie i nerkach, zaś kości mogą zawierać do 25% zasobów ustrojowych tego składnika mineralnego. Wydalanie manganu odbywa się wraz z żółcią.

W ustroju dorosłego człowieka znajduje się 0,22-0,36 mmol manganu. Stężenie w surowicy krwi wynosi 11 pmol/l

Rola w organizmie

Mangan wchodzi w skład wielu tkanek, zwłaszcza mózgowia, nerek, trzustki i wątroby. Jego rola w organizmie człowieka zależy od wielu enzymów, w których skład wchodzi, bądź które uczynnia. Należą do nich: karboksylaza pirogronianowa, polimeraza polisacharydowa, transferaza N-acetylogalaktozaminy, polimeraza RNA i DNA. Dzięki tym enzymom
bierze udział w tworzeniu tkanki łącznej, tłuszczów, kwasów nukleinowych, cholesterolu, steroidów, kośćca, czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi oraz białek. Bierze udział również w procesach fosforylacji i utleniania, jest niezbędny do prawidłowej czynności tiaminy (witaminy B₁), jak również arginazy umożliwiającej hydrolizę argininy na mocznik i ornitynę. W niektórych procesach może działać jako antyutleniacz, a dodatkowo odgrywa ważną rolę w metabolizmie węglowodanów, ponieważ pomaga przenosić glukozę. jak wykazują liczne badania naukowe, mangan stanowi skuteczny czynnik w leczeniu schizofrenii (chlorek manganu)

Niedobór

Niedostateczne spożycie manganu prowadzi do zmniejszenia płodności, opóźnień w rozwoju fizycznym, wad wrodzonych, zniekształceń kośćca- grubienie kości, zmniejszoną syntezą glikoprotein, ataków padaczkowych i ogólnego osłabienia. Niedobór manganu może zwiększać stężenie cholesterolu we krwi. Może wywołać ubytek masy ciała, niedokrwistość, zmiany skórne, kostne- opóźnienie wzrostu, zaburzenia w funkcjonowaniu układu krążenia, oddychania a także ośrodkowego układu nerwowego. Wywołany doświadczalnie deficyt manganu we krwi spowodował wzrost stężenia wapnia, fosforu i fosfatazy zasadowej we krwi co potwierdza jego związek z procesem resorpcji kości.

Zalecane dawki dzienne

Przeciętne dzienne spożycie manganu wynosi od 2 do 9 mg. Taka dawka zapobiega klinicznemu niedoborowi, nie wiadomo jednak, czy zapobiega jego łagodniejszym formom. Zapotrzebowanie dzienne dla małych dzieci określane jest na 0,2-0,3 mg/kg masy ciała

Źródła w pożywieniu

Zawartość manganu zależy od jego ilości w glebie. Doskonałymi jego źródłami są: szpinak, herbata (1 szklanka zawiera 1,3 mg), produkty z mąki pełnoziarnistej, rodzynki, jagody, otręby pszenne, ananas, fasola i groch, orzechy. Umiarkowane ilości omawianego pierwiastka występują w zielonolistych warzywach i suszonych owocach

Toksyczność

Nadmierne spożycie manganu może ograniczać wchłanianie żelaza, doprowadzające do anemii. Nadmiar manganu występuje bardzo rzadko (zdarza się u górników pracujących w kopalniach manganu). Przewlekłe zatrucia tym pierwiastkiem mogą prowadzić do zaburzeń psychicznych, neurologicznych, a także zmian w strukturze DNA. Zaobserwowano również zmniejszenie przyswajalności fosforu i żelaza oraz znacznepodwyższenie ilości wapnia we krwi. Nadmiar manganu prowadzi do hemolizy erytrocytów

Powiązania z innymi składnikami odżywczymi

•    Wapń, miedź, żelazo, cynk i mangan rywalizują o wchłanianie w jelicie cienkim, toteż nadmiar jednego z tych pierwiastków ogranicza wchłanianie pozostałych
•    Mangan współdziała z witaminą K przy wytwarzaniu czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi

Ciekawostka

Lupus erythematodes - to bolesny stan tkanki łącznej, połaczony z owrzodzeniami, dolegliwościami serca, wątroby i szyszynki. jego przyczyną może być Niedobów manganu

Źródło: Jan Gawęcki- Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywności. PWN; Jan Hasik. Dietetyka. PZWL; Jan Hasik- Podstawy dietetyki. PZWL; Władysław Kierst- Nauka o żywieniu zdrowego i chorego człowieka. PZWL; Helena Ciborowska, Anna Rudnicka- Dietetyka. Żywienie zdrowego chorego człowieka. PZWL; Klaus Oberbeil- Minerały. Świat Książki.