Tojad mocny- (Aconitum napellus L.) wg Jakuba Mowszowicza

Roślina wieloletnia, 50-150 cm wys.

Cechy rozpoznawcze: kwiaty grzbieciste, hełmowate, ciemnoniebieskie lub fioletowe, zebrane w gęste, szczytowe grona. Liście 5-7 sieczne. Owoce- nagie mieszki pękające jednostronnie. Nasiona na kantach wąsko oskrzydlone.

Cechy szczegółowe: korzeń bulwiasty, czarnobrunatny. Łodyga wzniesiona, albo gałęzista, kanciasta. Liście ogonkowe. Dłoniasto 5-7 –sieczne; odcinki liści rombowe, 3 klapowe, z wierzchu ciemnozielone, spodem jasnozielone, lśniące. Działki kielicha barwne, górna działka przekształcona w hełm, w górę stercząca, hełm równie wysoki i jak szeroki; płatki korony, w liczbie 2, przekształcone w miodniki, ukryte wewnątrz hełmu.

Kwitnie: od czerwca do sierpnia

Siedlisko i rozmieszczenie: dziko rośnie w Karpatach i Sudetach, na glebach wapiennych, próchniczych, wilgotnych. Roślina chroniona. Na niżu hodowany w ogródkach jako roślina ozdobna. Jeden z bardziej trujących gatunków naszej flory.

Ważniejsze składniki chemiczne: bulwa korzeniowa, ziele tojadu zawierają alkaloidy do 3%. Surowiec zawiera zmienne ilości alkaloidów dwuterpenowych, z których najważniejszy jest alkaloid akonityna, należący do najbardziej trujących alkaloidów roślinnych, gdyż jest już w ilości 0,25 mg wywołuje u ludzi ostre zatrucie, a 1-3 mg może wywołać śmiertelne zatrucie.

Właściwości lecznicze: bulwa korzeniowa tojadu używana była dawniej w lecznictwie. Nalewka tojadowa znajdowała zastosowanie w lecznictwie jako środek znieczulający w nerwobólach. Współczesna medycyna nie stosuje bulw tojadu z powodu toksyczności, trudności w dawkowaniu i dużej możliwości spowodowanych zatruć.

Działanie toksyczne: akonityna działa na ośrodki ruchowe, hamuje oddychanie i krążenie, pobudza nerwy czuciowe, a następnie poraża je.

Największe ilości akonityny do 1,5% znajdują się bulwach tojadu. W mniejszych ilościach alkaloid ten występuje w innych częściach: w łodygach, liściach, kwiatach i nasionach. Tojad jest trujący najbardziej w okresie kwitnienia.

Zatrucia przypadkowe tojadem zdarzają się w wyniku spożycia bulw tej rośliny podobnych do selera lub wskutek przedawkowania jako leku. Akonityna działa również trująco na zwierzęta. Dawki 0,02-0,05 mg na 1 kg masy ciała są dla nich śmiertelne. Domieszka 8 g suchego korzenia lub ziele tojadu w sianie wywołuje śmiertelne zatrucie zwierzęcia. Według innych danych 14-16 g śmiertelnego ziela tojadu wystarczy, aby zabić kozę.

Toksyczność tojadu pozostaje z związku z warunkami wegetacyjnymi, glebowymi i klimatycznymi. Prawdopodobnie rośliny występujące na północy są mniej trujące aniżeli rosnące na południu. Po wysuszeniu tojadu toksyczność jego wzrasta, albowiem zwiększa się w nim zawartość akonityny.

Wykorzystano fragment z książki Jakuba Mowszowicza - Rośliny Trujące. WSiP. Warszawa