Narecznica samcza- Dryopteris filix mas (L.) Scott

Roślina wieloletnie, do 120 cm wysokości.

Cechy rozpoznawcze: liście wyrastają bezpośrednio z kłącza, młode są ślimakowato zwinięte, wyrośnięte- duże, 40-100 cm dł. i 15-25 cm szerokości, podwójnie pierzaste; oś liścia i krótki ogonek okryte dużymi, włosokształtymi brunatnymi łuskami.

Cechy szczegółowe: zarodnie znajdują się na dolnej stronie liścia i tworzą koliste kupli; blaszki liści; blaszka liściowa w zarysie podługowata, podwójnie pierzasta; odcinki liści pierwszego rzędu siedzące, równowąskolancetowate, głęboko pierzastodzielne, odcinki drugiego rzędu podługowate, karbowanopiłkowane.

Zarodnikowanie: zarodniki dojrzewają od lipca do sierpnia.

Siedlisko i rozmieszczenie: rośnie w cienistych, wilgotnych lasach, na zacienionych zboczach, na glebach obfitujących w próchnicę. Występuje w całym obszarze kraju, dość pospolita.

Składniki chemiczne: kłącze nerczycy samczej zawiera substancje czynne, zespół składników floroglucynowych: filmaron (znajduje się w kłączach w ilości do 0,5%), kwas flawaspinowy, albaspidyna, aspidynol, aspiryna, floraspina, flawaspidyna, dezaspidyna. Kłącza najbardziej obfitują w ciała czynne jesienią.

Właściwości lecznicze: kłącze nerecznicy samczej podawane pod postacią ekstraktów należało w swoim czasie do cennych leków czerwiogubnych i przeciwtasiemcowych. Używano je przeciw tasiemcom oraz przeciw tęgoryjcowi dwunastnicy; wycofane z lecznictwa z powodu toksyczności po wprowadzeniu mniej toksycznych preparatów syntetycznych.

Działanie toksyczne: ekstrakt z kłącza paproci nerecznicy samczej już w kilka godzin po spożyciu zaczyna drażnić śluzówkę przewodu pokarmowego, zaś u osób wrażliwych wywołuje niekiedy mdłości, wymioty, ostre bóle żołądka i biegunki. W lżejszych wypadkach występuje osłabienie czynności serca oraz lekki stan żółtaczki wywołany podrażnieniem wątroby. Ciężkie wypadki zatrucia pochodnymi kwasu filiksowego powoduje utratę wzroku na skutek zaniku nerwu wzrokowego. Trujące pochodne kwasu filiksowego rozpuszczają się w tłuszczach i w alkoholu, dlatego nie wolno spożywać żadnych tłuszczów w czasie kuracji, ponieważ w ich obecności kwas filiksowy przechodzi w trującą trójmetylofloroglucynę.

Źródło: Jakub Mowszowicz- Rośliny trujące. WSiP. Warszawa