Naparstnica purpurowa- Digitalis purpura

Roślina dwuletnia lub trwała, 40-120 cm wysokości.

Cechy rozpoznawcze: liście jajowatolancetowate, spodem kutnerowate. Kwiaty zwisłe, grzbieciste, zebrane w jednostronne grono; korona szerokodzwonkowata, przypominająca naparstek (rodzajowa nazwa polska), wewnątrz czerwonoplamista, jasnopurpurowa, z biało obwiedzionymi plamkami, 4-5 cm dł.

Cechy szczegółowe: korzeń palowy, rozgałęziający się, łodyga prosto wzniesiona, miękko kutnerowato owłosiona. Liście odziomkowe w różyczce, brzegiem karbowane spodem szarokuterowte, do 30 cm dł. i do 15 cm szer.: dolne i środkowe zbiegające wzdłuż łodygi. Korona wewnątrz owłosiona, 2-wargowa: warga górna krótka, słabo wycięta, warga dolna z 3 szerokimi łatkami. Owłosiona torebka pęka 2 klapami. Nasiona bardzo drobne, liczne.

Kwitnie: od czerwca do sierpnia

Siedlisko i rozmieszczenie: w zaroślach, na zrębach i w widnych lasach liściastych i mieszanych. W Karpatach k. Bielska i żywca rośnie dziko, jak również w Beskidzie Śląskim oraz Sudetach. Hodowana w ogrodach jako ozdobna i uprawiana dla lecznictwa. Roślina chroniona na naturalnych stanowiskach.

Ważniejsze składniki chemiczne: liść naparstnicy purpurowej zawiera 22 glikozydy kardenolidowe: purpura glikozyd A, purpura glikozyd B, digitalinę, gitaloksynę, glukogitaloksynę, gukowerodoksynę, digitoksynę, strospezyd, werodkosynę, gitozyd A, gitorynę oraz glikozydy saponinowe: digitoninę, digaloninę, tygoninę, jak również śluz, inozytol, związki flawonowe: digitoflawon, tluteolinę, digicytrynę.

Właściwości lecznicze: Stosowana w ostrej i przewlekłej niewydolności krążenia, pochodzenia sercowego. Ponadto pomocniczo stosuje się ją w zaburzeniach rytmu serca, np. w migotaniu przedsionkowym, a także niektórych innych przypadkach, np. starczym schorzeniu serca, chorobie serca na tle reumatycznych. Przeciwwskazaniem jest napadowy częstoskurcz komorowy.

Działanie toksyczne: roślina silnie trująca. Zagadnienie substancji trującej naparstnicy nie zostało całkowicie wyjaśnione. Olbrzymia ilość badań prowadzonych nad naparstnicą purpurową spowodowała różnorodną terminologię glikozydów wchodzących w jej skład. Nieznaczne przedawkowanie naparstnicy prowadzi do objawów toksycznych ze strony układu pokarmowego (nudności, bóle brzucha, wymioty) i w sercu (bradykardia, skurcze dodatkowe, napadowy częstoskurcz i inne). W takich przypadkach wystarcza zmniejszenie dawki. Dawka trująca u ludzi wrażliwych, przy stosowaniu 0,3 g dziennie w przeciągu 10 dni. Dawka śmiertelna liści naparstnicy purpurowej 2,5-6 g, lub 3-10 mg digitoksyny. Właściwością naparstnicy i jej preparatów jest kumulacja materialna i czynnościowa.

Objawy zatrucia: szum w uszach, bóle i zawroty głowy, wymioty, zaburzenia wzrokowe (niekiedy podwójne widzenia), biegunki, skurcze naczyń wieńcowych, duszność, sinica. Śmierć przy zatruciu naparstnicą jest wynikiem porażenia serca.

Skład ilościowy i jakościowy glikozydów w liściach naparstnicy zależy nie tylko od tego, czy liście są świeże czy suche, ale także od sposobu suszenia i przechowywania oraz wiele czynników zewnętrznych jak: klimatu, gleby, warunków fenologicznych, okresu zbioru, posuchy itp.

Zatrucie naparstnicą zwierząt gospodarskich zdarzają się bardzo rzadko. Opisane zostały wypadki zatrucia koni, owiec, kóz i ptactwa domowego. Toksyczna dawka świeżych liści i naparstnicy wynosi, według Corveina: dla konia 120-140 g, dla dużych przeżuwaczy 160-180 g, dla małych przeżuwaczy 20-30 g. dla świń 15-20 g. Brak jest swoistej odtrutki na zatrucia naparstnicą.

Źródło: Jakub Mowszowicz- Rośliny trujące. WSiP. Warszawa; Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL. Warszawa