Strychnos nux vomica L.- Kulczyba wronie oko

Kulczyba jest okazałym krzewem, a czasem drzewem do 15 m wysokości z rodziny Połatowatych (Loganiaceae), występującym w lasach Indii, Cejlonu, Malezji i północnej Australii, uprawianym też w środkowej Afryce. Okresowo zrzuca liście. Kwiaty białe w dwupromienistych wierzchotkach. Owoc stanowi pomarańczowoczerwona jagoda, średnicy około 5 cm, zawierająca do 5 płaskich nasion. Cała roślina jest silnie trująca.

Surowcem leczniczym są nasiona kulczyby, Semen Strychni. Nasiona zawierają 2 do 5% alkaloidów, z których najważniejsze są strychnina i brucyna. Inne składniki mają mniejsze znaczenie.[1]

Działanie [2]

Zarówno wyciągi z nasion kulczyby, jak i sam alkaloid strychnina, wykazują, zależnie od dawki, działanie ośrodkowe oraz działanie obwodowe. Farmakologiczne punkty uchwytu dla strychniny mieszczą się głównie w rdzeniu kręgowym Pod wpływem tego alkaloidu następuje zmniejszenie oporów w synapsach spowodowane częściową depolaryzacją błony postasynaptycznej, szczególnie synaps rdzeniowych. W konsekwencji następuje wzmożenie reakcji odruchowej, objawiające się wzrostem napięcia mięśni prążkowanych, a po dawkach toksycznych porażenie i skurcz wszystkich mięśni szkieletowych, zarówno działających antagonistycznie, jak i agonistycznie. Na twarzy pojawia się charakterystyczny grymas. W ciężkich zatruciach występuje sinica i wreszcie śmierć wskutek zatrzymania oddechu (skurcz mięśni klatki piersiowej). Po dawkach leczniczych obserwuje się nieznaczne pobudzenie ośrodków wegetatywnych, a za tym wzmożenie częstotliwości oddechu, a przede wszystkim głębokości, zaostrza się wzrok i słuch, wzmaga się wrażliwość smaku i powonienia.

Jeśli chodzi o działanie obwodowe, to już po bardzo małych dawkach następuje pobudzenie wydzielenie soku żołądkowego i śliny, ponieważ alkaloidy kulczyby, szczególnie brucyna mają nadzwyczaj gorzki smak i stad ich działanie jako amarum. Duże dawki powodują wyraźne wzmożenie tonusu i perystaltykę jelit.

Strychnina doskonale wchłania się z przewodu pokarmowego, szybko przenika do krwi, jest łatwo unieczynniona w organizmie (metabolizowana), natomiast około 20% dawki pierwotnej jest wydalane z moczem w stanie nie mienionym. Brucyna działa analogicznie jak strychnina, tylko 400- krotnie słabiej

Zastosowanie [2]

Dawniej strychninę oraz przetwory z nasion stosowano bardzo często jako lek ogólnie wzmacniający, zwłaszcza dla osób po operacjach i przebytych chorobach, także dla osób starszych. Podawano je również w celu pobudzenia krążenie, w szoku pooperacyjnym, w zapaściach z równoczesnym krwawieniem, również w celu pobudzenia oddechu m.in. w zaparciach związkami porażającymi ośrodkowy układ nerwowy (np. barbituranami). Nowoczesne bardzo szerokie badania farmakologiczne i kliniczne wykazały, że nasiona kulczyby i ich alkaloid strychnina mają nieznaczna działanie lub w ogóle nie działają leczniczo. Pobudzają one wprawdzie wszystkie części ośrodkowego układu nerwowego, ale nie ma to określonego praktycznego znaczenia klinicznego. Okazało się również, że chociaż strychnina pobudza ośrodki znajdujące się w rdzeniu przedłużonym, szczególnie środek naczynioruchowy i oddechowy, to jednak aby uzyskać znaczącą nadwyżkę ciśnienia krwi lub pobudzenie oddechu, trzeba stosować duże dawki, które już nie są toksyczne i powodują konwulsje. Ze względu na wybitnie gorzki smak, małe dawki strychniny można użyć do pobudzenia łaknienia i trawienia, strychniny,można użyć do pobudzenia łaknienia i trawienia, a tym samym jako roborans. Zastosowanie strychniny jako aphrodisiacum opierano na założeniach, ze skoro powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, to wzmaga także ukrwienie organów płciowych i ułatwia wzwód prącia. Nie jest to jednak działanie dostatecznie wyraźne, aby mogło mieć znaczenie praktyczne. Obecnie strychnin i przetwory z nasion kulczyby stosuje się coraz rzadziej.

Źródło: [1]Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie [2] Aleksander Ożarowski- Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL