Majeranek (Origanun majorana L) należy do rodziny wargowych (Labiatae). Za ojczyznę majeranku uważane są: Azja południowo-zachodnia i północna Afryka, gdzie rośnie dziko w postaci drobnych krzewów. Starożytni w Grecji, Egipcie oraz Rzymie cenili go za roślinę lecznicza. Znana wówczas maść rozgrzewająco i przeciwreumatyczna, sporządzana była ze świeżego łoju i majeranki z dodatkiem innych ziół. Do Polski dotarł wraz z anyżkiem, kminkiem i kolendrą za sprawą królowej Bony. Był jednym z niewielu ziół stosowanych w kuchni staropolskiej.

Na większą skalę uprawiany jest we Francji, Niemczech, na Węgrzech, w Afryce (Maroko) i w Stanach Zjednoczonych. W Polsce majeranek jest rośliną jednoroczną, uprawianą w gospodarstwach warzywniczych.

Majeranek jest zielem dochodzącym do 50 cm wysokości, o łodydze delikatnej, czworokątnej, silnie u góry rozgałęzionej, a w dolnej części lekko zdrewniałej. Łodyga pokryta jest drobnymi włoskami, tak samo jak i liście, koloru szarozielonego, kształtu eliptycznego, o długości l-3 cm. Kwiaty są drobne, koloru białego lub lekkoróżowego, tworzą gęsto zbite kwiatostany wyrastające na końcach rozgałęzionych pędów. Kwitnie w lipcu -sierpniu. Nasiona są bardzo małe, koloru brunatnego. Wszystkie części rośliny poza korzenie mają silny, przyjemny, korzenny zapach i ostry korzenny smak.

Zbiór majeranku następuje przed kwitnieniem, a w sześć tygodni po pierwszym zbiorze można zbierać go po raz drugi. Zbiera się majeranek ścinając go ok. 5 cm ponad ziemią. Zebrane roślinki poddaje się suszeniu naturalnemu, cienko rozkładając na sitach w miejscach przewiewnych. Suszy się również w suszarniach sztucznych w temp. 35°C.

Najbardziej znane są dwie odmiany majeranku: francuska o delikatnych łodyżkach i dużej liczbie bardzo zielonych listków, oraz niemiecka- o kolorze szarym, omszona drobnymi włoskami

Ciałem czynnym jest olejek eteryczny, którego w świeżym surowcu znajduje się 0,3-0,9%, a w wysuszonym 0,7-3,50%. Poza tym majeranek zawiera związki pektynowe, garbniki, związki białkowe, flawonoidy, fitosterole, witaminy oraz sole mineralne. Głównym składnikiem olejku eterycznego są terpeny i alkohole, szczególnie terpinen, terpinenol, sabinen, borneol i in. Uważa się ze nośnikiem zapachu jest sabinen. Poza wymienionymi związkami, olej jest również bogaty w:

• mircen
• limonen
• linalol

W liściach znajdują się także garbniki, gorycze oraz inne substancje. Pobudza trawienie, działa moczopędnie, uspokajająco i rozkurczowo. Ze uwagi na dużą zawartość garbników zaleca się je przeciw biegunce. Olejek majerankowy znalazł zastosowanie w kosmetyce.

Jako przypraw stosuje się suszone ziele. Powinno być jasno-szaro-zielone i aromatyczne, pozbawione zdrewniałych części. Ma silnie korzenny smak i zapach i jest rozpowszechnioną w Europie Środkowej oraz Południowej i w Afryce północnej przyprawę kuchenną. Popularność zdobywa także w Ameryce i Azji. Majeranek stanowi lubianą przyprawę dodawaną chętnie do różnych przetworów mięsnych: kiełbas, konserw, pasztetów, mięsa siekanego, drobiu, duszonej i pieczonej baraniny, wieprzowiny, topionego smalcu, sosów, zup, np. kartoflanki, grochówki, fasolowej, do pieczeni cielęcej i wieprzowej, flaków, farszów do drobiu, potraw mięsnych z rusztu, kołdunów. Używa się go również do aromatyzowania octu ziołowego oraz likierów. Świeże liście mają zastosowanie w kwaszeniu ogórków i pomidorów oraz zalewy peklującej szynkę. Jako podstawową przyprawę stosuje się go tylko z pieprzem oraz solą. Użyty z umiarem świetnie harmonizuje z tymiankiem, szałwią oraz rozmarynem. Wchodzi w skład słynnego zestawu ziół prowansalskich. Podobnie jak oregano jest ulubionym ziołem stosowanym w całej kuchni śródziemnomorskiej Nie należy łączyć go z lebiodką.

W handlu spotyka się majeranek pod postacią całych roślin wiązanych w pęczki lub pocięty albo otarty. Dobry produkt powinien być suchy, koloru szarozielonego, czysty, bez korzeni lub części roślin innego gatunku, bez piasku, o silnym zapachu. Majeranek tzw. otarty przygotowuje się przecierając dobrze wysuszony surowiec przez sita druciane o oczkach 4—5 mm, odrzucając łodygi. Z przecieru należy odsiać zanieczyszczenia mineralne na sitach o drobniejszym przekroju oczek.

W sprzedaży znajduje się majeranek francuski, koloru jasnozielonego oraz niemiecki o zabarwieniu ciemnozielonym.

Majeranek suszony w całych roślinach przechowuje się w pomieszczeniach suchych, chłodnych, nienasłonecznionych i lekko przewiewnych. W szczelnie zamkniętych opakowaniach łatwo butwieje i tęchnie. Przy składowaniu przez dłuższy czas majeranek traci nieco na aromacie..

Źródło: A. Lempka (red.)- Towaroznawstwo produktów spożywczych. PWE. Warszawa; Marian Rejewski- Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL. Warszawa; Buhumir Hlava- Rośliny przyprawowe. PWRiL. Warszawa; Teresa Wilegosz. Zioła z apteki natury. Wydawnictwo Publicat; Barbara Pokorska. Przyprawy. Kucharz & Gastronom. Vademecum. Wydawnictwo REA