Lebiodka pospolita jest bylina z rodziny wargowych, blisko spokrewniona z majerankiem ogrodowym. Czerwonawonabiegła łodyga osiąga wysokość 30-90 cm. pokryta jest naprzeciwległymi, jajowatymi, gruczołowato punktowymi liśćmi. Kwiaty o szkarłatnym zabarwieniu zebrane są w szczytowe baldachogroniaste wiechy. Lebiodka jest rośliną miododajną. Wszystkie jej części cechuje przyjemny zapach. Kwitnie do lipca do września.

Lebiodka pospolita rozprzestrzeniona jest w znacznej części Eurazji: od Szkocji i środkowej Skandynawii aż po Morze Śródziemne i na wschód przez obszar Rosji po Himalaje, Iran, i Azję Mniejszą. Spotyka się ją na słonecznych zboczach, na brzegach zarośli i w widnych lasach. Uprawiana jest głównie w:

• Hiszpanii
• Włoszech
• Francji
• Grecji
• Meksyku

W Polsce dość pospolicie rośnie w siedliskach suchych i ciepłych, aż po piętro kosodrzewiny.

Dawny zabobon przypisywał tej roślinie wielką moc. Mniemano, że chroni ludzi i zwierzęta przed chorobami oraz jest niezawodnym środkiem zapewniającym miłość oblubieńca.

Lebiodka może być zbierana ze stanowisk naturalnych, w lipcu. Może być również uprawiana z nasion w ogrodach, na słonecznych miejscach. W ogródkach skalnych stanowi element dekoracji. Nie zdrewniałe wierzchołki pędów lub same liście zbierane są podczas kwitnienia, najlepiej w godzinach porannych.

Lebiodka jest uznana rośliną leczniczą stosowaną już w starożytności przeciwko licznym schorzeniom: od konwulsji aż po ból zębów i biegunkę. Ziele lebiodki pobudza apetyt, działa żółciopędnie i przeciwzapalnie. Ziele lebiodki zawiera 0,2-0,5% olejku lotnego, w którym stwierdzono obecności tymolu, karwakrolu. Olej ten stanowi mieszaninę wielu związków: m.in. limonenu, linalolu, terpinenu, cymenu, terpineolu i pinenu. Ich zawartość jest zmienna, w zależności od pochodzenia surowca.

Przyprawę stanowią: usadzone ziele i osmyknięte i zmielone liście. Suszone liście charakteryzują się szarozielonym zabarwieniem. Dobrej jakości lebiodka powinna cechować się korzennym zapachem i gorzkawym smakiem.

W kuchniach krajów śródziemnomorskich oraz Ameryki Środkowej i Łacińskiej stosuje się zarówno świeże jak i suszone liście, których smak zbliżony jest do majeranku. Przyprawia się nimi głównie potrawy z pomidorów, pizze, oberżynę oraz cukinię, zupę ziemniaczaną oraz duszone mięso, potrawy z jaj. Lebiodka doskonale harmonizuje z ziołami śródziemnomorskimi z wyjątkiem majeranku. Należy ją gotować razem z potrawami i stosować w niewielkich ilościach.

Jambalaya kreolskie

(wg. Bohumira Hlavy)

Składniki:

• 250 g ryżu
• 500 g gotowanej wędzonki lub kiełbasy
• 1 duża cebula
• 1 ząbek czosnku
• 400 g pomidorów
• 1 ostra drobnoowocowa papryka
• 2 zielone papryki
• Sól
• Pieprz
• 1 łyżeczka papryki słodkiej
• 1 łyżeczka lebiodki
• 3 łyżki oleju jadalnego

Sposób wykonania

Cebulę pokrojoną w plasterki dusić na oleju do szklistości, dodać posiekany czosnek, pokrojoną paprykę i podzielone na ćwiartki (po usunięciu nasady szypułki) pomidory oraz ostrą paprykę, posolić, przyprawić lebiodka i dusić pod przykryciem. Ryż ugotować osobno. Mięso pokroić na małe kawałki, obrumienić krótko, w łyżeczce oleju, popieprzyć, posolić, zamieszczać z warzywami i wsypać na wierzch dobrze odsączony ryż. Garnek z potrawą przykryć i pozostawić przez chwilę na ogniu przed podaniem na stół.

Barwena (ryba) w pomidorach z lebiodką (oregano)

(wg Wielkiej księgi warzyw, ziół i owoców)

Składniki :

• 4-6 oczyszczonych barwen
• 3 łyżki stołowe oliwy z oliwek
• 1 średnia pokrojona w plasterki cebula
• 1 posiekany ząbek czosnku
• 500obranych i posiekanych ziemniaków
• 1 zielona lub czerwona papryka z usuniętym gniazdem nasiennym i pokrojona w Kostrze
• 1 łyżeczka dla herbaty cukru
• 1 łyżeczka do herbaty posiekanego świeżego oregano lub ½ łyżeczki suszonego
• Świeżo zmielone sól i pieprz
• Olej do pieczenia lub smażenia w głębokim tłuszczu

Sposób wykonania

Opłukać rybę w ziemnej wodzie i obsuszyć na papierowym ręczniku. Pogrzać oliwę z oliwek naw rondlu i wolno podsmażyć cebule i czosnek, aż się zarumienią; dodać pomidory, paprykę, cukier i oregano, odrobinę soli i pieprzu. Doprowadzić do wrzenia i gotować na wolnym ogniu przesz około 20 minut, aż stanie się gęste.

Upiec lub usmażyć rybę, posmarować ją olejem i umieścić w natłuszczonym, żaroodpornym naczyniu i piec w 190°C przez około 7-8 minut. Podawać z sosem.

Źródło: B. Hlava, D. Lanska- Rośliny przyprawowe. PWRiL. Warszawa; Matthew Biggs i in. – Wielka księga warzyw, ziół i owoców. Dom Wydawniczy Bellona. Warszawa; Marian Rejewski- Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL. Warszawa