Cytryna jest wiecznie zielonym drzewem o niewielkich rozmiarach posiadającym kulistą lub stożkowa nieregularna. Liście ma jajowate, błyszczące i zielone. Kwiaty o bardzo przyjemnym zapachu posiadają płatki od wewnątrz brudnobiałe a od zewnątrz różowoczerwone. Owoc jest jajowatą jagodą, która kończy się z obu stron stożkowatym wybrzuszeniem. Skórka cytryny jest barwy od jasnozielonej do żółtej, szorstka w dotyku lub gładka, posiada przyjemny cytrynowy zapach. Miąższ cytryny podzielony jest skórzastymi przegrodami na 8-10 segmentów i charakteryzuje się kwaśnym smakiem.

Owoce zbierane są w stanie niecałkowitej dojrzałości, wówczas, gdy zaczynają nabierać połysku, tracąc swoją matową zieleń. Zerwane w pełni dojrzałości ulegają zepsuciu. Źle również znoszą transport. Cytryny osiągają kolor cytrynowy i dojrzewają w przechowalniach gdzie magazynuje się je przez dłuższy okres czasu. Proces dojrzewania regulowany jest poprzez odpowiedni skład atmosfery w magazynach np. poprzez działanie etylenem lub acetylenem.

Dzika forma cytryny zwyczajnej nie jest znana, prawdopodobnie ojczyzną jej jest tak w przypadku roślin cytrusowych- Azja Południowo-Wschodnia i stamtąd uprawa rozpowszechniła się na zachód i północny zachód. Pierwsze plantacje cytryn zostały założone przez Arabów w krajach śródziemnomorskich już w XI wieku. Cytryny znano też w starożytnej Grecji i Rzymie. W ogrodach mitologicznych Hesperyd, córek Atlasa strzegących na zachodnich krańcach świata jabłoni, które gaja ofiarowała Herze, były również i „złote owoce”. Niektórzy twierdzą ze to nie były złote jabłka, ale właśnie „złote cytryny”, których zdobycie było jedna z dwunastu prac Herkulesa. W 1655 roku w Paryżu zaleto sprzedawać lemoniadę a na przełomie XVII i XVIII wieku uprawę cytryn zapoczątkowano w krajach o klimacie tropikalnym oraz subtropikalnych. Obecnie cytrynę uprawia się:

• na Sycylii
• we Włoszech
• na Sardynii
• w Hiszpanii
• w Portugalii
• w Syrii
• w Afryce Południowej
• w Brazylii
• w Kalifornii
• na Florydzie

Sok z cytryny jest wykorzystywany w:

• gospodarstwie domowym
• przemyśle piekarniczym
• cukierniczym
• fermentacyjnym
• perfumeryjnym
• spożywczym

Owoce cytryny zawierają do 4% cukru, około 5,5 kwasów organicznych, w tym szczególnie duże ilości kwasu cytrynowego, którego zawartość w wysuniętym soku dochodzi do 8%.

Dzięki wysokiej zawartość witaminy A, C oraz grupy B, stosowana jest w medycynie. Witamina C zawarta w soku, dzięki flawonoidom jest lepiej przyswajalna od syntetycznego kwasu askorbinowego. Jak podają niektóre źródła już w wiekach średnich aptekarze florenccy sprzedawali sok cytrynowy oraz pomarańczowy jako skuteczne panaceum zwalczające szkorbut. Gorsze jakościowe cytryny wykorzystuje się do produkcji kwasku cytrynowego, natomiast ze skórki-lotny olejek cytrynowy.

Olejek eteryczny zawarty w skórce otrzymywany jest przez destylacje  z para wodną, ekstrakcję odpowiednimi rozpuszczalnikami lub poprzez mechaniczne wyciskanie. Otrzymywany w ten sposób olejek jest najbardziej ceniony. Najistotniejszymi składnikami olejku są:

• limonen (80%)
• cytral,

W śladowych ilościach występują:

• pinen
• kamfen
• fellandren
• terpinen
• seskwiterpeny
• monoterpeny

W kuchni używany jest sok oraz skórka pochodzącą z nie pryskanych owoców. Sok znajduje wykorzystanie jako dodatek do soków, sałatek, surówek, zup, lemoniad, natomiast przysmażoną skórką przyprawia się ciast, mięsa sosy oraz potrawy z drobiu. Niewielka ilość soku z cytryny zapobiega ciemnieniu obranych lub pokrojonych owoców i jarzyn. W czasach wiktoriańskich wysiewano pestki owoców cytrusowych, by używać młodziutkich, delikatnych listków w sałatkach. Namiastkę cytryn, równie wartościową stanowią owoce limy

Sorbet pomarańczowy (porcja na 4 osoby) wg Matthew Biggs i in.

Składniki

• 4 duże pomarańcze
• cukier
• białka jajek
• listki pietruszki

Z pomarańczy ścinamy wierzch, wydrążamy je bardzo delikatnie, uważając by ich nie uszkodzić. Smarujemy w drobnym cukrze, a następnie wkładamy do zamrażarki. Wyciskamy sok z miąższu przez sitko, ważymy sok i mierzymy jego objętość. Połowę objętości soku łączymy z miąższem pozostałym z wyciskania soku posiekanymi ściętymi wierzchami pomarańczy. Gotujemy powoli przez 15 minut i przecedzamy, odważamy połowę wagi surowego soku w cukrze, rozpuszczamy cukier w gorącym płynie i dodajemy do soku. Gdy płyn wystygnie zamrażamy do konsystencji kaszy. Ubijamy silnie mikserem i delikatnie, lecz dokładnie, łączymy z pianą z białek (1 białko na 45 dag mrożonej mieszanki). Ponownie zamrażamy do tego samego stadium i raz jeszcze ubijamy. Wyjmujemy z zamrażarki na krótko przed podaniem, by sorbet lekko zmiękł. Napełniamy nim „oszronione” połówki pomarańczy i ozdabiamy pietruszką.

Źródło: Bohumir Hlava- Rosliny Przyprawowe. PWRiL> Warszawa. Marjak Rejewski- Rośliny przyprawowe i uzywki roslinne. PWRiL. warszawa, Irena Gumowska- czy wiesz co jesz. Wydawnictwo Alfa. Warszawa, Matthew Biggs, Jekka McVicar i Bob Flowerdew. Wielka księga warzyw, ziół i owoców. Wydawnictwo Bellona