Stres jest nieunikniony i może przybierać różne formy. Trudno wyobrazić sobie życie bez niego- każdy z nas w różnych okresach życia uznaje za stresujące inne sytuacje. Istnieją dwa rodzaje stresu: zewnętrzny i wewnętrzny. Stres zewnętrzny (egzogenny), z którym jesteśmy bardziej zaznajomieni, obciąża organizm z zewnątrz. Stres wewnętrzny (endogenny) pojawia się w samym organizmie.

Aby zrozumieć, w jaki sposób stres może niekorzystnie wpłynąć na nasz organizm, musimy cofnąć się w czasie. Zdolność przetrwania pierwszych ludzi w dużej mierze zależała od ich umiejętności polowania i uciekania przed drapieżnikami. W konfrontacji z możliwością ataku, organizm reagował instynktownie, wydzielając hormony stresu, co powodowało dostarczenie energii do organów najbardziej zaangażowanych w obronę organizmu. Nazywamy to „reakcja ucieczki lub walki”. Mimo, że rzadko mamy kontakt z dzikimi zwierzętami, wciąż reagujemy w ten sposób na wszelkie niebezpieczeństwa czy wyzwania. Kiedy wydzielają się hormony , mózg staje się czujniejszy a nasze zmysły funkcjonują na najwyższych obrotach. Jednocześnie wątroba wydziela zmagazynowaną w niej glukozę, aby dostarczyć „paliwo” niezbędne dla wysiłku mięśni szkieletowych.

W organizmie reagującym na stres zachodzi siedem głównych zmian, a wszystkie one mają źródła w zdolności reagowania na niebezpieczeństwo, określanej jako rekcja „ucieczki lub walki”. Zmiany te są następujące:

1. Bicie serca przyspiesza się, aby przepompować dodatkowa ilość krewi i dostarczyć organizmowi niezbędne składniki odżywcze, konieczne do wytwarzania energii

2. Wzrasta częstotliwość oddychania, aby dostarczyć krwi więcej tlenu i pobrać z niej więcej dwutlenku węgla

3. Naczynia krwionośne zaopatrujące w krew mózg i mięśnie rozszerzają się, aby dostarczy do tych istotnych obszarów większą ilość tlenu, glukozy i składników odżywczych

4. Śledziona wytwarza więcej krwi, niosącej ze sobą dodatkowe komórki odpornościowe. Sama krew ma większa zdolność krzepnięcia na wypadek zranienia

5. Wątroba i mięśnie szkieletowe wydzielają do krwi dodatkowe ilości glukozy, aby dostarczyć więcej energii

6. Źrenice rozszerzają się, aby wypuścić do oka więcej światła i poprawić w ten sposób widzenie

7. Spowalnia się trawienie i wstrzymane zostaje wydzielanie enzymów trawiennych, co umożliwia wykorzystanie uzyskanej w ten sposób energii przez mięśnie i mózg

Rezultatem spadku energii jest utrata koncentracji, skłonność do pomyłek, zasypianie po posiłkach, nerwowość, problemy z zasypianiem i budzeniem się, nadmierne pocenie się, bóle głowy…czy brzmi to znajomo? Wiele osób, próbując przywrócić energie, sięga po kredki stymulujące, np. kawę (zawierającą teobrominę, teofilinę i kofeinę), herbatę (zawierającą kofeinę), napoje typu coca-cola (zawierająca kofeinę), czekoladę (zawierającą teofilinę), papierosy zawierające (nikotynę). Właściwości stymulujące maja także filmy grozy, niektóre sporty jak skoki na linie bugee. Niektórzy korzystają z nielegalnych środków np. amfetaminy, kokainy, cracku itp. Oczywiście trudno się zrelaksować, kiedy nieustannie używa się środków pobudzających, dlatego wiele osób uzależnia się od preparatów i używek, które pomagają im pozbyć się napięcia.

Objawy stresu

U każdego człowieka objawy stresu mogą być trochę inne lub mogą występować jedynie niektóre symptomy. Rzadko zdarza się, żeby ktoś miła wszystkie objawy, jednak wystąpienie już kilku z niżej wymienionych potwierdza, że mamy do czynienia ze stresem

Objawy stresu ostrego

• złość
• smutek
• uczucie napięcia
• zmiany nastroju
• czasami przyjemne podniecenie
• tiki nerwowe (obgryzanie paznokci, mruganie, bębnienie palcami w blat, drapanie się)
• zbyt szybkie lub zbyt głośne mówienie
• wzrost temperatury ciała

Objawy stresu przewlekłego

• napięcie mięśni
• kłopoty gastryczne (zapalenie okrężnicy, niestrawność, choroba wrzodowa)
• częstsza zapadalność na infekcje
• dolegliwości sercowo-naczyniowe
• zmiany skórne (egzema)
• wilgotne dłonie
• duszności
• biegunka
• drżenie rąk lub nóg
• suchość w ustach
• bóle głowy
• nadmierna potliwość
• zwiększenie spożycia alkoholu
• sięganie po środki uspokajające
• rzucanie się w wir działanie
• trudności w zasypianiu
• rozluźnienie więzi rodzinnych i przyjacielskich
• narastanie sytuacji konfliktowych
• ucieczka w łatwe przyjemności (telewizja, Internet, gry komputerowe, jedzenie, zakupy)
• gwałtowne reakcje na zwykłe sytuacje
• zamartwienie się
• trudności w skupieniu i podejmowaniu decyzji
• napady paniki i niepokoju

Przyczyny stresu

Przyczyną stresu może być każda zmiana dotychczasowym trybie życia. najczęściej zmiany i nowe sytuacje są związane z :

• miejscem pracy, pełnioną funkcja- stres zawodowy
• życiem rodzinnym i osobistym- konflikty małżeńskie, choroba lub śmierć kogoś bliskiego
• dziećmi
• własnym organizmem- choroby, starzenie się, zniekształcenia plastyczne
• własną osobowością- poczucie winy, kompleks niższości, brak wiary w siebie zawyżone ambicje, perfekcyjność w działaniu

W latach 60. XX wieku lekarze Thomas H. Holmes oraz Richard H. Tahe opracowali punktową skale obciążenia związanego z wydarzeniami i sytuacjami wywołującymi stres.

Suma punktów zyskanych w czasie jednego roku określa stopień zestresowania danej osoby:

I ponad 250 punktów- osoba przezywająca bardzo silne stresy, narażona na dodatkowe choroby i zaburzenia (ryzyko: 90%)

II 150-250 punktów- osoba przezywająca dużo stresów, narażona na dodatkowe i przewlekłe zmęczenie (ryzyko: 70%)

III- 100-150 punktów – osoba mocno zestresowana, w średnim stopniu narażona na dodatkowe schorzenia (ryzyko: 50%).

IV- 50-100 punktów- osoba średnio zestresowana, w niewielkim stopniu narażona na dodatkowe schorzenia (ryzyko: 35%)

V-  poniżej 50 punktów- osoba przezywająca niewiele stresów, nienarażona na dodatkowe choroby

Interesujące jest to, że każdy z nas odczuwa stres emocjonalny w sposób całkowicie odmienny. To co jest stresujące dla nas, może nie stanowić problemu dla kogoś innego. Stres wywołany określoną sytuacja można zmniejszyć, jeśli spróbujemy spojrzeć na niego z innej strony. Rozważmy na przykład publiczne przemawianie, które wielu tak bardzo przeraza. Za pierwszym razem mówca prawdopodobnie doświadcza stresu- kiedy organizm przełącza się na wyższy bieg mogą nam się pocić ręce, odczuwamy także gwałtowny przypływ adrenaliny. To jest właśnie działanie stresu. Jednak przy drugiej czy trzeciej przemowie poprzednio odczuwalna nerwowość ustępuje i mozliwe, że podchodzimy do tego zadania z uczuciem spokoju. Dlatego też odczuwany stres jest dużo mniej poważny. Sytuacja jest ta sama, ale zmienia się jej interpretacja. Jeśli uznamy istnienie stresu i zrozumiemy, że można go zmieniać, będziemy w stanie znaleźć sposoby jego minimalizowania.

Źródło: Vicki Edgson i Ian Marber- Leczenie przez żywienie. Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media; Patrick Holoford- Smak zdrowia. Zasady prawidłowego odżywiania. Świat Książki, Encyklopedia zdrowia- Stres. WydawnictwoLiterat