Żurawina zyskuje ostatnio coraz większe uznanie. Z pewnością przyczyniły się do tego najnowsze badania, które potwierdzają skuteczność działania owoców w stanach zapalnych dróg moczowych. Jak podają źródła zawarte w owocu żurawiny składniki uniemożliwiają przyleganie bakterii do ścian komórek układu moczowego. Stosowanie owoców lub soku profilaktycznie, a nawet w początkach choroby, pozwala uniknąć tej kłopotliwej i bolesnej dolegliwości.

Żurawina błotna występuje w Europie, Azji i Ameryce Północnej, na północy dochodzi do koła podbiegunowego. Niegdyś była eksportowana z Syberii. W Polsce żurawinę błotną spotyka się przede wszystkim na niżu, na terenach torfowisk wysokich i w siedliskach boru bagiennego.

Żurawina błotna jest rośliną wieloletnią z rodziny wrzosowatych, o wysokości od 15 do 30 cm. łodygę ma pełzającą, o długości do 1 m, bardzo cienką, pokrytą rzadkim listowiem. W czasie kwitnienia jej pęd jest wzniesiony. Liście są małe, o jajowatym lub eliptycznym kształcie i podwiniętych brzegach, zaostrzone, z wierzchu zielone, pod spodem sino popielate, skórzaste, nieopadające na zimę.

Roślina kwitnie od maja do lipca. Owocem jest kulista jagoda o średnicy około 1 cm, biała lub czerwona, jadalna, o kwaśnym smaku.

Owoce żurawiny zawieraj kwasy organiczne (galusowy, cytrynowy, benzoesowy, chinowy), garbniki katechinowe, witaminy (B₁, B₂, C, prowitaminę A), sole mineralne (miedź, molibdenu, żelaza, manganu, wapnia, glinu, cynku, srebra, kobaltu, cukry (fruktozę, galaktozę, sacharozę), pektyny, antocyjany; w liściach znajduje się glikozyd fenylowy arbutyna.

Dzięki zawartości kwasu benzoesowego i chinowego owoce przechowują się długo nie psując się: mrożone można przechowywać do 2 lat. Zamrożone owoce zachowują również witaminy i pozostałe składniki, ale zgodnie z medycyną chińską są pozbawione chi, czyli energii życiowej, której brak powoduje zachwianie równowagi w organizmie. Chcąc wykorzystywać w pełni właściwości lecznicze żurawiny, najlepiej jest korzystać ze świeżego soku. Z żurawin sporządza się wyciąg (środek obniżający gorączkę i orzeźwiający), konfitury, soki, syrop, napój żurawinowy.

W medycynie ludowej napar z liści stosowany był w chorobach reumatycznych, biegunkach i krwawieniach z przewodu pokarmowego. Płukanie jamy ustnej sokiem z żurawin zapobiega chorobom dziąseł, napary z liści stosuje się do okładów i przemywania w schorzeniach skórnych, trądziku. Dziś wiadomo, że sok z żurawin działa leczniczo w chorobie wrzodowej żołądka spowodowanej obecnością bakterii (chroni przed osadzaniem się bakterii, zmniejsza ich przyczepność), zapobiega też chorobom serca.

Żurawina znalazła także zastosowanie w kosmetyce. Regularne przemywanie naparem z liści zapobiega powstawaniu plam na skórze- arbutyna hamuje wytwarzanie barwinków melaniny, jest ona także składnikiem preparatów kosmetycznych używanych do rozjaśniania przebarwień.

Badania naukowe nad właściwościami żurawiny

Pierwsze próby kliniczne z wykorzystaniem żurawiny zostały przeprowadzone w 1923 roku przez Blatherwicka i jego współpracowników. W czasie kilkunastodniowej diety część ochotników spożywała dziennie 305 g gotowanych owoców żurawiny, druga część zaś tą samą ilość śliwek. W moczu osoby przyjmującej żurawinę stwierdzono jego zakwaszenie, tj obniżenie pH, zwiększenie wydzielanie kwasów całkowitych i wzrost stężenia kwasu hipurowego.

W kolejnych badaniach przeprowadzonych w 1959 roku nie wykazano skutecznego zakwaszenia moczu pod wpływem przyjmowanie 4 litrów soku żurawinowego dziennie. Okazało się, że stężenie kwasu hipurowego okazało się zbyt słabe by zapewnić jego skuteczne działanie przeciwbakteryjne.

Dopiero w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku przyniosły wyjaśnienie antyseptycznego wpływu żurawiny na drogi moczowe.

Pozytywne efekty związane z przyjmowaniem żurawiny w zakażeniach pęcherza i dróg moczowych wyjaśniano z początku wpływem żurawiny na obniżenie pH moczu, a także zwiększonym wydzielaniem w moczy metabolitem kwasu benzoesowego-tj, kwasu hipurowego. Jednakże fakt ten nie do końca wyjaśniał skutecznego oddziaływania bakteriobójczego oddziaływania żurawiny na drogi moczowe. Ilość wydzielanego kwasu hipuronowego oraz zakwaszenie moczu były niewystarczające by móc udowodnić skutecznie zabezpieczenie dróg moczowych przed działaniem bakterii.

Zgodnie z obecną hipoteza stwierdza się, że zapobieganie infekcji dróg moczowych pod wpływem soku z żurawiny osiąga się poprzez zahamowanie przyczepności bakterii Escherichia coli, najczęściej wywołujących zakażenie, do komórek nabłonka dróg moczowych. Sok z owoców żurawiny poprzez działanie zapobiegające przyczepianiu się bakterii zabezpiecza przez rozwojem zapalenie pęcherza, a także nie dopuszcza do powstania biofilmu.

Dalszym etapem badań było odkrycie składników soku żurawinowego zdolnych do hamowania przyczepności Escherichia coli do komórek nabłonka dróg moczowych. pierwszym z nich jest fruktozą, która hamuje nadmierną przyczepność Escherichia coli typ 1. Jednak jak wykazały badania związkami o znacznie silniejszym działaniu okazały się substancje o dużym ciężarze cząsteczkowym tj. proantocyjanidyny, które chętniej łącza się z receptorami na powierzchni komórek bakterii niż bakteriami przylegającymi do komórek nabłonka.

Najlepiej przebadanym preparatem z żurawiny jest napój z soku żurawinowego o zawartości soku żurawinowego od 25-35 %, jednak duża zawartość cukru oraz jego niekorzystny smak czyni go mało przydatnym w zastosowaniu. Z tego powodu korzystną formą preparatu zawierającego skoncentrowane składniki żurawiny są suche wyciągi oraz koncentraty z żurawiny. Ważny jest fakt, iż z 10 części soku wyciśniętego ze świeżych owoców żurawiny otrzymać może około 1 część suchego ekstraktu

Do tej pory nie zanotowano żadnych objawów ubocznych po zastosowaniu odpowiednich dawkę żurawiny i jej przetworów. Jak wykazują badania mogą one być bezpiecznie stosowane przez kobiety w ciąży i w okresie karmienia oraz dzieci. Żurawiny i ich preparaty są dobrze tolerowane w przyjmowaniu z innymi lekami. W badaniach przeprowadzonych przez Chernomordik i jego współpracowników wykazano, że przyjmowanie soku żurawinowego, łącznie z migdalanem metenaminy lub innymi preparatami stosowanymi w leczeniu zakażenia dróg moczowych, takich jak tetracyklina, cykloseryna, nowobiocyna może podwyższać ich efekt antybakteryjny.

Spożycie zbyt dużej ilości soku żurawinowego, tj. 3-4 l dziennie, może spowodować biegunkę oraz inne objawy ze strony układu pokarmowego. Ze względu na dużą zawartość cukru w napojach z soku z żurawiny, powinny być one stosowane ostrożnie przez chorych na cukrzycę. Z kolei preparaty z dodatkiem cukru i alkoholu są przeciwwskazane u osób uzależnionych od alkoholu lub z chorobami wątroby.

Najczęstszą przyczyną zaprzestania kuracji sokiem z żurawiny jest jego specyficzny i gorzki smak. Żurawina i jej preparaty nie mogą być stosowane w zastępstwie antybiotyków podczas wystąpienia ostrej infekcji dróg moczowych. Badania przeprowadzone przez Terris i innych wskazują na zachowanie ostrożności w przyjmowaniu tabletek z żurawiny u pacjentów z ryzykiem rozwoju kamicy nerkowej. Jest to spowodowane większą skłonnością do tworzenia w moczu kamieni moczanowych i szczawianowych z powodu nadmiernego zakwaszenia oraz dość wysoką koncentracją soli kwasu szczawiowego w żurawinie. W związku z tym, często sugeruje się pacjentom, u których występuje skłonność do tworzenia się kamieni nerkowych, by zwiększali dzienne spożycie wody do około 1500 ml lub więcej w trakcie przyjmowania preparatów zawierających żurawinę. Zaobserwowano jednak, że w przeciwieństwie do preparatów z żurawiny w formie stałej, sok żurawinowy miał minimalny wpływ na wzrost stężenia szczawianów w moczu.

Dane piśmiennictwa wskazują, że w profilaktyce i leczeniu schorzeń dróg moczowych najczęściej stosuje się suchy wyciąg z żurawiny amerykańskiej w dawce dziennej 1200-2700 mg, natomiast jako suplement diety w dawce 400-800 mg dziennie.

Źródło: Elżbieta Hołderna- Kędzia. The application of american Canberry (accinum macrocarpon) in the terapy of urinary tract diseases. Borgis. Wydawnictwo Medyczne; P. Czikow, J. Łaptiew- Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL; Teresa Wielgosz- Zioła z apteki natury. Polskie zioła dla zdrowia i urody. Wydawnictwo Publicat